Ngữ pháp không chỉ mà còn tiếng Nhật: だけでなく, ばかりでなく, のみならず

Muốn nói "không chỉ A mà còn B" trong tiếng Nhật, mẫu thông dụng nhất là A だけでなく、B も (dake de naku … mo). Văn viết dùng ばかりでなく (bakari de naku), văn trang trọng dùng のみならず (nominarazu), còn nói chuyện thân mật thì だけじゃなくて. Ví dụ: 彼は英語だけでなく、中国語も話せます。 (Kare wa eigo dake de naku, chūgokugo mo hanasemasu., "Anh ấy không chỉ nói được tiếng Anh mà còn nói được tiếng Trung"), この店は安いだけでなく、おいしいです。 (Kono mise wa yasui dake de naku, oishii desu., "Quán này không chỉ rẻ mà còn ngon").

Bảng công thức

Mẫu	Mức trang trọng	Ví dụ	Trình độ thường xếp
だけじゃなくて	thân mật, nói chuyện	肉だけじゃなくて	N4–N3
だけでなく	trung tính, dùng nhiều nhất	日本だけでなく	N4–N3
ばかりでなく	hơi cứng, văn viết	子どもばかりでなく	N3
うえ(に)	trung tính, "đã… lại còn"	安いうえに	N3
ばかりか	nhấn sự bất ngờ	謝らないばかりか	N2
のみならず	trang trọng, văn bản, phát biểu	国内のみならず	N1

Kỳ thi JLPT không công bố danh sách ngữ pháp chính thức theo cấp, nên cột trình độ là cách xếp phổ biến của các sách luyện thi, chỉ để bạn biết nên học mẫu nào trước.

Cách ghép だけでなく theo loại từ

Phần đứng trước だけでなく ở thể thường. Tính từ な giữ chữ な, danh từ ghép thẳng.

Loại từ	Cách ghép	Ví dụ	Nghĩa
Danh từ	N + だけでなく	学生だけでなく gakusei dake de naku	không chỉ học sinh
Động từ	V thể thường + だけでなく	歌うだけでなく utau dake de naku	không chỉ hát
Động từ quá khứ	V た + だけでなく	遅れただけでなく okureta dake de naku	không chỉ đến muộn
Tính từ い	いA + だけでなく	広いだけでなく hiroi dake de naku	không chỉ rộng
Tính từ な	なA + な + だけでなく	便利なだけでなく benri na dake de naku	không chỉ tiện

Vế sau thường có も để khớp với ý "mà còn": この町は便利なだけでなく、景色もきれいです。 (Kono machi wa benri na dake de naku, keshiki mo kirei desu., "Thị trấn này không chỉ tiện mà cảnh cũng đẹp"). Khi vế sau là một hành động khác, có thể không cần も: 彼女は歌うだけでなく、自分で曲を作ります。 (Kanojo wa utau dake de naku, jibun de kyoku o tsukurimasu., "Cô ấy không chỉ hát mà còn tự sáng tác").

だけでなく: mẫu dùng hằng ngày

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
この料理は見た目だけでなく、味もいいです。	Kono ryōri wa mitame dake de naku, aji mo ii desu.	Món này không chỉ đẹp mắt mà vị cũng ngon.
週末だけでなく、平日も混んでいます。	Shūmatsu dake de naku, heijitsu mo konde imasu.	Không chỉ cuối tuần mà ngày thường cũng đông.
漢字を読むだけでなく、書く練習もしてください。	Kanji o yomu dake de naku, kaku renshū mo shite kudasai.	Đừng chỉ đọc kanji, hãy luyện cả viết.
彼は仕事が早いだけでなく、ミスも少ない。	Kare wa shigoto ga hayai dake de naku, misu mo sukunai.	Anh ấy không chỉ làm nhanh mà còn ít sai.

Khi nói chuyện với bạn bè, đổi thành だけじゃなくて hoặc だけじゃなく: 肉だけじゃなくて、野菜も食べてね。 (Niku dake ja nakute, yasai mo tabete ne., "Đừng chỉ ăn thịt, ăn cả rau nữa nhé").

ばかりでなく: cứng hơn một chút

Nghĩa và cách ghép giống だけでなく. ばかりでなく hay gặp trong văn viết, bài báo, bài luận.

• この映画は子どもばかりでなく、大人も楽しめます。 (Kono eiga wa kodomo bakari de naku, otona mo tanoshimemasu., "Phim này không chỉ trẻ em mà người lớn cũng xem vui").
• 運動は体ばかりでなく、心にもいい。 (Undō wa karada bakari de naku, kokoro ni mo ii., "Vận động không chỉ tốt cho cơ thể mà còn tốt cho tinh thần").

のみならず: trang trọng, cấp N1

のみならず dùng trong văn bản, bản tin, bài phát biểu. Với tính từ な và danh từ ở vị ngữ, văn viết hay dùng である trước のみならず.

• この技術は国内のみならず、海外でも注目されている。 (Kono gijutsu wa kokunai nominarazu, kaigai demo chūmoku sarete iru., "Công nghệ này được chú ý không chỉ trong nước mà cả ở nước ngoài").
• 彼は優秀であるのみならず、人柄もいい。 (Kare wa yūshū de aru nominarazu, hitogara mo ii., "Anh ấy không chỉ giỏi mà tính cách cũng tốt").

