Cách dùng 不得不 trong tiếng Trung: nói “buộc phải”

不得不 (bùdébù) nghĩa là "không thể không", tức là "buộc phải", "đành phải" làm một việc mình không muốn vì hoàn cảnh ép. Công thức: Chủ ngữ + 不得不 + Động từ. Ví dụ: 下雨了，我们不得不取消计划。 (Xià yǔ le, wǒmen bùdébù qǔxiāo jìhuà, "Trời mưa rồi, chúng tôi buộc phải huỷ kế hoạch"), 他生病了，不得不请假。 (Tā shēngbìng le, bùdébù qǐngjià, "Anh ấy bị ốm, đành phải xin nghỉ"). Muốn nói "phải" theo quy định, dùng 必须. Muốn nói "đành vậy" vì hết cách, dùng 只好.

Bảng công thức

Mẫu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
不得不	CN + 不得不 + V	我不得不走。	Tôi buộc phải đi (dù không muốn)
只好	CN + 只好 + V	我只好走。	Tôi đành đi (hết cách khác)
必须	CN + 必须 + V	你必须走。	Bạn phải đi (yêu cầu)
得 (děi)	CN + 得 + V	我得走了。	Tôi phải đi rồi (khẩu ngữ)
不能不	CN + 不能不 + V	我不能不去。	Tôi không thể không đi
非…不可	CN + 非 + V + 不可	我非去不可。	Tôi nhất định phải đi

Vị trí và cách đọc 不得不

不得不 là một cụm phó từ, đứng sau chủ ngữ và trước động từ. Nếu câu có từ chỉ thời gian, từ đó đứng trước 不得不:

• 我明天不得不早起。 (Wǒ míngtiān bùdébù zǎoqǐ, "Mai tôi buộc phải dậy sớm").
• 因为没赶上末班车，所以我不得不打车回家。 (Yīnwèi méi gǎnshàng mòbānchē, suǒyǐ wǒ bùdébù dǎchē huíjiā, "Vì lỡ chuyến xe cuối nên tôi đành bắt taxi về nhà").

Câu với 不得不 thường có vế lý do phía trước, nối bằng 因为…所以 hoặc chỉ cần dấu phẩy. Các cặp liên từ chỉ nguyên nhân có ở bài 因为…所以….

Về cách đọc: 得 ở đây đọc dé (thanh 2). Hai chữ 不 đọc bù theo từ điển. Khi động từ phía sau mang thanh 4, chữ 不 thứ hai biến điệu thành bú theo quy tắc chung của 不: 不得不去 đọc bùdébú qù. Chữ 得 có ba cách đọc (de, dé, děi), so sánh kỹ ở bài phân biệt 的, 得, 地.

Các cách dùng 不得不

1. Bị hoàn cảnh ép làm việc trái ý

Đây là nghĩa chính. Người nói không muốn, nhưng không còn lựa chọn.

• 签证到期了，他不得不回国。 (Qiānzhèng dàoqī le, tā bùdébù huíguó, "Visa hết hạn, anh ấy buộc phải về nước").
• 钱不够，我不得不向朋友借钱。 (Qián bú gòu, wǒ bùdébù xiàng péngyou jiè qián, "Không đủ tiền, tôi đành phải vay bạn").

2. Kể lại một quyết định khó đã xảy ra

Thêm 了 ở cuối câu hoặc sau động từ khi việc đã xảy ra.

• 因为父亲生病，她不得不放弃了留学。 (Yīnwèi fùqin shēngbìng, tā bùdébù fàngqì le liúxué, "Vì bố bị ốm, cô ấy đành từ bỏ việc du học").

3. Cụm cố định 不得不说, 不得不承认

Trong văn nói và bình luận trên mạng, 不得不说 (bùdébù shuō) và 不得不承认 (bùdébù chéngrèn) đứng đầu câu với nghĩa "phải nói là", "phải công nhận là", thường để khen.

• 不得不说，这部电影真好看。 (Bùdébù shuō, zhè bù diànyǐng zhēn hǎokàn, "Phải nói là bộ phim này hay thật").
• 我不得不承认，你是对的。 (Wǒ bùdébù chéngrèn, nǐ shì duì de, "Tôi phải công nhận là bạn đúng").

Phân biệt 不得不 với 只好, 必须, 得 và 不能不

Cả năm từ đều dịch được là "phải". Khác nhau ở chỗ áp lực đến từ đâu và ai đang ép ai.

Từ	Áp lực đến từ	Sắc thái	Ra lệnh cho người khác được không	Phủ định
不得不	Hoàn cảnh	Bị ép, trái ý muốn	Không tự nhiên	Không có, dùng 不必, 不用
只好	Hết cách khác	Cam chịu, chấp nhận	Không	Không có
必须	Quy định, yêu cầu	Bắt buộc, dứt khoát	Được	不必, 不用
得 (děi)	Nhu cầu, việc cần làm	Khẩu ngữ, nhẹ	Được	不用
不能不	Lý lẽ, bổn phận	Không làm thì không phải lẽ	Ít dùng	Không có

不得不 và 只好

Hai từ thay nhau được trong nhiều câu. 不得不 nhấn mạnh lực ép từ bên ngoài. 只好 (zhǐhǎo) nhấn mạnh rằng đây là cách duy nhất còn lại và người nói chấp nhận nó.

• 商店关门了，我只好明天再来。 (Shāngdiàn guānmén le, wǒ zhǐhǎo míngtiān zài lái, "Cửa hàng đóng cửa rồi, tôi đành mai quay lại").
• 公司要裁员，他不得不另找工作。 (Gōngsī yào cáiyuán, tā bùdébù lìng zhǎo gōngzuò, "Công ty cắt giảm nhân sự, anh ấy buộc phải tìm việc khác").

