Ngữ pháp "vừa… vừa" trong tiếng Nhật: ながら, し…し và たり…たり

Muốn nói "vừa … vừa …" trong tiếng Nhật, chọn mẫu theo ý bạn muốn nói. ながら (nagara) dùng khi một người làm hai việc cùng lúc: 音楽を聞きながら勉強します。 (ongaku o kikinagara benkyō shimasu, "Tôi vừa nghe nhạc vừa học."). し…し liệt kê lý do hay đặc điểm, như "vừa rẻ vừa ngon". たり…たりする liệt kê vài hành động tiêu biểu, không nhất thiết cùng lúc: 週末は掃除したり、買い物したりします。 (shūmatsu wa sōji shitari, kaimono shitari shimasu, "Cuối tuần tôi dọn dẹp, đi mua sắm.").

Bảng công thức

Mẫu	Dùng khi	Công thức	Ví dụ	Romaji
ながら	một người làm hai việc cùng lúc	V gốc ます + ながら	歩きながら話しましょう。	arukinagara hanashimashō
し…し	liệt kê lý do, đặc điểm	thể thường + し	安いし、おいしいし。	yasui shi, oishii shi
たり…たりする	kể vài hành động tiêu biểu	V thể た + り … する	本を読んだり、映画を見たりします。	hon o yondari, eiga o mitari shimasu

ながら: vừa làm việc này vừa làm việc kia

Cách chia

Lấy gốc ます (bỏ ます) rồi thêm ながら. Cách lấy gốc ます xem ở bài thể ます.

Nhóm	Thể từ điển	Thể ます	ながら	Romaji
Nhóm 1	聞く	聞きます	聞きながら	kikinagara
Nhóm 1	飲む	飲みます	飲みながら	nominagara
Nhóm 1	歌う	歌います	歌いながら	utainagara
Nhóm 1	話す	話します	話しながら	hanashinagara
Nhóm 2	見る	見ます	見ながら	minagara
Nhóm 2	食べる	食べます	食べながら	tabenagara
Nhóm 3	する	します	しながら	shinagara
Nhóm 3	運転する	運転します	運転しながら	untenshinagara

Việc chính đứng sau

Trong câu ながら, động từ cuối câu là việc chính, việc gắn ながら là việc phụ đi kèm. Đổi chỗ thì trọng tâm đổi theo:

Câu	Romaji	Nghĩa
テレビを見ながらご飯を食べます。	terebi o minagara gohan o tabemasu	Tôi ăn cơm, kèm xem tivi. (việc chính: ăn)
ご飯を食べながらテレビを見ます。	gohan o tabenagara terebi o mimasu	Tôi xem tivi, kèm ăn cơm. (việc chính: xem)
コーヒーを飲みながら新聞を読みます。	kōhī o nominagara shinbun o yomimasu	Tôi vừa uống cà phê vừa đọc báo.
スマホを見ながら歩かないでください。	sumaho o minagara arukanaide kudasai	Đừng vừa đi vừa xem điện thoại.

ながら cho việc kéo dài nhiều tháng

ながら cũng dùng cho hai việc song song trong một giai đoạn: 働きながら日本語を勉強しています。 (hatarakinagara nihongo o benkyō shite imasu, "Tôi vừa đi làm vừa học tiếng Nhật."). Đây là câu rất hay gặp trong phỏng vấn của thực tập sinh và du học sinh.

Điều kiện bắt buộc: hai việc phải cùng một chủ ngữ. Nếu mẹ nấu cơm còn tôi dọn nhà, dùng 間に: 母が料理している間に、私は掃除しました。 (haha ga ryōri shite iru aida ni, watashi wa sōji shimashita, "Trong lúc mẹ nấu ăn, tôi dọn nhà.").

し…し: vừa … vừa … để nêu lý do

し gắn sau thể thường để liệt kê lý do hay đặc điểm, ngầm dẫn tới một kết luận. Với tính từ な và danh từ thì thêm だ trước し. Trong câu lịch sự có thể dùng ですし.

Loại từ	Ví dụ ghép	Romaji
Động từ	行くし / 行ったし	iku shi / itta shi
Tính từ い	安いし / 安かったし	yasui shi / yasukatta shi
Tính từ な	静かだし	shizuka da shi
Danh từ	学生だし	gakusei da shi

• この店は安いし、おいしいし、よく来ます。 (kono mise wa yasui shi, oishii shi, yoku kimasu, "Quán này vừa rẻ vừa ngon nên tôi hay đến.")
• 今日は雨だし、疲れたし、家にいます。 (kyō wa ame da shi, tsukareta shi, ie ni imasu, "Hôm nay vừa mưa vừa mệt nên tôi ở nhà.")
• 彼は頭もいいし、優しいし、人気があります。 (kare wa atama mo ii shi, yasashii shi, ninki ga arimasu, "Anh ấy vừa giỏi vừa tốt bụng nên được nhiều người quý.")

