Ngữ pháp 기만 하면 trong tiếng Hàn: "cứ hễ… là" và "chỉ cần"

Ngữ pháp V-기만 하면 có hai nghĩa chính. Nghĩa thứ nhất là "cứ hễ… là…": hễ làm việc A thì việc B lần nào cũng xảy ra, ví dụ 그 친구는 술을 마시기만 하면 울어요. (geu chinguneun sureul masigiman hamyeon ureoyo, cậu ấy cứ uống rượu là khóc). Nghĩa thứ hai đi với 되다: 기만 하면 되다 là "chỉ cần… là được", ví dụ 여기에 이름을 쓰기만 하면 돼요. (yeogie ireumeul sseugiman hamyeon dwaeyo, chỉ cần viết tên vào đây là được).

Mẫu này ghép từ ba phần: đuôi danh từ hoá 기 (gi), tiểu từ 만 (man, chỉ) và 하면 (hamyeon, nếu làm). Hiểu từng phần sẽ thấy vì sao một mẫu lại ra hai nghĩa: "chỉ cần làm A thôi, thì…". Kết quả phía sau là chuyện lặp lại thì thành "cứ hễ", là sự đủ điều kiện thì thành "chỉ cần".

Bảng công thức

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ	Dịch
V + 기만 하면 + kết quả	cứ hễ… là…	만나기만 하면 싸워요. (mannagiman hamyeon ssawoyo)	Cứ gặp nhau là cãi nhau.
V + 기만 하면 되다	chỉ cần… là được	이 버튼을 누르기만 하면 돼요. (i beoteuneul nureugiman hamyeon dwaeyo)	Chỉ cần bấm nút này là được.
V + 기만 하면 + mong ước	chỉ cần… thì (đã mãn nguyện)	합격하기만 하면 소원이 없겠어요. (hapgyeokhagiman hamyeon sowoni eopgesseoyo)	Chỉ cần đỗ là tôi chẳng mong gì hơn.
V/A + 기만 하다	chỉ toàn, chỉ có	동생은 하루 종일 자기만 해요. (dongsaengeun haru jongil jagiman haeyo)	Em tôi cả ngày chỉ toàn ngủ.
V + 기만 해 봐	thử… xem (đe doạ)	또 늦기만 해 봐. (tto neutgiman hae bwa)	Cứ thử đến muộn nữa xem.

Cách ghép

Mẫu này ghép rất đơn giản: lấy gốc động từ, bỏ 다, thêm 기만 하면. Không phân biệt có hay không có batchim, không biến đổi bất quy tắc.

Động từ	Ghép	Phiên âm
가다	가기만 하면	gagiman hamyeon
먹다	먹기만 하면	meokgiman hamyeon
듣다	듣기만 하면	deutgiman hamyeon
만들다	만들기만 하면	mandeulgiman hamyeon
공부하다	공부하기만 하면	gongbuhagiman hamyeon
돕다	돕기만 하면	dopgiman hamyeon

Thì quá khứ không gắn vào trước 기. Muốn kể chuyện đã qua, chia quá khứ ở động từ cuối câu: 어릴 때 저는 차를 타기만 하면 멀미를 했어요. (eoril ttae jeoneun chareul tagiman hamyeon meolmireul haesseoyo, hồi nhỏ tôi cứ lên xe là say xe).

Nghĩa 1: Cứ hễ… là…

Dùng khi một hành động luôn kéo theo một kết quả, thường là chuyện quen thuộc, hơi phàn nàn hoặc trêu chọc:

• 비가 오기만 하면 무릎이 아파요. (biga ogiman hamyeon mureupi apayo, cứ trời mưa là đầu gối tôi đau.)
• 공부하기만 하면 졸려요. (gongbuhagiman hamyeon jollyeoyo, cứ học là buồn ngủ.)
• 우리 강아지는 저를 보기만 하면 꼬리를 흔들어요. (uri gangajineun jeoreul bogiman hamyeon kkorireul heundeureoyo, con cún nhà tôi cứ thấy tôi là vẫy đuôi.)

