Ngữ pháp てみる (te miru) trong tiếng Nhật: cách nói "thử làm"

Ngữ pháp てみる (te miru) nghĩa là "thử làm gì đó để xem thế nào". Công thức: chia động từ sang thể て rồi thêm みる, dạng lịch sự là てみます. Ví dụ: 納豆を食べてみました。 (nattou o tabete mimashita, "Tôi đã thử ăn natto"). Muốn nói "muốn thử" thì dùng てみたい: 一度日本に行ってみたいです。 (ichido nihon ni itte mitai desu, "Tôi muốn thử đến Nhật một lần"). Nhờ người khác thử thì dùng てみてください.

Bảng công thức

Dạng	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Thử làm	Vて + みる / みます	着てみます。	Tôi mặc thử.
Đã thử làm	Vて + みました	電話してみました。	Tôi đã thử gọi điện.
Muốn thử	Vて + みたい(です)	富士山に登ってみたいです。	Tôi muốn thử leo núi Phú Sĩ.
Nhờ, khuyên thử	Vて + みてください	これを飲んでみてください。	Bạn uống thử cái này xem.
Xin phép thử	Vて + みてもいいですか	履いてみてもいいですか。	Tôi đi thử được không?
Rủ thử	Vて + みませんか	一緒にやってみませんか。	Mình cùng thử làm không?
Tự nhủ thử	Vて + みよう	やってみよう。	Thử làm xem nào.
Thử thì thấy	Vて + みると / みたら	食べてみたら、おいしかった。	Ăn thử thì thấy ngon.
Gợi ý	Vて + みたらどうですか	先生に聞いてみたらどうですか。	Thử hỏi thầy xem sao?

みる ở đây là động từ 見る (nhìn) đã mất nghĩa gốc, làm trợ động từ, nên thường viết bằng hiragana. Bản thân みる thuộc nhóm 2, vì vậy mọi dạng chia của てみる đều theo quy tắc nhóm 2: みます, みた, みない, みたい, みよう.

Cách chia てみる theo 3 nhóm động từ

Phần khó duy nhất là thể て của động từ chính. Nếu chưa chắc cách chia, xem lại bài thể て rồi quay lại bảng này.

Nhóm	Thể từ điển	Thể て	Thêm てみる	Romaji	Nghĩa
1 (く → いて)	書く	書いて	書いてみる	kaite miru	viết thử
1 (ngoại lệ)	行く	行って	行ってみる	itte miru	đi thử
1 (ぐ → いで)	泳ぐ	泳いで	泳いでみる	oyoide miru	bơi thử
1 (む → んで)	飲む	飲んで	飲んでみる	nonde miru	uống thử
1 (ぶ → んで)	遊ぶ	遊んで	遊んでみる	asonde miru	chơi thử
1 (う → って)	買う	買って	買ってみる	katte miru	mua thử
1 (る → って)	乗る	乗って	乗ってみる	notte miru	đi (xe) thử
1 (す → して)	話す	話して	話してみる	hanashite miru	nói thử
2	食べる	食べて	食べてみる	tabete miru	ăn thử
2	着る	着て	着てみる	kite miru	mặc thử
2	見る	見て	見てみる	mite miru	xem thử
3	する	して	してみる	shite miru	làm thử
3	来る	来て	来てみる	kite miru	đến thử

Để ý 着てみる (mặc thử) và 来てみる (đến thử) đọc giống hệt nhau là kite miru; ngữ cảnh và chữ Hán cho biết nghĩa nào. Động từ dạng danh từ + する cũng chia như する: 予約してみる (yoyaku shite miru, "thử đặt chỗ").

Các cách dùng てみる

1. Thử làm để biết kết quả

Nghĩa gốc: làm một việc chưa biết trước kết quả, làm rồi mới đánh giá. Hay đi kèm 一度 (ichido, "một lần") hoặc ちょっと (chotto, "một chút").

Câu tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa
新しいカフェに行ってみました。	atarashii kafe ni itte mimashita	Tôi đã thử đến quán cà phê mới.
ちょっと考えてみます。	chotto kangaete mimasu	Để tôi thử suy nghĩ một chút.
この漢字の意味を辞書で調べてみました。	kono kanji no imi o jisho de shirabete mimashita	Tôi đã thử tra nghĩa chữ kanji này trong từ điển.

Câu ちょっと考えてみます。 còn là cách từ chối khéo rất hay gặp ở Nhật: người nói chưa muốn trả lời "không" ngay.

2. Muốn thử: てみたい

Ghép てみる với たい (muốn) để nói mong muốn trải nghiệm điều gì đó lần đầu. Cách chia たい có trong bài muốn làm たいです.

Câu tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa
着物を着てみたいです。	kimono o kite mitai desu	Tôi muốn thử mặc kimono.
いつか北海道に住んでみたい。	itsuka hokkaidou ni sunde mitai	Một ngày nào đó tôi muốn thử sống ở Hokkaido.

3. Nhờ, khuyên, xin phép thử

Nhân viên cửa hàng hay nói どうぞ、着てみてください。 (douzo, kite mite kudasai, "Mời anh mặc thử"). Khách muốn thử thì hỏi この靴を履いてみてもいいですか。 (kono kutsu o haite mite mo ii desu ka, "Tôi đi thử đôi giày này được không?"). Mẫu てもいい được giảng ở bài cho phép てもいい.

