Ngữ pháp つつ (N2) trong tiếng Nhật: つつ, つつも, つつある và khác ながら

Vます (bỏ ます) + つつ là mẫu ngữ pháp N2 của văn viết, có ba dạng. つつ nghĩa là "vừa… vừa", つつも nghĩa là "dù… nhưng vẫn", còn つつある nghĩa là "đang dần…". Ví dụ: 景気は回復しつつある。 (Keiki wa kaifuku shitsutsu aru., kinh tế đang dần phục hồi) và 体に悪いと知りつつも、夜更かししてしまう。 (Karada ni warui to shiritsutsu mo, yofukashi shite shimau., biết là hại sức khoẻ mà vẫn thức khuya).

Bạn sẽ gặp つつ nhiều nhất trong báo chí, thông báo của công ty và phần đọc hiểu JLPT N2. Trong hội thoại thường ngày, người Nhật dùng ながら, のに, ている nhiều hơn.

Bảng công thức

Dạng	Cấu trúc	Nghĩa	Ví dụ
つつ	Vます + つつ	vừa… vừa (văn viết)	音楽を聴きつつ (ongaku o kikitsutsu)
つつも	Vます + つつ(も)	dù… nhưng vẫn	悪いと思いつつも (warui to omoitsutsu mo)
つつある	Vます + つつある	đang dần thay đổi	増えつつある (fuetsutsu aru)

Cách chia theo ba nhóm động từ

Cả ba dạng đều ghép vào thể ます đã bỏ ます, giống ながら. Nếu bạn chưa chắc thể ます, xem lại bài thể ます.

Nhóm	Từ điển	Thể ます	+ つつ
Nhóm 1	思う	思います	思いつつ (omoitsutsu)
Nhóm 1	知る	知ります	知りつつ (shiritsutsu)
Nhóm 2	考える	考えます	考えつつ (kangaetsutsu)
Nhóm 2	増える	増えます	増えつつ (fuetsutsu)
Nhóm 3	する	します	しつつ (shitsutsu)
Nhóm 3	来る	来ます	来つつ (kitsutsu)

Động từ danh từ + する như 回復する (kaifuku suru, hồi phục) chia thành 回復しつつ (kaifuku shitsutsu). つつ chỉ đi với động từ, không đi trực tiếp với tính từ hay danh từ.

Dạng 1: つつ = "vừa… vừa" (văn viết)

Nghĩa này giống ながら: một chủ thể làm hai việc cùng lúc. Khác ở chỗ つつ mang giọng trang trọng, hay gặp trong văn viết và bài phát biểu.

• お客様の声を聞きつつ、新しい商品を開発しています。 (Okyakusama no koe o kikitsutsu, atarashii shōhin o kaihatsu shite imasu., chúng tôi vừa lắng nghe khách hàng vừa phát triển sản phẩm mới)
• 彼は窓の外を眺めつつ、昔のことを思い出していた。 (Kare wa mado no soto o nagametsutsu, mukashi no koto o omoidashite ita., anh ấy vừa nhìn ra cửa sổ vừa nhớ lại chuyện cũ)
• 予算を考慮しつつ、計画を立てる必要がある。 (Yosan o kōryo shitsutsu, keikaku o tateru hitsuyō ga aru., cần lập kế hoạch trong khi cân nhắc ngân sách)

Trong văn bản công việc, cụm 〜を踏まえつつ (o fumaetsutsu, dựa trên… đồng thời) và 〜と連携しつつ (to renkei shitsutsu, phối hợp với… đồng thời) xuất hiện rất thường.

Dạng 2: つつも = "dù… nhưng vẫn"

つつも nối hai vế trái ngược của cùng một người: biết, nghĩ, muốn một điều nhưng làm điều khác. Nó hay đi với các động từ nhận thức như 知る, 思う, 分かる, 言う. Chữ も có thể lược, khi đó つつ đơn lẻ cũng mang nghĩa "dù".

• 早く返事をしなければと思いつつも、つい忘れてしまった。 (Hayaku henji o shinakereba to omoitsutsu mo, tsui wasurete shimatta., dù nghĩ phải trả lời sớm mà rồi lại quên mất)
• 危険だと分かりつつも、彼は山に登った。 (Kiken da to wakaritsutsu mo, kare wa yama ni nobotta., dù biết nguy hiểm, anh ấy vẫn leo núi)
• 政府は対策を検討すると言いつつ、具体案を示していない。 (Seifu wa taisaku o kentō suru to iitsutsu, gutaian o shimeshite inai., chính phủ nói sẽ xem xét biện pháp, vậy mà chưa đưa ra phương án cụ thể)

Ý nghĩa gần với のに (noni) và ながらも (nagara mo), nhưng つつも cứng hơn. Xem thêm sắc thái "vậy mà" ở bài ngữ pháp のに.