Sắc thái chính là "lần nào cũng vậy, không trượt lần nào". So với 비가 오면 무릎이 아파요 (biga omyeon mureupi apayo), câu dùng 기만 하면 nhấn mạnh hơn: chỉ cần điều kiện xuất hiện, dù rất nhỏ, là kết quả đến ngay.

Nghĩa 2: Chỉ cần… là được (기만 하면 되다)

Dùng khi hướng dẫn hoặc trấn an: việc phải làm rất ít, chỉ một bước:

• 신청서를 내기만 하면 돼요. (sincheongseoreul naegiman hamyeon dwaeyo, chỉ cần nộp đơn là xong.)
• 너는 와서 앉아 있기만 하면 돼. (neoneun waseo anja itgiman hamyeon dwae, cậu chỉ cần đến ngồi thôi.)
• 이 약은 하루에 한 번 먹기만 하면 돼요. (i yageun harue han beon meokgiman hamyeon dwaeyo, thuốc này chỉ cần uống ngày một lần.)

Mẫu (으)면 되다 cũng có nghĩa "là được": 이름을 쓰면 돼요 (ireumeul sseumyeon dwaeyo, viết tên là được). Thêm 기만 vào thì nhấn "chỉ mỗi việc đó thôi, không cần gì thêm". Khi muốn người nghe yên tâm, 기만 하면 되다 nghe nhẹ nhàng hơn. Mẫu điều kiện gốc được giải thích ở bài (으)면.

Biến thể gần nghĩa là mong ước: 건강하기만 하면 돼요. (geonganghagiman hamyeon dwaeyo, chỉ cần khoẻ mạnh là được). Với mẫu này có thể dùng cả tính từ như 건강하다.

Nghĩa 3: 기만 하다, chỉ toàn làm một việc

Bỏ 면, dùng V/A-기만 하다 để nói ai đó chỉ làm đúng một việc, không làm gì khác, thường kèm ý chê:

• 어제는 집에서 쉬기만 했어요. (eojeneun jibeseo swigiman haesseoyo, hôm qua tôi chỉ ở nhà nghỉ.)
• 그 사람은 웃기만 하고 대답을 안 해요. (geu sarameun utgiman hago daedabeul an haeyo, người đó chỉ cười mà không trả lời.)
• 보기만 했지 안 샀어요. (bogiman haetji an sasseoyo, tôi chỉ xem thôi chứ không mua.)

Với tính từ, 기만 하다 nghĩa là "chỉ được mỗi…": 그 식당은 비싸기만 하고 맛없어요. (geu sikdangeun bissagiman hago madeopseoyo, quán đó chỉ được cái đắt mà dở). 그 영화는 길기만 하고 재미없었어요. (geu yeonghwaneun gilgiman hago jaemieopseosseoyo, phim đó chỉ dài mà chẳng hay).

Nghĩa 4: 기만 해 봐, câu đe doạ

Trong hội thoại thân mật, 기만 해 봐 (giman hae bwa) là lời doạ: "cứ thử làm vậy xem". 한 번만 더 거짓말하기만 해 봐. (han beonman deo geojinmalhagiman hae bwa, cứ thử nói dối thêm một lần nữa xem). Chỉ dùng với người thân, bạn bè. Mẫu này gặp khá thường trong phim Hàn.

Phân biệt với các mẫu gần nghĩa

기만 하다 và tiểu từ 만

Tiểu từ 만 gắn sau danh từ giới hạn đối tượng: 물만 마셔요. (mulman masyeoyo, chỉ uống nước, không uống gì khác). Còn 기만 하다 giới hạn hành động: 물을 마시기만 해요. (mureul masigiman haeyo, chỉ uống nước thôi, không ăn gì). Hai câu gần nhau nhưng trọng tâm khác. Xem thêm cách dùng 만 ở bài tiểu từ 만.

