Ngữ pháp おかげで và せいで trong tiếng Nhật: nói “nhờ” và “tại”

おかげで và せいで đều nghĩa là “nhờ, tại, vì” nguyên nhân dẫn tới một kết quả. Khác nhau ở cảm xúc: おかげで dùng khi kết quả tốt, người nói biết ơn; せいで dùng khi kết quả xấu, người nói trách móc. Công thức: Danh từ + の / thể thường + おかげで・せいで. Ví dụ: 先生のおかげで合格できました。 (sensei no okage de goukaku dekimashita, Nhờ thầy mà tôi đã đỗ.) và 雨のせいで試合が中止になった。 (ame no sei de shiai ga chuushi ni natta, Tại trời mưa mà trận đấu bị hủy.)

Bảng công thức

Loại từ	Cách nối	Ví dụ	Nghĩa
Danh từ	N + の + おかげで / せいで	友だちのおかげで / 風邪のせいで	nhờ bạn / tại bị cảm
Động từ	thể thường + おかげで / せいで	早く起きたおかげで / 寝坊したせいで	nhờ dậy sớm / tại ngủ quên
Tính từ い	giữ い + おかげで / せいで	涼しいおかげで / 暑いせいで	nhờ trời mát / tại trời nóng
Tính từ な	な + おかげで / せいで	静かなおかげで / 不便なせいで	nhờ yên tĩnh / tại bất tiện

Cách nối giống hệt cách nối danh từ bổ nghĩa: danh từ cần の, tính từ な giữ な, động từ và tính từ い để nguyên thể thường. Động từ hay ở thể た vì nguyên nhân thường đã xảy ra trước kết quả. Nếu chưa chắc về thể thường, xem lại bài thể thường và thể lịch sự.

Cách dùng おかげで

1. Nhờ ai, nhờ việc gì mà có kết quả tốt

• 薬を飲んだおかげで、熱が下がりました。 (kusuri wo nonda okage de, netsu ga sagarimashita): Nhờ uống thuốc mà tôi đã hạ sốt.
• 駅が近いおかげで、通勤が楽です。 (eki ga chikai okage de, tsuukin ga raku desu): Nhờ gần ga nên đi làm rất nhàn.
• 先輩が親切なおかげで、すぐ仕事に慣れました。 (senpai ga shinsetsu na okage de, sugu shigoto ni naremashita): Nhờ đàn anh tử tế mà tôi quen việc ngay.

2. Đặt ở cuối câu: おかげだ / おかげです

Muốn nhấn mạnh nguyên nhân, đảo kết quả lên trước rồi kết bằng のは〜のおかげです (no wa ... no okage desu).

• 合格できたのは、みなさんのおかげです。 (goukaku dekita no wa, minasan no okage desu): Tôi đỗ được là nhờ mọi người.

3. おかげで mỉa mai

Đôi khi người Nhật dùng おかげで với kết quả xấu để mỉa mai, giống tiếng Việt nói “nhờ ơn anh mà...”. Ngữ điệu và ngữ cảnh cho biết người nói đang bực.

• 君が余計なことを言ったおかげで、全部やり直しだよ。 (kimi ga yokei na koto wo itta okage de, zenbu yarinaoshi da yo): Nhờ ơn cậu nói thừa mà phải làm lại hết đấy.

4. おかげさまで: câu chào hỏi

おかげさまで (okagesama de) là dạng lịch sự, thường dùng để đáp khi được hỏi thăm sức khỏe hay công việc, nghĩa là “nhờ trời, nhờ mọi người mà mọi việc đều ổn”. Người nói không cần người nghe đã thật sự giúp gì.

• お元気ですか。 (ogenki desu ka): Anh có khỏe không?
• はい、おかげさまで元気です。 (hai, okagesama de genki desu): Vâng, nhờ trời tôi vẫn khỏe.

Cách dùng せいで

1. Tại ai, tại việc gì mà có kết quả xấu

• 寝坊したせいで、電車に乗り遅れた。 (nebou shita sei de, densha ni noriokureta): Tại ngủ quên mà tôi lỡ tàu.
• 部屋が狭いせいで、よく眠れない。 (heya ga semai sei de, yoku nemurenai): Tại phòng chật mà tôi ngủ không ngon.
• 道が複雑なせいで、迷ってしまった。 (michi ga fukuzatsu na sei de, mayotte shimatta): Tại đường phức tạp mà tôi bị lạc.

2. Cuối câu: せいだ, và cụm せいにする

〜のせいだ (no sei da) nghĩa là “là tại...”. Cụm 〜のせいにする (no sei ni suru) nghĩa là “đổ lỗi cho”.

• 失敗したのは私のせいです。 (shippai shita no wa watashi no sei desu): Thất bại là do tôi.
• 人のせいにしないでください。 (hito no sei ni shinaide kudasai): Đừng đổ lỗi cho người khác.

3. せいか: có lẽ tại vì

Thêm か (ka) sau せい để thể hiện người nói không chắc đó là nguyên nhân. せいか dùng chủ yếu với kết quả không tốt, nhưng cũng gặp với kết quả trung tính.

• 寝不足のせいか、頭が痛い。 (nebusoku no sei ka, atama ga itai): Có lẽ tại thiếu ngủ mà tôi đau đầu.
• 年のせいか、最近疲れやすい。 (toshi no sei ka, saikin tsukareyasui): Chắc tại tuổi tác, dạo này tôi dễ mệt.

