Ngữ pháp 아/어 버리다 trong tiếng Hàn: làm xong hẳn và lỡ mất

Ngữ pháp V-아/어 버리다 diễn tả một việc đã làm xong hẳn, không còn gì sót lại, và người nói có cảm xúc đi kèm: tiếc nuối vì lỡ mất, hoặc nhẹ nhõm vì đã xong. Cách chia giống đuôi 아요/어요: bỏ 요, thêm 버리다. Ví dụ: 동생이 케이크를 다 먹어 버렸어요. (dongsaengi keikeureul da meogeo beoryeosseoyo, "Em tôi ăn hết sạch cái bánh mất rồi"). Câu "làm mất rồi" quen thuộc nhất cũng thuộc mẫu này: 지갑을 잃어버렸어요. (jigabeul ireobeoryeosseoyo, "Tôi làm mất ví rồi").

Bảng công thức

Dạng	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Đã làm xong hẳn (lịch sự)	V-아/어 버렸어요	다 써 버렸어요.	Tiêu hết sạch rồi.
Thân mật	V-아/어 버렸어	버스가 가 버렸어.	Xe buýt đi mất rồi.
Trang trọng	V-아/어 버렸습니다	표가 다 팔려 버렸습니다.	Vé đã bán hết rồi ạ.
Dự định làm cho xong	V-아/어 버릴 거예요	오늘 다 끝내 버릴 거예요.	Hôm nay tôi sẽ làm cho xong hết.
Rủ, tự hỏi có nên	V-아/어 버릴까요?	그냥 사 버릴까요?	Hay là mua luôn cho xong?
Bảo làm luôn đi	V-아/어 버려(요)	그냥 잊어버려.	Quên đi cho xong.
Nối câu nguyên nhân	V-아/어 버려서	늦잠을 자 버려서 지각했어요.	Tôi ngủ quên nên bị muộn.

Theo quy định chính tả tiếng Hàn, trợ động từ sau 아/어 viết cách là nguyên tắc, viết liền cũng được chấp nhận: 먹어 버렸어요 và 먹어버렸어요 đều đúng. Riêng 잊어버리다 (quên) và 잃어버리다 (làm mất) đã thành từ riêng trong từ điển nên luôn viết liền.

Cách chia 아/어 버리다

Từ gốc	Dạng 아/어	Thêm 버렸어요	Phiên âm	Nghĩa
가다	가	가 버렸어요	ga beoryeosseoyo	đi mất rồi
떠나다	떠나	떠나 버렸어요	tteona beoryeosseoyo	rời đi mất rồi
먹다	먹어	먹어 버렸어요	meogeo beoryeosseoyo	ăn hết mất rồi
마시다	마셔	마셔 버렸어요	masyeo beoryeosseoyo	uống hết rồi
쓰다	써	써 버렸어요	sseo beoryeosseoyo	tiêu hết rồi (tiền)
자다	자	자 버렸어요	ja beoryeosseoyo	ngủ mất rồi
말하다	말해	말해 버렸어요	malhae beoryeosseoyo	lỡ nói ra mất rồi
끝나다	끝나	끝나 버렸어요	kkeunna beoryeosseoyo	kết thúc mất rồi
변하다	변해	변해 버렸어요	byeonhae beoryeosseoyo	thay đổi hẳn rồi
팔리다	팔려	팔려 버렸어요	pallyeo beoryeosseoyo	bị bán hết rồi
잊다	잊어	잊어버렸어요	ijeobeoryeosseoyo	quên mất rồi
잃다	잃어	잃어버렸어요	ireobeoryeosseoyo	làm mất rồi

버리다 khi đứng một mình nghĩa là "vứt bỏ": 쓰레기를 버려요. (sseuregireul beoryeoyo, "Vứt rác"). Hình ảnh "vứt đi, không lấy lại được" chính là nguồn của nghĩa ngữ pháp. Mẫu này chỉ đi với động từ; tính từ cần đổi thành động từ trước, ví dụ 추워져 버렸어요 (chuwojyeo beoryeosseoyo, "trời trở lạnh hẳn rồi").