Nếu chỉ muốn tả hai tính chất mà không nêu lý do, nối tính từ bằng thể て gọn hơn: 安くておいしい (yasukute oishii, "vừa rẻ vừa ngon"). Cách nối này có trong bài thể て. Khi chỉ cần nói một lý do, dùng から hoặc ので như bài ので và から.

たり…たりする: lúc thì … lúc thì …

Lấy thể た của động từ, thêm り, kết thúc bằng する. Mẫu này kể vài hành động làm ví dụ, ngầm hiểu còn việc khác nữa. Cách chia thể た xem ở bài thể た.

Thể từ điển	Thể た	たり	Romaji
書く	書いた	書いたり	kaitari
泳ぐ	泳いだ	泳いだり	oyoidari
読む	読んだ	読んだり	yondari
遊ぶ	遊んだ	遊んだり	asondari
行く	行った	行ったり	ittari
見る	見た	見たり	mitari
する	した	したり	shitari
来る	来た	来たり	kitari

• 休みの日は映画を見たり、本を読んだりします。 (yasumi no hi wa eiga o mitari, hon o yondari shimasu, "Ngày nghỉ tôi xem phim, đọc sách.")
• 昨日は友達と飲んだり食べたりしました。 (kinō wa tomodachi to nondari tabetari shimashita, "Hôm qua tôi ăn uống với bạn bè.")
• 廊下を行ったり来たりしています。 (rōka o ittari kitari shite imasu, "Đang đi đi lại lại ngoài hành lang.")
• 最近は暑かったり寒かったりです。 (saikin wa atsukattari samukattari desu, "Dạo này lúc nóng lúc lạnh.")

Thì quá khứ và thể lịch sự nằm ở する cuối câu (しました, します), không nằm ở たり.

So sánh ba mẫu

Ý muốn nói	Mẫu nên dùng	Ví dụ	Romaji
Vừa nghe nhạc vừa chạy bộ (cùng lúc)	ながら	音楽を聞きながら走ります。	ongaku o kikinagara hashirimasu
Phòng vừa rộng vừa gần ga, nên chọn	し…し	広いし、駅から近いし、ここに決めました。	hiroi shi, eki kara chikai shi, koko ni kimemashita
Hè này đi biển, leo núi (các việc đã làm)	たり…たり	海に行ったり、山に登ったりしました。	umi ni ittari, yama ni nobottari shimashita

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 音楽を聞くながら勉強します。	音楽を聞きながら勉強します。	ながら gắn vào gốc ます, không gắn thể từ điển.
✗ 母が料理しながら、私は掃除しました。	母が料理している間に、私は掃除しました。	Hai chủ ngữ khác nhau thì không dùng ながら.
✗ 掃除したり、買い物します。	掃除したり、買い物したりします。	Mỗi động từ trong chuỗi đều mang たり, cuối là する.
✗ 安いながらおいしいです。	安くておいしいです。	"Vừa rẻ vừa ngon" là tính chất, không dùng ながら.

Lỗi cuối đến từ việc dịch thẳng "vừa … vừa" của tiếng Việt. Gặp hai tính từ, hãy nghĩ tới て hoặc し; gặp hai hành động cùng lúc của một người, mới nghĩ tới ながら.

Bài tập nhỏ

Chọn ながら, し hoặc たり và chia động từ cho đúng:

1. ラジオを (聞く) 運転します。
2. この部屋は明るい ___、広い ___、気に入りました。
3. 日曜日は (洗濯する)、(料理する) します。
4. アルバイトを (する) 大学に通っています。
5. 子どもたちは (泣く)(笑う) しています。

Đáp án: 1. 聞きながら. 2. し, し. 3. 洗濯したり、料理したり. 4. しながら. 5. 泣いたり笑ったり.

Câu hỏi thường gặp

ながら có dùng với tính từ được không?

Ở nghĩa "vừa … vừa" thì không. ながら sau tính từ hoặc danh từ mang nghĩa khác là "tuy … nhưng", như cụm cố định 残念ながら (zannen nagara, "rất tiếc là"). Nghĩa này thuộc trình độ trung cấp.

たり có dùng một lần được không?

Được. Một たり ngầm báo còn việc khác: 授業中に寝たりしないでください。 (jugyōchū ni netari shinaide kudasai, "Trong giờ học đừng ngủ gật hay làm gì tương tự.").

し và から khác nhau thế nào?

から nêu một lý do chính. し nêu nhiều lý do, hoặc nêu một lý do nhưng ngầm báo còn lý do khác, nên nghe mềm hơn khi từ chối.