Phân biệt với から, ので, ために, によって

Mẫu	Sắc thái	Ví dụ
おかげで	nguyên nhân dẫn tới kết quả tốt, có ý biết ơn	友だちのおかげで
せいで	nguyên nhân dẫn tới kết quả xấu, có ý trách	事故のせいで
から / ので	lý do trung tính, không cảm xúc	雨だから / 雨なので
ために	nguyên nhân, văn viết, trung tính	事故のために
によって	nguyên nhân trong văn bản trang trọng, tin tức	地震によって

Điểm khác lớn nhất: から, ので chỉ nêu lý do, câu sau có thể là mệnh lệnh hay lời mời. おかげで và せいで chỉ nêu kết quả đã hoặc sẽ xảy ra, không đi với mệnh lệnh. Câu 雨のせいで、傘を持って行ってください là sai; phải nói 雨なので、傘を持って行ってください。 (ame na node, kasa wo motte itte kudasai, Trời mưa nên hãy mang ô theo.) Sắc thái của から và ので được so sánh kỹ trong bài phân biệt ので và から.

Với によって, nghĩa nguyên nhân chỉ là một trong nhiều nghĩa của mẫu này, xuất hiện trong văn bản trang trọng. Các nghĩa khác như “tùy theo”, “dựa vào” được giải thích trong bài によって và các mẫu dựa vào.

Lỗi người Việt hay mắc

• Quên の sau danh từ. Sai: 雨せいで. Đúng: 雨のせいで (ame no sei de). Tương tự với おかげで: 先生のおかげで (sensei no okage de).
• Dùng だ với tính từ な. Sai: 静かだおかげで. Đúng: 静かなおかげで (shizuka na okage de).
• Dùng おかげで cho kết quả xấu mà không có ý mỉa mai. Câu 台風のおかげで、飛行機が遅れた nghe như bạn mừng vì máy bay trễ. Nói trung tính thì dùng 台風のせいで (taifuu no sei de) hoặc 台風で (taifuu de).
• Đặt mệnh lệnh, ý chí sau せいで. Vế sau せいで là kết quả đã xảy ra, không phải lời khuyên hay dự định. Muốn khuyên thì đổi sang ので hoặc から.
• Dịch “vì” theo phản xạ. Tiếng Việt dùng “vì” cho mọi lý do, nên người học hay chọn せいで cho mọi chuyện. Hỏi lại: người nói đang biết ơn, đang trách, hay chỉ nêu lý do? Chỉ nêu lý do thì から (kara) là đủ.

Bài tập nhỏ

Chọn おかげで, せいで hoặc せいか, và chia đúng phần đứng trước.

1. 先生（　）、日本語が上手になりました。 Gợi ý: kết quả tốt.
2. スマホを見すぎた（　）、目が疲れた。 Gợi ý: kết quả xấu.
3. 天気がいい（　）、洗濯物がすぐ乾いた。 Gợi ý: kết quả tốt.
4. 疲れている（　）、今日は何をしても集中できない。 Gợi ý: không chắc nguyên nhân.
5. 彼が不注意だった（　）、みんなが迷惑した。 Gợi ý: kết quả xấu.
6. 部屋が静か（　）、よく勉強できます。 Gợi ý: chú ý tính từ な.

Đáp án:

1. 先生のおかげで、日本語が上手になりました。 (sensei no okage de, nihongo ga jouzu ni narimashita, Nhờ thầy mà tiếng Nhật của tôi giỏi lên.)
2. スマホを見すぎたせいで、目が疲れた。 (sumaho wo misugita sei de, me ga tsukareta, Tại xem điện thoại nhiều quá mà mỏi mắt.)
3. 天気がいいおかげで、洗濯物がすぐ乾いた。 (tenki ga ii okage de, sentakumono ga sugu kawaita, Nhờ trời đẹp mà quần áo khô ngay.)
4. 疲れているせいか、今日は何をしても集中できない。 (tsukarete iru sei ka, kyou wa nani wo shite mo shuuchuu dekinai, Có lẽ tại mệt mà hôm nay làm gì cũng không tập trung được.)
5. 彼が不注意だったせいで、みんなが迷惑した。 (kare ga fuchuui datta sei de, minna ga meiwaku shita, Tại anh ấy bất cẩn mà mọi người bị phiền.)
6. 部屋が静かなおかげで、よく勉強できます。 (heya ga shizuka na okage de, yoku benkyou dekimasu, Nhờ phòng yên tĩnh mà tôi học được nhiều.)

Câu 5 dùng 不注意だった (fuchuui datta): tính từ な ở quá khứ chuyển thành だった, không cần thêm な.

Câu hỏi thường gặp

おかげで là ngữ pháp N3 phải không?

JLPT không công bố danh sách ngữ pháp chính thức, nhưng phần lớn giáo trình ôn thi xếp おかげで và せいで ở trình độ N3. Bạn sẽ gặp chúng trong cả phần đọc hiểu lẫn hội thoại nghe.

おかげさまで nghĩa là gì?

Là câu đáp lịch sự khi được hỏi thăm, nghĩa “nhờ trời, nhờ anh chị mà mọi việc vẫn tốt”. Ví dụ おかげさまで、仕事は順調です。 (okagesama de, shigoto wa junchou desu, Nhờ trời, công việc vẫn suôn sẻ.)

せいで có dùng cho kết quả tốt được không?

Không. せいで luôn mang ý tiêu cực. Với kết quả tốt, dùng おかげで (okage de); với kết quả trung tính, dùng から (kara), ので (node) hoặc ために (tame ni).

せいで và せいか khác nhau thế nào?

せいで khẳng định nguyên nhân. せいか chỉ phỏng đoán “có lẽ tại”. So sánh 風邪のせいで休んだ (kaze no sei de yasunda, vì cảm nên đã nghỉ) với 風邪のせいか、体がだるい (kaze no sei ka, karada ga darui, có lẽ tại cảm mà người uể oải).