Phân biệt ないで và なくて trong tiếng Nhật: "mà không" hay "vì không"

ないで nối câu với nghĩa "mà không, không làm A mà làm B". なくて nối câu với nghĩa "vì không A nên B". Cả hai đều lấy từ thể ない của động từ, nhưng chỉ なくて gắn được vào tính từ và danh từ. Ví dụ: 傘を持たないで出かけました。 (kasa o motanaide dekakemashita, "Tôi ra ngoài mà không mang ô"), 傘がなくて、困りました。 (kasa ga nakute, komarimashita, "Vì không có ô nên tôi khốn đốn"). Mẹo kiểm nhanh: thay được bằng ずに thì dùng ないで, thay được bằng ないので thì dùng なくて.

Bảng công thức

Loại từ	ないで	なくて	Ví dụ
Động từ	V ない → ないで	V ない → なくて	食べないで / 食べなくて
Tính từ đuôi い	Không dùng	A い → くなくて	高くなくて
Tính từ đuôi な	Không dùng	A な → じゃなくて	静かじゃなくて
Danh từ	Không dùng	N → じゃなくて / ではなくて	学生じゃなくて
ある	Không dùng	ない → なくて	お金がなくて

Nhìn bảng sẽ thấy ngay một quy tắc: ないで chỉ đi với động từ chỉ hành động mà người làm chủ động chọn không làm. Tính từ, danh từ và ある không có lựa chọn ấy, nên chỉ có なくて.

Cách chia từ thể ない

Cả hai dạng đều bắt đầu từ thể ない, nên chia đúng thể ない là xong một nửa. Nếu chưa vững, xem lại bài thể ない.

Nhóm	Từ điển	Thể ない	ないで	なくて
Nhóm 1	書く	書かない	書かないで	書かなくて
Nhóm 1	待つ	待たない	待たないで	待たなくて
Nhóm 1	使う	使わない	使わないで	使わなくて
Nhóm 2	食べる	食べない	食べないで	食べなくて
Nhóm 3	する	しない	しないで	しなくて
Nhóm 3	来る	来ない	来ないで	来なくて

使う thuộc nhóm đuôi う nên đổi thành わ: 使わない, không phải 使あない. 来る ở thể ない đọc là konai, nên 来ないで đọc konaide.

Cách dùng ないで

1. Làm B trong trạng thái không làm A ("mà không")

Câu	Cách đọc	Nghĩa
辞書を使わないで新聞を読みます。	jisho o tsukawanaide shinbun o yomimasu	Tôi đọc báo mà không dùng từ điển.
朝ご飯を食べないで会社に来ました。	asagohan o tabenaide kaisha ni kimashita	Tôi đến công ty mà không ăn sáng.
電気を消さないで寝てしまいました。	denki o kesanaide nete shimaimashita	Tôi lỡ ngủ mà không tắt đèn.

Hai hành động thuộc cùng một người và diễn ra cùng lúc. Dạng khẳng định tương ứng là thể て: 傘を持って出かける (mang ô rồi ra ngoài). Xem thêm cách thể て nối hành động ở bài thể て.

2. Không làm A, làm B thay vào đó

Câu	Cách đọc	Nghĩa
バスに乗らないで、歩いて帰りました。	basu ni noranaide, aruite kaerimashita	Tôi không đi xe buýt mà đi bộ về.
週末は出かけないで、家で勉強しました。	shūmatsu wa dekakenaide, ie de benkyō shimashita	Cuối tuần tôi không ra ngoài, ở nhà học bài.

3. Đứng cuối câu để nhờ, cấm

Câu	Cách đọc	Nghĩa
忘れないでください。	wasurenaide kudasai	Xin đừng quên.
行かないで。	ikanaide	Đừng đi.
ここで写真を撮らないでほしいです。	koko de shashin o toranaide hoshii desu	Tôi mong bạn đừng chụp ảnh ở đây.

Phần này có bài riêng: ないでください và cách nói "xin đừng". Mẫu ないでください không bao giờ đổi thành なくてください.

Cách dùng なくて

1. Vì không A nên B (lý do, nguyên nhân)

Câu	Cách đọc	Nghĩa
バスが来なくて、遅刻しました。	basu ga konakute, chikoku shimashita	Xe buýt không đến nên tôi bị muộn.
宿題が終わらなくて、困っています。	shukudai ga owaranakute, komatte imasu	Bài tập làm mãi không xong, tôi đang khổ đây.
彼から連絡が来なくて、心配しました。	kare kara renraku ga konakute, shinpai shimashita	Anh ấy không liên lạc nên tôi lo.

Vế sau thường là cảm xúc (lo, buồn, khổ, may quá) hoặc một kết quả không do mình chọn (muộn, hỏng). Vế sau không được là ý chí, mời rủ, mệnh lệnh. Muốn nói "vì không có thời gian nên đi taxi đi" thì dùng 時間がないので、タクシーで行きましょう. Xem cách dùng ので ở bài lý do ので, から.