Các sắc thái của 아/어 버리다

1. Hoàn tất trọn vẹn, không còn gì

Hay đi với 다 (da, "hết") để nhấn mạnh không còn sót lại.

Câu tiếng Hàn	Phiên âm	Nghĩa
월급을 벌써 다 써 버렸어요.	wolgeubeul beolsseo da sseo beoryeosseoyo	Tôi đã tiêu hết sạch lương rồi.
아이가 우유를 다 마셔 버렸어요.	aiga uyureul da masyeo beoryeosseoyo	Con uống hết sạch sữa rồi.

2. Tiếc nuối, lỡ mất

Đây là sắc thái người học gặp nhiều nhất. Kết quả không như mong muốn và không quay lại được.

Câu tiếng Hàn	Phiên âm	Nghĩa
버스가 벌써 떠나 버렸어요.	beoseuga beolsseo tteona beoryeosseoyo	Xe buýt chạy mất rồi.
친구의 비밀을 말해 버렸어요.	chinguui bimireul malhae beoryeosseoyo	Tôi lỡ nói ra bí mật của bạn mất rồi.
비밀번호를 잊어버렸어요.	bimilbeonhoreul ijeobeoryeosseoyo	Tôi quên mất mật khẩu rồi.
콘서트 표가 다 팔려 버렸어요.	konseoteu pyoga da pallyeo beoryeosseoyo	Vé concert bán hết mất rồi.

3. Nhẹ nhõm, trút được gánh

Cùng hình thức nhưng ngữ cảnh vui: việc nặng nề đã xong, người nói thấy thoải mái.

Câu tiếng Hàn	Phiên âm	Nghĩa
밀린 일을 다 해 버렸어요.	millin ireul da hae beoryeosseoyo	Tôi làm xong hết việc tồn đọng rồi.
숙제를 미리 끝내 버려서 마음이 편해요.	sukjereul miri kkeunnae beoryeoseo maeumi pyeonhaeyo	Làm xong bài tập trước rồi nên nhẹ cả người.

4. Dứt khoát làm luôn

Khi bàn về việc sắp làm, 버리다 cho thấy người nói muốn giải quyết một lần cho xong, đôi khi hơi bốc đồng.

Câu tiếng Hàn	Phiên âm	Nghĩa
그냥 회사를 그만둬 버릴까?	geunyang hoesareul geumandwo beorilkka?	Hay là nghỉ việc luôn cho rồi?
오늘 다 끝내 버리자.	oneul da kkeunnae beorija	Hôm nay làm xong hết luôn đi.

Nói với người khác bằng dạng mệnh lệnh như 가 버려! (ga beoryeo, "Đi đi cho khuất mắt!") nghe rất gay gắt, chỉ gặp trong phim lúc cãi nhau. Đừng dùng với người lớn hay đồng nghiệp.

Phân biệt với 고 말다 và 아/어 놓다

Mẫu	Ý chính	Ví dụ	Nghĩa
V-아/어 버리다	xong hẳn, kèm tiếc hoặc nhẹ nhõm; khẩu ngữ	울어 버렸어요.	Tôi bật khóc mất rồi.
V-고 말다	kết cục khó tránh dù đã cố; hơi văn viết	참으려고 했지만 결국 울고 말았어요.	Đã cố nhịn nhưng cuối cùng vẫn khóc.
V-고 말겠다	quyết tâm làm cho bằng được	꼭 합격하고 말겠어요.	Nhất định tôi phải đỗ.
V-아/어 놓다	làm sẵn và giữ nguyên kết quả	창문을 열어 놓았어요.	Tôi đã mở sẵn cửa sổ.

버리다 và 고 말다 đều nói kết quả không mong muốn, nhưng 고 말다 nhấn vào quá trình cố gắng rồi thất bại, thường có 결국 (gyeolguk, "cuối cùng") đi kèm. 아/어 놓다 thì không có cảm xúc tiếc nuối, chỉ là chuẩn bị trước.

