Ngữ pháp 次第 (shidai) trong tiếng Nhật: ba nghĩa và cách dùng trong email

Cấu trúc 次第 (shidai) trong tiếng Nhật có ba nghĩa chính. V-ます bỏ ます + 次第 là "ngay sau khi… sẽ…": 分かり次第ご連絡します。 (wakari shidai go-renraku shimasu, "biết được là tôi liên lạc ngay"). N + 次第だ / 次第で là "tuỳ vào": 結果次第で決めます。 (kekka shidai de kimemasu, "tuỳ kết quả rồi quyết định"). Còn 次第に là phó từ "dần dần". Đây là mẫu N2, gặp nhiều nhất trong email công việc.

Bảng công thức

Nghĩa	Công thức	Ví dụ	Dịch
Ngay sau khi	V-ます (bỏ ます) + 次第	届き次第	ngay khi nhận được
Ngay sau khi (danh từ động tác)	N (する) + 次第	到着次第	ngay khi đến nơi
Tuỳ vào	N + 次第だ	あなた次第です。	Tuỳ bạn.
Tuỳ vào… mà…	N + 次第で	天気次第で	tuỳ thời tiết mà…
Tuỳ vào… có khi…	N + 次第では	状況次第では	tuỳ tình hình, có khi…
Dần dần	次第に + V	次第に慣れてきた。	Dần dần đã quen.
Lý do, đầu đuôi (văn trang trọng)	V thể thường + 次第です	という次第です。	Sự tình là như vậy.

Nghĩa 1: V-ます + 次第 "ngay sau khi"

Cách ghép

Lấy động từ thể ます, bỏ ます, thêm 次第. Động từ nhóm 3 dạng する thường rút còn danh từ.

Động từ	Thể ます	Ghép 次第	Cách đọc
分かる	分かります	分かり次第	wakari shidai
届く	届きます	届き次第	todoki shidai
終わる	終わります	終わり次第	owari shidai
決まる	決まります	決まり次第	kimari shidai
できる	できます	でき次第	deki shidai
整う	整います	整い次第	totonoi shidai
到着する	到着します	到着次第	tōchaku shidai
確認する	確認します	確認次第	kakunin shidai

Điều kiện dùng

Vế sau phải là việc sẽ làm: hứa hẹn, dự định, nhờ vả, chỉ thị. Vì vậy 次第 rất hợp với email báo "có tin là liên lạc ngay". Không dùng 次第 để kể chuyện đã xảy ra, cũng không dùng khi vế sau là hiện tượng tự nhiên ngoài ý muốn.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
会議が終わり次第、そちらに向かいます。	kaigi ga owari shidai, sochira ni mukaimasu	Họp xong là tôi qua chỗ anh ngay.
駅に着き次第、電話してください。	eki ni tsuki shidai, denwa shite kudasai	Đến ga thì gọi điện cho tôi ngay nhé.
準備ができ次第、始めましょう。	junbi ga deki shidai, hajimemashō	Chuẩn bị xong là bắt đầu luôn.
雨がやみ次第、出発します。	ame ga yami shidai, shuppatsu shimasu	Tạnh mưa là xuất phát.
入荷次第、発送いたします。	nyūka shidai, hassō itashimasu	Hàng về kho là chúng tôi gửi đi ngay.

Mẫu email với 次第

Trong thư công việc, 次第 thay cho cách nói thân mật たらすぐ. Đọc lên nghiêm túc mà vẫn gọn. Năm câu dưới đây gần như có thể dùng nguyên văn:

1. 詳細が分かり次第、ご連絡いたします。 (shōsai ga wakari shidai, go-renraku itashimasu): Có thông tin chi tiết, tôi sẽ liên lạc ngay.
2. 資料が届き次第、確認いたします。 (shiryō ga todoki shidai, kakunin itashimasu): Nhận được tài liệu, tôi sẽ kiểm tra ngay.
3. 日程が決まり次第、お知らせいたします。 (nittei ga kimari shidai, oshirase itashimasu): Chốt lịch xong, tôi sẽ báo ngay.
4. 準備が整い次第、送付いたします。 (junbi ga totonoi shidai, sōfu itashimasu): Chuẩn bị xong, chúng tôi sẽ gửi ngay.
5. お手すきになり次第、ご確認いただけますでしょうか。 (otesuki ni nari shidai, go-kakunin itadakemasu deshō ka): Khi nào rảnh tay, anh/chị kiểm tra giúp được không ạ?

Câu 1 là câu trả lời an toàn khi khách hỏi mà bạn chưa có câu trả lời. Muốn thêm kính ngữ cho cả bức thư, xem bài tiếng Nhật thương mại.

Nghĩa 2: N + 次第だ / 次第で "tuỳ vào"

Danh từ đứng trước là yếu tố quyết định kết quả. 次第だ kết câu, 次第で nối sang vế sau, 次第では nhấn "tuỳ trường hợp có khi…" (thường dẫn tới khả năng xấu hoặc bất ngờ).