Dạng 3: つつある = "đang dần…"

つつある diễn tả một thay đổi đang tiến triển theo một hướng và chưa xong. Nó đi với động từ chỉ biến đổi như 増える, 減る, 変わる, 広がる, 回復する, 進む.

• 日本では高齢者の数が増えつつある。 (Nihon de wa kōreisha no kazu ga fuetsutsu aru., ở Nhật, số người cao tuổi đang dần tăng)
• キャッシュレス決済が広がりつつあります。 (Kyasshuresu kessai ga hirogaritsutsu arimasu., thanh toán không tiền mặt đang dần lan rộng)
• 台風は北へ進みつつある。 (Taifū wa kita e susumitsutsu aru., cơn bão đang di chuyển dần lên phía bắc)
• 若者の働き方に対する考え方が変わりつつある。 (Wakamono no hatarakikata ni taisuru kangaekata ga kawaritsutsu aru., quan niệm của giới trẻ về cách làm việc đang thay đổi)

Đây là kiểu câu bạn gặp ở tiêu đề tin tức. Khi thấy つつある, hãy dịch là "đang dần", "đang trên đà".

Phân biệt つつ và ながら

Tiêu chí	つつ	ながら
Văn phong	văn viết, trang trọng	dùng cả nói lẫn viết
Nghĩa "vừa… vừa"	có	có, phổ biến hơn
Nghĩa "dù… nhưng"	つつ(も)	ながら(も), đi được cả tính từ, danh từ
Gắn với tính từ, danh từ	không	được ở nghĩa "dù" (狭いながら (semai nagara), 子供ながら (kodomo nagara))
Dạng "đang dần"	つつある	không có dạng tương đương

Câu hội thoại như テレビを見ながらご飯を食べる。 (Terebi o minagara gohan o taberu., vừa xem tivi vừa ăn cơm) dùng ながら là tự nhiên. Đổi thành つつ về ngữ pháp không sai nhưng nghe như văn viết. Ôn nghĩa cơ bản của ながら ở bài ngữ pháp vừa… vừa.

つつある khác ている thế nào?

変わっている (kawatte iru) thường mang nghĩa đã đổi khác, đang ở trạng thái khác thường. 変わりつつある (kawaritsutsu aru) nhấn quá trình thay đổi đang diễn ra, chưa xong. Với động từ tức thời như 死ぬ (shinu) hay 消える (kieru), ている chỉ kết quả còn lại, còn つつある chỉ giai đoạn sắp tới điểm đó: 消えつつある伝統 (kietsutsu aru dentō, truyền thống đang dần mai một).

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng つつ trong hội thoại thân mật. Với bạn bè, nói ながら hoặc のに.
• Hai chủ ngữ khác nhau. つつ yêu cầu cùng một người làm cả hai việc. ✗ 私が料理しつつ、妹が掃除した.
• Dùng つつある với động từ không chỉ biến đổi. ✗ 本を読みつつある. Muốn nói "đang đọc" thì dùng 読んでいる (yonde iru).
• Chia sai nhóm 3. する thành しつつ, 来る thành 来つつ (kitsutsu), không phải くつつ.

Bài tập

Chọn つつ, つつも hoặc つつある để điền vào chỗ trống.

1. 地球の気温は年々上がり___。
2. ダイエット中だと分かり___、ケーキを食べてしまった。
3. 社員の意見を取り入れ___、新しい制度を作った。
4. この町の人口は減り___。
5. 行かなければと思い___、まだ病院に行っていない。

Đáp án

1. つつある: nhiệt độ trái đất đang tăng dần qua từng năm.
2. つつも: dù biết đang ăn kiêng mà vẫn ăn bánh.
3. つつ: vừa tiếp thu ý kiến nhân viên vừa xây dựng chế độ mới.
4. つつある: dân số thị trấn đang giảm dần.
5. つつも: dù nghĩ phải đi nhưng vẫn chưa đi bệnh viện.

Câu hỏi thường gặp

つつ là ngữ pháp N mấy?

Đa số tài liệu ôn thi xếp つつ, つつも và つつある vào trình độ N2.

つつ và つつも có khác nhau không?

つつ có hai nghĩa: "vừa… vừa" và "dù… nhưng". Thêm も thành つつも thì chỉ còn nghĩa "dù… nhưng", rõ ràng hơn.

Có dùng つつある ở thể phủ định được không?

Rất hiếm. Muốn nói "không đang dần…" người Nhật thường đổi cách diễn đạt, ví dụ dùng ていない.

Ngoài つつ, văn viết còn mẫu nào nghĩa "dù… nhưng"?

Có ながらも, にもかかわらず và ものの. つつも thường đi với động từ nhận thức như 知る, 思う, 分かる.