So sánh với てしまう tiếng Nhật

Người học cả hai thứ tiếng sẽ thấy 아/어 버리다 rất giống てしまう. Hai mẫu cùng nói hoàn tất và tiếc nuối, nhưng có vài chỗ khác:

Điểm so sánh	Tiếng Hàn 아/어 버리다	Tiếng Nhật てしまう
Động từ gốc	버리다: vứt bỏ	しまう: cất đi, dọn đi
Lỡ làm mất	잃어버렸어요.	なくしてしまいました。
Quên mất	잊어버렸어요. (một từ)	忘れてしまいました。
Dạng nói rút gọn	Không có dạng rút gọn phổ biến	ちゃう / じゃう: 食べちゃった
Lời xin lỗi lịch sự	Thường không dùng: 늦어서 죄송합니다.	Rất hay dùng: 遅れてしまって、すみません。
Sắc thái dứt khoát, bốc đồng	Rõ, nhất là khi bàn việc sắp làm	Có nhưng nhẹ hơn

Chỗ dễ sai nhất khi chuyển từ tiếng Nhật sang là lời xin lỗi: tiếng Nhật thêm てしまって cho mềm, còn tiếng Hàn nói thẳng 늦어서 죄송합니다. (neujeoseo joesonghamnida, "Xin lỗi vì đến muộn") là đủ.

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 지갑을 잊어버렸어요. (ý: làm mất ví)	지갑을 잃어버렸어요.	잊어버리다 là quên, 잃어버리다 là làm mất.
✗ 날씨가 추워 버렸어요.	날씨가 추워져 버렸어요.	Tính từ phải đổi thành động từ bằng 아/어지다.
✗ 늦어 버려서 죄송합니다. (với sếp)	늦어서 죄송합니다.	Lời xin lỗi trang trọng không cần 버리다.
✗ 먹어 버리었어요.	먹어 버렸어요.	버리 + 었 rút gọn thành 버렸.
✗ 할머니, 가 버리세요.	할머니, 먼저 가세요.	버리다 với người lớn nghe như đuổi đi.

Bài tập nhỏ

Chia động từ trong ngoặc với 아/어 버렸어요:

1. 친구가 내 아이스크림을 (먹다) ___.
2. 기차가 벌써 (떠나다) ___.
3. 휴대폰을 택시에 두고 내려서 (잃다) ___.
4. Dịch: "Tôi quên mất tên người đó rồi."
5. Chọn 버렸어요 hay 말았어요: 열심히 공부했지만 결국 떨어지고 ___.

Đáp án:

1. 친구가 내 아이스크림을 먹어 버렸어요.
2. 기차가 벌써 떠나 버렸어요.
3. 휴대폰을 택시에 두고 내려서 잃어버렸어요.
4. 그 사람 이름을 잊어버렸어요.
5. 열심히 공부했지만 결국 떨어지고 말았어요. (có 결국 và quá trình cố gắng)

Câu hỏi thường gặp

먹었어요 và 먹어 버렸어요 khác nhau thế nào?

먹었어요 chỉ kể là đã ăn. 먹어 버렸어요 cho biết ăn hết sạch và người nói có cảm xúc: tiếc vì không còn, hoặc hả hê vì ăn xong. Chi tiết về thì quá khứ xem ở bài thì quá khứ 았/었어요.

"Làm mất rồi" tiếng Hàn nói thế nào?

Dùng 잃어버렸어요 (ireobeoryeosseoyo). Ở đồn cảnh sát hay quầy đồ thất lạc, câu hay dùng là 가방을 잃어버렸어요. (gabangeul ireobeoryeosseoyo, "Tôi bị mất túi").

잊다 và 잊어버리다 dùng cái nào?

Nghĩa gần như nhau. Trong khẩu ngữ, 잊어버렸어요 phổ biến hơn và mang chút tiếc nuối; 잊었어요 nghe trung tính, gặp nhiều trong văn viết. Khi nói quên làm việc gì, người Hàn còn hay dùng 깜빡했어요 (kkamppakaesseoyo, "quên béng mất").

아/어 버리다 có dùng trong văn trang trọng không?

Có, chia 버렸습니다 vẫn dùng được trong thông báo hay bản tin. Tuy vậy trong email công việc, nhất là khi xin lỗi, người Hàn thường bỏ 버리다 để giọng văn khách quan hơn.