不得不 và 必须

必须 (bìxū) là yêu cầu bắt buộc, dùng cho nội quy, luật lệ hoặc lời dặn chắc chắn. Bạn có thể dùng 必须 để yêu cầu người khác, còn 不得不 chỉ kể hoàn cảnh của chính chủ ngữ.

• 学生必须穿校服。 (Xuéshēng bìxū chuān xiàofú, "Học sinh phải mặc đồng phục").
• 你必须准时到。 (Nǐ bìxū zhǔnshí dào, "Bạn phải đến đúng giờ").

不得不 và 得 (děi)

得 đọc děi là "phải" trong khẩu ngữ, nghe nhẹ và đời thường. Phủ định của nó là 不用, không phải 不得.

• 时间不早了，我得回家了。 (Shíjiān bù zǎo le, wǒ děi huíjiā le, "Muộn rồi, tôi phải về nhà thôi").
• 明天不用上班。 (Míngtiān búyòng shàngbān, "Mai không phải đi làm").

不得不 và 不能不

不能不 (bù néng bù) cũng là phủ định kép, nhưng nghiêng về lý lẽ, bổn phận: không làm thì không phải đạo. 朋友有困难，我不能不帮。 (Péngyou yǒu kùnnan, wǒ bù néng bù bāng, "Bạn gặp khó, tôi không thể không giúp"). Nghĩa của 能 trong cấu trúc này được giải thích thêm ở bài phân biệt 会, 能, 可以.

Ví dụ theo mức độ ép buộc

Bảng dưới xếp các cách nói "phải" từ nhẹ đến mạnh. Thứ tự này chỉ gần đúng, vì sắc thái còn tùy ngữ cảnh.

Mức	Từ	Dùng khi	Ví dụ
1	应该 (yīnggāi)	Lời khuyên, nên làm	你应该多休息。 (Bạn nên nghỉ ngơi nhiều)
2	得 (děi)	Việc cần làm, khẩu ngữ	我得去超市买菜。 (Tôi phải đi siêu thị mua đồ ăn)
3	只好	Hết cách, đành chấp nhận	没有电梯，我们只好走楼梯。 (Không có thang máy, chúng tôi đành đi cầu thang bộ)
4	不得不	Hoàn cảnh ép, trái ý	雪太大，机场不得不关闭。 (Tuyết quá dày, sân bay buộc phải đóng cửa)
5	必须	Quy định, bắt buộc	进门必须出示证件。 (Vào cửa bắt buộc trình giấy tờ)
6	非…不可	Nhất định phải, không thể khác	这个病非做手术不可。 (Bệnh này nhất định phải mổ)

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 我不得去上班。 → ✓ 我不得不去上班。 Thiếu chữ 不 cuối thì nghĩa đổi hẳn: 不得 (bùdé) là "không được phép", như biển 不得吸烟 (cấm hút thuốc).
• ✗ 你不得不明天来。 khi muốn yêu cầu → ✓ 你必须明天来。 不得不 không dùng để ra lệnh.
• ✗ 不得不我回家。 → ✓ 我不得不回家。 不得不 đứng sau chủ ngữ.
• ✗ 我不得不钱。 → ✓ 我不得不借钱。 Sau 不得不 phải có động từ.
• ✗ 你不必须来。 → ✓ 你不必来。 hoặc 你不用来。
• Dùng 不得不 cho việc mình vui vẻ muốn làm: ✗ 我不得不去旅游。 khi đang háo hức. Muốn nói "muốn đi", dùng 想 hoặc 要, xem bài phân biệt 要 và 想.

Bài tập nhỏ

Chọn 不得不, 只好, 必须 hoặc 得 (děi) cho chỗ trống, và sửa câu sai:

Câu	Đề bài
1	图书馆规定，借书 ___ 带学生证。
2	外面下大雨，我们 ___ 待在家里。
3	十一点了，我 ___ 睡觉了。
4	因为父亲生病，他 ___ 放弃留学。
5	Sửa câu sai: 我不得去上班。
6	Sửa câu sai: 明天考试，你不得不早点儿来。

Đáp án:

1. 图书馆规定，借书必须带学生证。 (quy định)
2. 外面下大雨，我们只好待在家里。 (dùng 不得不 cũng được)
3. 十一点了，我得睡觉了。 (khẩu ngữ)
4. 因为父亲生病，他不得不放弃留学。 (hoàn cảnh ép, trái ý)
5. 我不得不去上班。
6. 明天考试，你必须早点儿来。 (yêu cầu người khác, dùng 必须 hoặc 得)

Câu hỏi thường gặp

不得不 nghĩa là gì?

不得不 dịch sát là "không thể không". Ba chữ: 不 (không), 得 (được, có thể), 不 (không). Dịch sang tiếng Việt tự nhiên là "buộc phải", "đành phải".

Muốn nói "không buộc phải" thì dùng gì?

不得不 không có dạng phủ định. Muốn nói "không cần, không phải", dùng 不用 (búyòng, "không cần") hoặc 不必 (búbì, "không cần thiết"), ví dụ 你不用担心。 (Bạn không cần lo).

不得不 và 只好 có thay cho nhau được không?

Phần lớn câu kể hoàn cảnh của chính người nói đều thay được. Chọn 不得不 khi muốn nhấn lực ép, chọn 只好 khi muốn nhấn sự chấp nhận vì hết cách.

不得不 có dùng trong văn viết không?

Có. 不得不 dùng tốt trong cả văn viết và văn nói. Trong khẩu ngữ hằng ngày, người Trung Quốc hay dùng 得 (děi) hoặc 只好 cho những việc nhỏ.