2. Nối tính từ, danh từ ở dạng phủ định

Câu	Cách đọc	Nghĩa
この部屋は広くなくて、少し暗いです。	kono heya wa hirokunakute, sukoshi kurai desu	Phòng này không rộng, lại hơi tối.
日本語が上手じゃなくて、恥ずかしかったです。	nihongo ga jōzu janakute, hazukashikatta desu	Tiếng Nhật không giỏi nên tôi thấy ngại.
私は学生じゃなくて、会社員です。	watashi wa gakusei janakute, kaishain desu	Tôi đâu còn là sinh viên, tôi đi làm rồi.

3. Các mẫu cố định đi với なくて

Câu	Cách đọc	Nghĩa
明日は来なくてもいいです。	ashita wa konakute mo ii desu	Mai bạn không cần đến cũng được.
薬を飲まなくてはいけません。	kusuri o nomanakute wa ikemasen	Phải uống thuốc.
返事ができなくて、すみません。	henji ga dekinakute, sumimasen	Xin lỗi vì đã không trả lời được.

Đặt cạnh nhau để thấy khác biệt

ないで (mà không)	なくて (vì không)
朝ご飯を食べないで来ました。	朝ご飯を食べなくて、お腹がすきました。
Đến mà không ăn sáng.	Không ăn sáng nên đói bụng.
勉強しないで試験を受けました。	勉強しなくて、試験に落ちました。
Đi thi mà không học.	Không học nên thi trượt.
薬を飲まないで寝ました。	薬が効かなくて、眠れませんでした。
Ngủ mà không uống thuốc.	Thuốc không có tác dụng nên không ngủ được.

Cách kiểm tra bằng hai từ thay thế:

• Thay bằng ずに mà câu vẫn đúng nghĩa: đó là ないで. 傘を持たずに出かけました vẫn là "ra ngoài mà không mang ô". Mẫu ずに có bài riêng: ngữ pháp ずに.
• Thay bằng ないので mà câu vẫn đúng nghĩa: đó là なくて. バスが来ないので遅刻しました vẫn là "xe không đến nên muộn".

Lỗi người Việt hay mắc

1. Dùng ないで cho ある. お金がないで là sai, phải là お金がなくて.
2. Dùng ないで cho tính từ. 高くないで là sai, phải là 高くなくて.
3. Dùng ないで để nêu lý do. 雨が止まないで試合が中止になった là sai, phải là 雨が止まなくて、試合が中止になりました (mưa không tạnh nên trận đấu bị huỷ).
4. Dùng なくて rồi ra lệnh, rủ rê ở vế sau. 分からなくて、先生に聞きましょう là sai. Câu đúng: 分からないので、先生に聞きましょう.
5. Nói なくてください. Câu nhờ chỉ có 忘れないでください.

Lỗi thứ 3 xuất phát từ tiếng Việt: chữ "không" trong "không tạnh nên..." và "không mang ô mà..." giống nhau, nên người học hay chọn đại một dạng.

Bài tập nhỏ

Điền ないで hoặc なくて (chia động từ trong ngoặc).

1. 電話番号が（分かる）＿＿、連絡できませんでした。
2. 砂糖を（入れる）＿＿コーヒーを飲みます。
3. この店は（高い）＿＿、おいしいです。
4. 昨日は（寝る）＿＿レポートを書きました。
5. 友達が（来る）＿＿、寂しかったです。
6. エレベーターを（使う）＿＿、階段で上がりましょう。

Đáp án: 1. 分からなくて (vì không biết). 2. 入れないで (uống mà không cho đường). 3. 高くなくて (tính từ chỉ dùng なくて). 4. 寝ないで (thức trắng viết báo cáo). 5. 来なくて (bạn không đến nên buồn). 6. 使わないで (vế sau là lời rủ nên không thể là なくて, nghĩa là "không dùng thang máy mà đi thang bộ").

Câu hỏi thường gặp

なくて trong tiếng Nhật nghĩa là gì?

なくて là dạng て của thể phủ định. Khi nối câu, nó thường mang nghĩa "vì không... nên", hoặc nối hai ý phủ định như 広くなくて (không rộng, và...).

Thể ない nối câu dùng dạng nào?

Có hai dạng: ないで cho hành động "mà không làm", なくて cho lý do và cho tính từ, danh từ. Văn viết còn có ずに, nghĩa giống ないで.

ないで và なくて có lúc nào thay nhau được không?

Khi nói về hai người khác nhau, như 兄は来なくて、弟が来ました (anh không đến, em đến), người bản ngữ thường dùng なくて. Một số người vẫn nói ないで trong văn nói, nhưng khi làm bài JLPT nên theo quy tắc ở bảng trên.

Mẫu ないでください có liên quan đến ないで nối câu không?

Có. ないでください chính là ないで cộng với ください, nghĩa là "xin đừng làm".