Tiếng Trung ngành tài chính: chứng khoán, đầu tư và lãi suất

Tài chính trong tiếng Trung là 金融 (jīnróng), từ dùng cho cả ngành: ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, quỹ đầu tư. Tài chính của một công ty là 财务 (cáiwù), còn tài chính nhà nước là 财政 (cáizhèng). Ba chữ cái gốc cần thuộc trước tiên là 股票 (gǔpiào, cổ phiếu), 投资 (tóuzī, đầu tư) và 利率 (lìlǜ, lãi suất). Bài này gom từ theo nhóm: khái niệm chung, chứng khoán, lãi suất và chính sách tiền tệ, báo cáo tài chính, đầu tư cá nhân, rồi tới cách đọc số và câu mẫu.

Bài tập trung vào thị trường vốn và đầu tư. Từ về hạch toán, sổ sách, thuế nằm ở bài từ vựng kế toán tiếng Trung; mở tài khoản, chuyển tiền tại quầy ở bài từ vựng ngân hàng tiếng Trung.

金融, 财务, 财政: ba chữ "tài chính" khác nhau

Từ	Pinyin	Phạm vi	Cụm hay gặp
金融	jīnróng	ngành tài chính, thị trường tiền tệ và vốn	金融市场 jīnróng shìchǎng (thị trường tài chính), 金融危机 jīnróng wēijī (khủng hoảng tài chính)
财务	cáiwù	tài chính trong một doanh nghiệp	财务部 cáiwùbù (phòng tài chính), 财务报表 cáiwù bàobiǎo (báo cáo tài chính)
财政	cáizhèng	ngân sách, thu chi nhà nước	财政部 cáizhèngbù (Bộ Tài chính), 财政政策 cáizhèng zhèngcè (chính sách tài khoá)

Người Việt hay dịch "phòng tài chính" thành 金融部. Trong công ty, phòng này gọi là 财务部. Chữ 金融 chỉ hợp khi nói về cả ngành hoặc tên doanh nghiệp làm tài chính, ví dụ 金融公司 (jīnróng gōngsī, công ty tài chính).

Từ vựng tài chính chung

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
资金	zījīn	vốn, nguồn tiền
资本	zīběn	tư bản, vốn (chủ sở hữu)
资产	zīchǎn	tài sản
负债	fùzhài	nợ phải trả
投资	tóuzī	đầu tư
投资者	tóuzīzhě	nhà đầu tư
融资	róngzī	huy động vốn, gọi vốn
收益	shōuyì	lợi nhuận thu về, lợi tức
风险	fēngxiǎn	rủi ro
利润	lìrùn	lợi nhuận
亏损	kuīsǔn	thua lỗ
盈利	yínglì	có lãi, sinh lời
汇率	huìlǜ	tỷ giá
通货膨胀 / 通胀	tōnghuò péngzhàng / tōngzhàng	lạm phát
经济增长	jīngjì zēngzhǎng	tăng trưởng kinh tế

Từ vựng chứng khoán

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
证券	zhèngquàn	chứng khoán
股票	gǔpiào	cổ phiếu
股市	gǔshì	thị trường chứng khoán
证券交易所	zhèngquàn jiāoyìsuǒ	sở giao dịch chứng khoán
证券公司 / 券商	zhèngquàn gōngsī / quànshāng	công ty chứng khoán
股东	gǔdōng	cổ đông
股价	gǔjià	giá cổ phiếu
上市	shàngshì	niêm yết, lên sàn
开户	kāihù	mở tài khoản
买入 / 卖出	mǎirù / màichū	mua vào / bán ra
涨 / 跌	zhǎng / diē	tăng / giảm (giá)
涨停 / 跌停	zhǎngtíng / diētíng	tăng trần / giảm sàn
牛市 / 熊市	niúshì / xióngshì	thị trường giá lên / giá xuống
散户	sǎnhù	nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ
分红	fēnhóng	chia cổ tức
市值	shìzhí	giá trị vốn hoá
指数	zhǐshù	chỉ số
债券	zhàiquàn	trái phiếu
基金	jījīn	quỹ (đầu tư)
期货	qīhuò	hợp đồng tương lai
止损	zhǐsǔn	cắt lỗ (theo kế hoạch)