Dùng のみならず khi tán gẫu sẽ nghe như đọc diễn văn. Trong hội thoại, cứ dùng だけでなく.

うえに và ばかりか: thêm ý mạnh hơn

うえに (ue ni) nghĩa "đã A lại còn B", hai ý cùng chiều (cùng tốt hoặc cùng xấu): この部屋は狭いうえに、駅から遠い。 (Kono heya wa semai ue ni, eki kara tōi., "Phòng này đã chật lại còn xa ga"). Cách ghép giống だけでなく, riêng danh từ thêm の hoặc である: 医者であるうえに (isha de aru ue ni, "đã là bác sĩ lại còn…").

ばかりか (bakari ka) nhấn vế sau gây bất ngờ, hay đi với まで, さえ: 彼は謝らないばかりか、文句まで言った。 (Kare wa ayamaranai bakari ka, monku made itta., "Anh ta không những không xin lỗi mà còn phàn nàn nữa").

"Ngoài ra" giữa hai câu: それに, また, そのうえ

Khi hai ý nằm ở hai câu riêng, tiếng Nhật dùng từ nối đầu câu thay cho だけでなく:

Từ nối	Sắc thái	Ví dụ
それに sore ni	"với lại", khẩu ngữ	この店は安い。それに、近い。 Quán này rẻ. Với lại còn gần.
また mata	"ngoài ra", trung tính, văn viết	また、駐車場もあります。 Ngoài ra còn có bãi đỗ xe.
そのうえ sono ue	"hơn nữa", thêm ý mạnh	道に迷った。そのうえ、雨も降ってきた。 Bị lạc đường. Hơn nữa trời còn đổ mưa.
さらに sara ni	"thêm vào đó", hay gặp khi trình bày	さらに、送料は無料です。 Thêm vào đó, miễn phí vận chuyển.
ほかに hoka ni	"ngoài cái đó ra" (thứ khác)	ほかに質問はありますか。 Còn câu hỏi nào khác không?

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 英語をだけでなく、中国語も勉強します。 → ✓ 英語だけでなく、中国語も勉強します。
  Trợ từ を và が bỏ trước だけでなく.
• ✗ 学生だけでなく、先生は来ました。 → ✓ 学生だけでなく、先生も来ました。
  Vế sau cần も cho ý "cũng".
• ✗ 静かだけでなく、きれいです。 → ✓ 静かなだけでなく、きれいです。
  Tính từ な giữ な trước だけでなく.
• ✗ Dùng のみならず khi nói với bạn bè → ✓ dùng だけじゃなくて.
• ✗ この店は高いうえに、おいしい。 → ✓ この店は高いけど、おいしい。
  うえに nối hai ý cùng chiều; đắt (xấu) với ngon (tốt) thì dùng けど.

Bài tập nhỏ

Dịch sang tiếng Nhật, dùng mẫu trong ngoặc.

1. Không chỉ Tokyo mà Osaka cũng có cửa hàng. (だけでなく)
2. Cô ấy không chỉ xinh mà còn tốt bụng. (だけでなく)
3. Đừng chỉ ăn bánh mì, uống cả sữa nữa nhé. (だけじゃなくて)
4. Căn hộ này đã rộng lại còn rẻ. (うえに)

Đáp án:

1. 東京だけでなく、大阪にも店があります。 Tōkyō dake de naku, Ōsaka ni mo mise ga arimasu.
2. 彼女はきれいなだけでなく、優しいです。 Kanojo wa kirei na dake de naku, yasashii desu.
3. パンだけじゃなくて、牛乳も飲んでね。 Pan dake ja nakute, gyūnyū mo nonde ne.
4. このアパートは広いうえに、安いです。 Kono apāto wa hiroi ue ni, yasui desu.

Muốn nói "chỉ" một mình thì xem bài phân biệt だけ và しか. Cách chia thể thường đứng trước だけでなく có ở bài thể thường và thể lịch sự.

Câu hỏi thường gặp

だけでなく và ばかりでなく khác nhau thế nào?

Nghĩa gần như giống nhau. だけでなく dùng được ở mọi tình huống. ばかりでなく hơi cứng, hợp với văn viết hơn hội thoại.

Sau だけでなく có bắt buộc phải có も không?

Không bắt buộc, nhưng khi vế sau nói về một đối tượng khác cùng loại (tiếng Anh và tiếng Trung, học sinh và giáo viên) thì gần như luôn có も. Bỏ も câu sẽ nghe thiếu.

"Không những… mà còn" và "không chỉ… mà còn" tiếng Nhật có khác nhau không?

Tiếng Việt hai cách nói này cùng nghĩa, tiếng Nhật đều dịch bằng だけでなく. Nếu vế sau gây bất ngờ, thường là chuyện xấu hơn mong đợi, hãy dùng ばかりか.

"Ngoài ra" tiếng Nhật nói thế nào?

Đầu câu dùng また (văn viết, trình bày) hoặc それに (nói chuyện). Muốn hỏi "còn gì khác không" thì dùng ほかに.