4. Rủ và tự nhủ: てみませんか, てみよう

日本語で話してみませんか。 (nihongo de hanashite mimasen ka, "Hay mình thử nói bằng tiếng Nhật nhé?") là lời rủ nhẹ nhàng. Khi tự động viên mình thì dùng thể ý chí: もう一回やってみよう。 (mou ikkai yatte miyou, "Thử làm lại lần nữa xem").

5. Thử rồi mới phát hiện: てみると, てみたら

Vế sau kể điều bất ngờ phát hiện ra sau khi làm thử, thường ở thì quá khứ.

Câu tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa
箱を開けてみると、空でした。	hako o akete miru to, kara deshita	Mở hộp ra xem thì thấy trống không.
食べてみたら、意外とおいしかった。	tabete mitara, igai to oishikatta	Ăn thử thì ngon bất ngờ.
先生に聞いてみたらどうですか。	sensei ni kiite mitara dou desu ka	Bạn thử hỏi thầy xem sao?

6. Dù có thử cũng: てみても

何度電話してみても、出ません。 (nando denwa shite mite mo, demasen, "Gọi thử bao nhiêu lần cũng không bắt máy"). Vế sau là kết quả không như mong muốn.

Phân biệt てみる với ようとする và 試す

Mẫu	Ý chính	Ví dụ	Nghĩa
Vてみる	đã làm (hoặc sẽ làm) để xem kết quả	寝てみた。	Tôi đã thử ngủ.
Vようとする	định làm, cố làm, thường chưa xong hoặc thất bại	寝ようとしたけど、眠れなかった。	Tôi cố ngủ mà không ngủ được.
Vようとしたら	vừa định làm thì	出かけようとしたら、雨が降ってきた。	Vừa định ra ngoài thì trời mưa.
N を試す	động từ thường: thử, kiểm tra một thứ	新しいアプリを試す。	Thử ứng dụng mới.
試しに Vてみる	làm thử một lần cho biết	試しに一つ買ってみた。	Tôi mua thử một cái cho biết.

Điểm mấu chốt: với てみる, hành động thật sự diễn ra. Với ようとする, người nói mới có ý định hoặc nỗ lực, việc chưa thành. ようとする dùng thể ý chí, xem cách chia ở bài thể ý chí. Còn 試す (tamesu) là một động từ độc lập, tân ngữ là thứ được đem ra thử: phương pháp, sản phẩm, năng lực. Không ghép 試す với động từ khác để nói "thử ăn", "thử mặc".

Người học cả tiếng Hàn sẽ thấy てみる gần với 아/어 보다: 먹어 봤어요. (meogeo bwasseoyo, "Tôi ăn thử rồi"). Khác ở chỗ 아/어 봤어요 còn nói được kinh nghiệm "đã từng", còn tiếng Nhật nói kinh nghiệm bằng たことがある.

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 食べるみます。	食べてみます。	みる luôn đi sau thể て.
✗ 試して食べます。	食べてみます。	試す không dùng để nói "thử ăn".
✗ 雨が降ってみました。	雨が降ってきました。	てみる cần chủ thể có ý chí; mưa không "thử" được.
✗ 毎日勉強してみます。(ý: tôi sẽ cố gắng)	毎日勉強するように頑張ります。	"Cố gắng" là 頑張る, てみる chỉ là "thử".
✗ 先生、この本を読んでみたいですか。	先生、この本を読んでみませんか。	Hỏi thẳng mong muốn của người trên bằng たいですか là thiếu lịch sự.
✗ やってごらん。(nói với sếp)	やってみてください。	てごらん chỉ dùng với người dưới, trẻ em.

Bài tập nhỏ

Chia động từ trong ngoặc sang dạng てみる phù hợp:

1. このラーメン、おいしいですよ。(食べる) ___ ください。
2. 一度、沖縄に (行く) ___ たいです。
3. このシャツを (着る) ___ もいいですか。
4. Dịch: "Tôi đã thử nói chuyện bằng tiếng Nhật."
5. Chọn てみる hay ようとする: ドアを開け ___ が、開きませんでした。

Đáp án:

1. 食べてみてください。
2. 一度、沖縄に行ってみたいです。
3. このシャツを着てみてもいいですか。
4. 日本語で話してみました。
5. ドアを開けようとしましたが、開きませんでした。 (cố mở mà không được nên dùng ようとする)

Câu hỏi thường gặp

てみる có viết là て見る được không?

Viết được và vẫn có người viết, nhưng các hướng dẫn chính tả hiện đại khuyên viết trợ động từ bằng hiragana. Trong bài thi và văn bản công việc, nên viết てみる.

てみる và てみせる khác nhau thế nào?

てみせる là "làm cho xem" hoặc thể hiện quyết tâm: 絶対に合格してみせる。 (zettai ni goukaku shite miseru, "Nhất định tôi sẽ đỗ cho mà xem"). てみる chỉ là thử, không có ý khoe hay thách.

てみたいです có lịch sự không?

Lịch sự khi nói về mong muốn của chính mình. Khi muốn mời người khác thử, đừng hỏi てみたいですか mà dùng 読んでみませんか hoặc 読んでみてはいかがですか (yonde mite wa ikaga desu ka).

てごらん là gì?

ごらん là kính ngữ của 見る, nhưng てごらん (te goran) lại là cách người lớn bảo trẻ con hoặc người dưới "thử làm xem nào": 言ってごらん。 (itte goran, "Nói thử xem nào"). Với người trên, dùng てみてください.