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
行くかどうかは天気次第です。	iku ka dō ka wa tenki shidai desu	Đi hay không là tuỳ thời tiết.
合格できるかは努力次第だ。	gōkaku dekiru ka wa doryoku shidai da	Đỗ hay không tuỳ vào cố gắng.
考え方次第で、毎日が楽しくなる。	kangaekata shidai de, mainichi ga tanoshiku naru	Tuỳ cách nghĩ mà mỗi ngày trở nên vui hơn.
値段次第で買うかもしれない。	nedan shidai de kau kamoshirenai	Tuỳ giá, có thể tôi sẽ mua.
成績次第では、奨学金がもらえる。	seiseki shidai de wa, shōgakukin ga moraeru	Tuỳ thành tích, có khi được học bổng.
状況次第では、中止になります。	jōkyō shidai de wa, chūshi ni narimasu	Tuỳ tình hình, có thể sẽ huỷ.

Câu あなた次第です (anata shidai desu, "tuỳ bạn") hay gặp trong phim và quảng cáo. Nói với cấp trên thì đổi thành 〇〇さんのご判断次第です ("tuỳ anh quyết định").

Nghĩa 3: 次第に "dần dần"

次第に (shidai ni) là phó từ chỉ thay đổi từ từ, nghĩa giống だんだん nhưng mang màu văn viết hơn. Hay đi với động từ chỉ biến đổi như なる, 増える, 慣れる.

• 空が次第に明るくなってきた。 (sora ga shidai ni akaruku natte kita): Trời dần sáng lên.
• 日本の生活にも次第に慣れました。 (nihon no seikatsu ni mo shidai ni naremashita): Tôi dần quen với cuộc sống ở Nhật.
• 客の数が次第に増えている。 (kyaku no kazu ga shidai ni fuete iru): Số khách đang tăng dần.

Thêm: 次第です và 事の次第

Ở trình độ N1, 次第です sau động từ thể thường dùng để giải thích lý do một cách trang trọng, nghĩa là "sự tình là thế, nên…". Hay gặp ở cuối thư xin lỗi hoặc thư nhờ vả: 至急ご確認いただきたく、ご連絡した次第です。 (shikyū go-kakunin itadakitaku, go-renraku shita shidai desu, "Vì cần anh/chị kiểm tra gấp nên tôi liên lạc"). Còn 事の次第 (koto no shidai) là "đầu đuôi sự việc": 事の次第を説明します。 ("Tôi xin trình bày đầu đuôi").

Phân biệt 次第 với mẫu gần nghĩa

Mẫu	Ví dụ	Khác 次第 ở đâu
たらすぐ	着いたらすぐ電話して。	Thân mật, dùng trong lời nói hằng ngày. Ý nghĩa giống 次第.
てすぐ	家に帰ってすぐ寝た。	Kể được chuyện đã qua. 次第 thì không.
とすぐ(に)	ドアを開けるとすぐ猫が来た。	Hai việc nối tiếp tự nhiên, kể cả quá khứ.
によって	人によって考え方が違う。	"Tuỳ… mà khác nhau", nhấn sự đa dạng. 次第で nhấn yếu tố quyết định kết quả.

Các cách nói "vừa mới làm xong" như たばかり, たところ, てすぐ có bài riêng: ngữ pháp vừa mới tiếng Nhật. Nhóm によって, に基づいて xem ở ngữ pháp dựa vào tiếng Nhật.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 分かる次第 → ✓ 分かり次第. Phải dùng dạng bỏ ます, không dùng thể từ điển.
• ✗ 家に着き次第、雨が降り出した。 (kể chuyện đã qua) → ✓ 家に着いたとたん、雨が降り出した。 次第 chỉ đi với việc sắp làm.
• Viết 到着し次第 không sai, nhưng trong thư 到着次第 gọn và tự nhiên hơn.
• Nhầm 次第で với 次第に: 天気次第で là "tuỳ thời tiết", 次第に晴れる là "dần dần quang đãng".
• Dịch "tuỳ bạn" thành あなたによって. Nghe như "khác nhau theo từng người"; nói đúng là あなた次第.

Bài tập nhỏ

Chọn dạng đúng để điền vào chỗ trống.

1. 結果が（出る / 出）次第、お知らせします。
2. 試合をするかどうかは天気（次第だ / 次第に）。
3. 町の人口が（次第で / 次第に）減っている。
4. 荷物が（届いた / 届き）次第、連絡してください。
5. やり方（次第で / 次第に）、結果は大きく変わる。

Đáp án: 1. 出次第 (de shidai, 出ます bỏ ます). 2. 次第だ. 3. 次第に. 4. 届き次第. 5. 次第で.

Câu hỏi thường gặp

次第 là ngữ pháp N mấy?

Nghĩa "ngay sau khi" và "tuỳ vào" thường được xếp vào N2. Phó từ 次第に có từ khoảng N3. Cách dùng 次第です chỉ lý do thường gặp ở N1.

次第 khác しだい viết bằng hiragana không?

Không khác về nghĩa. Thư công việc thường viết bằng kanji 次第, văn bản hướng dẫn cho người đọc rộng đôi khi viết しだい cho dễ đọc.

Nói chuyện hằng ngày có dùng 次第 không?

Có, nhưng ít. Người Nhật hay nói 分かったらすぐ連絡するね với bạn bè, còn 分かり次第ご連絡します dành cho khách hàng, cấp trên hoặc thông báo.