Giới đầu tư Trung Quốc có một lớp từ lóng riêng, gặp nhiều trên mạng xã hội. Ví dụ: 抄底 (chāodǐ, bắt đáy), 套牢 (tàoláo, bị kẹp hàng, mua giá cao rồi kẹt), 割肉 (gēròu, bán cắt lỗ trong đau xót), 割韭菜 (gē jiǔcài, "cắt hẹ", chỉ việc nhà đầu tư nhỏ lẻ bị lấy tiền hết lứa này đến lứa khác).

Một điểm ngược với Việt Nam: trên bảng giá chứng khoán Trung Quốc đại lục, màu đỏ là tăng, màu xanh là giảm, người ta gọi là 红涨绿跌 (hóng zhǎng lǜ diē). Đọc biểu đồ tiếng Trung mà quen màu của sàn Việt Nam thì rất dễ hiểu ngược.

Lãi suất và chính sách tiền tệ

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
利率	lìlǜ	lãi suất
利息	lìxī	tiền lãi
本金	běnjīn	tiền gốc
复利	fùlì	lãi kép
年化收益率	niánhuà shōuyìlǜ	lợi suất quy năm
加息 / 降息	jiāxī / jiàngxī	tăng lãi suất / giảm lãi suất
央行	yāngháng	ngân hàng trung ương (rút gọn của 中央银行)
货币政策	huòbì zhèngcè	chính sách tiền tệ
存款准备金率	cúnkuǎn zhǔnbèijīn lǜ	tỷ lệ dự trữ bắt buộc
降准	jiàngzhǔn	hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc
贷款	dàikuǎn	khoản vay, cho vay

Cấu trúc 加/降 + 息 rất gọn: 加息 là "tăng lãi", 降息 là "giảm lãi". Bản tin thường đi kèm đơn vị 个百分点 (ge bǎifēndiǎn, điểm phần trăm) hoặc 个基点 (ge jīdiǎn, điểm cơ bản).

Chỉ số trong báo cáo tài chính

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
资产负债表	zīchǎn fùzhài biǎo	bảng cân đối kế toán
利润表	lìrùn biǎo	báo cáo kết quả kinh doanh
现金流量表	xiànjīn liúliàng biǎo	báo cáo lưu chuyển tiền tệ
营业收入 / 营收	yíngyè shōurù / yíngshōu	doanh thu
净利润	jìng lìrùn	lợi nhuận ròng
毛利率	máolìlǜ	biên lợi nhuận gộp
每股收益	měi gǔ shōuyì	lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS)
市盈率	shìyínglǜ	hệ số giá trên lợi nhuận (P/E)
净资产收益率	jìng zīchǎn shōuyìlǜ	tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE)
同比	tóngbǐ	so với cùng kỳ năm trước
环比	huánbǐ	so với kỳ liền trước (tháng trước, quý trước)

Hai từ 同比 và 环比 xuất hiện trong gần như mọi bản tin kinh doanh. Nhớ theo chữ: 同 là "cùng" (cùng kỳ), 环 là "vòng" (kỳ nối tiếp ngay trước).

Đầu tư cá nhân và tài chính số

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
理财	lǐcái	quản lý tài chính cá nhân
理财产品	lǐcái chǎnpǐn	sản phẩm đầu tư, sản phẩm quản lý tiền
基金定投	jījīn dìngtóu	đầu tư quỹ định kỳ
保险	bǎoxiǎn	bảo hiểm
黄金	huángjīn	vàng
外汇	wàihuì	ngoại hối, ngoại tệ
数字货币	shùzì huòbì	tiền số, tiền kỹ thuật số
移动支付	yídòng zhīfù	thanh toán di động
风控	fēngkòng	quản trị rủi ro (rút gọn của 风险控制)

Đọc số tiền và phần trăm

Bản tin tài chính tiếng Trung đếm số lớn theo 万 (wàn, mười nghìn) và 亿 (yì, trăm triệu), không theo nghìn và triệu như tiếng Việt. Vì vậy 1 tỷ đồng là 十亿 (shí yì), 50 triệu là 五千万 (wǔqiān wàn). Phần trăm đọc ngược thứ tự: 百分之 trước, con số sau. 3,5% là 百分之三点五 (bǎi fēn zhī sān diǎn wǔ). Cách đếm từ một tới hàng tỷ có ở bài số đếm tiếng Trung.