Với động từ 하다 dạng N하다, có hai cách nói gần nghĩa: 공부만 해요 (gongbuman haeyo) và 공부하기만 해요 (gongbuhagiman haeyo), đều là "chỉ học". Dạng đầu tự nhiên và hay gặp hơn.

기만 하면 và 을 때마다

Mẫu	Ví dụ	Sắc thái
기만 하면	만나기만 하면 싸워요.	nhấn "hễ cứ… là", hơi cảm xúc, hay kèm phàn nàn
(으)ㄹ 때마다	만날 때마다 싸워요. (mannal ttaemada ssawoyo)	trung tính, kể "mỗi lần"
(으)면	만나면 싸워요. (mannamyeon ssawoyo)	điều kiện chung, nhẹ nhất

Câu dùng (으)ㄹ 때 được giải thích kỹ ở bài (으)ㄹ 때.

Lỗi người Việt hay mắc

• Nhầm 기만 với 지만: 하기만 (hagiman, chỉ làm) khác hoàn toàn 하지만 (hajiman, nhưng). Hai âm gần nhau nên dễ nghe nhầm. Mẫu 지만 có ở bài nối câu 지만.
• Chia quá khứ trước 기: 마셨기만 하면 là sai. Đúng: 마시기만 하면 울었어요.
• Dùng nghĩa "cứ hễ" cho việc một lần: 기만 하면 với nghĩa này cần một thói quen lặp lại. Việc chỉ xảy ra một lần thì dùng (으)면 hoặc 았/었더니.
• Quên 되다: nói 이름을 쓰기만 하면 rồi dừng sẽ thành câu lửng. Muốn nói "chỉ cần… là được" phải đủ 쓰기만 하면 돼요.

Bài tập

Chọn mẫu phù hợp (기만 하면, 기만 하면 되다, 기만 하다) và hoàn thành câu.

1. Em bé cứ nhìn thấy mẹ là cười. (보다, 웃다)
2. Bạn chỉ cần mang hộ chiếu là được. (가져오다)
3. Hôm qua anh ấy chỉ toàn chơi game. (게임하다, quá khứ)
4. Cứ ăn đồ cay là tôi đau bụng. (먹다, 아프다)
5. Quán này chỉ được cái đông khách mà phục vụ chậm. (사람이 많다)

Đáp án:

1. 아기는 엄마를 보기만 하면 웃어요. (agineun eommareul bogiman hamyeon useoyo)
2. 여권을 가져오기만 하면 돼요. (yeogwoneul gajyeoogiman hamyeon dwaeyo)
3. 어제 그는 게임하기만 했어요. (eoje geuneun geimhagiman haesseoyo)
4. 매운 음식을 먹기만 하면 배가 아파요. (maeun eumsigeul meokgiman hamyeon baega apayo)
5. 이 가게는 사람이 많기만 하고 서비스가 느려요. (i gageneun sarami mankiman hago seobiseuga neuryeoyo)

Câu hỏi thường gặp

기만 하면 có dùng với tính từ được không?

Với nghĩa "cứ hễ" thì hầu như chỉ dùng động từ, vì phải có hành động lặp lại. Với nghĩa "chỉ cần" (기만 하면 되다) và "chỉ toàn" (기만 하다), tính từ dùng được: 건강하기만 하면 돼요, 비싸기만 해요.

기만 하면 và 기만 하면 되다 khác nhau thế nào?

Có 되다 ở cuối thì nghĩa là "chỉ cần… là được", dùng để hướng dẫn hoặc trấn an. Không có 되다 mà có một kết quả lặp lại thì nghĩa là "cứ hễ… là". Nhìn vế sau là phân biệt được.

Có thể dùng 기만 하면 trong văn viết không?

Có. Trong văn viết, nghĩa "chỉ cần" rất hay gặp ở hướng dẫn sử dụng, thông báo. Nghĩa "cứ hễ" mang màu kể chuyện, dùng được trong bài luận nhưng nên tránh trong văn bản hành chính.