Câu mẫu đọc bản tin và nói trong công việc

Câu	Pinyin	Nghĩa
今天股市大涨。	Jīntiān gǔshì dà zhǎng.	Hôm nay thị trường chứng khoán tăng mạnh.
这只股票跌了百分之五。	Zhè zhī gǔpiào diē le bǎi fēn zhī wǔ.	Cổ phiếu này giảm 5%.
央行宣布降息。	Yāngháng xuānbù jiàngxī.	Ngân hàng trung ương tuyên bố giảm lãi suất.
公司净利润同比增长百分之十二。	Gōngsī jìng lìrùn tóngbǐ zēngzhǎng bǎi fēn zhī shí'èr.	Lợi nhuận ròng của công ty tăng 12% so với cùng kỳ.
这只基金的年化收益率是多少？	Zhè zhī jījīn de niánhuà shōuyìlǜ shì duōshao?	Lợi suất quy năm của quỹ này là bao nhiêu?
我想开一个证券账户。	Wǒ xiǎng kāi yí ge zhèngquàn zhànghù.	Tôi muốn mở một tài khoản chứng khoán.
这个项目的风险太大了。	Zhège xiàngmù de fēngxiǎn tài dà le.	Rủi ro của dự án này quá lớn.
投资有风险，入市需谨慎。	Tóuzī yǒu fēngxiǎn, rùshì xū jǐnshèn.	Đầu tư có rủi ro, tham gia thị trường cần thận trọng.

Câu cuối là lời cảnh báo quen thuộc trong quảng cáo chứng khoán, quỹ đầu tư ở Trung Quốc. Lượng từ cho cổ phiếu và quỹ là 只 (zhī): 一只股票, 这只基金. Nếu cần thêm câu đàm phán, ký hợp đồng, xem bài tiếng Trung thương mại.

Đoán nghĩa nhờ âm Hán Việt

Phần lớn thuật ngữ tài chính tiếng Việt vốn là từ Hán Việt, nên đọc âm Hán Việt là đoán được nghĩa:

• 证券 đọc "chứng khoán", đúng nghĩa tiếng Việt.
• 股票 đọc "cổ phiếu", 股东 đọc "cổ đông".
• 债券 đọc "trái khoán", tức trái phiếu.
• 通货膨胀 đọc "thông hoá bành trướng", tức lạm phát (hàng hoá tiền tệ phình ra).
• 利率 đọc "lợi suất", nhưng nghĩa là lãi suất. Còn "lợi suất" của tiếng Việt (tỷ lệ sinh lời) lại là 收益率 (shōuyìlǜ).

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Trung chuyên ngành kinh tế nên học từ đâu?

Bắt đầu với các từ trong bảng "tài chính chung" và "báo cáo tài chính", vì chúng lặp lại trong mọi bản tin. Sau đó đọc tin kinh tế ngắn mỗi ngày, gạch chân 同比, 增长, 下降 để quen khung câu.

股票 và 证券 khác nhau thế nào?

证券 là chứng khoán nói chung, gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ. 股票 chỉ riêng cổ phiếu. Tài khoản giao dịch thường gọi là 证券账户 hoặc nói gọn 股票账户.

Lãi suất là 利率 hay 利息?

利率 là tỷ lệ phần trăm, 利息 là số tiền lãi nhận được. Hỏi "lãi suất bao nhiêu" nói 利率是多少？ (lìlǜ shì duōshao?).