Cách dùng 为了 trong tiếng Trung: nói mục đích và phân biệt với 因为

为了 (wèile) nghĩa là "để, nhằm, vì (một mục đích)". Nó nêu cái đích người nói muốn đạt tới, còn 因为 (yīnwèi) nêu nguyên nhân đã có sẵn. Công thức gốc: 为了 + mục đích，chủ ngữ + hành động. Ví dụ: 为了学好汉语，他每天早上读课文。 (Wèile xuéhǎo Hànyǔ, tā měitiān zǎoshang dú kèwén., "Để học giỏi tiếng Trung, sáng nào anh ấy cũng đọc bài khoá"), 我来越南是为了工作。 (Wǒ lái Yuènán shì wèile gōngzuò., "Tôi đến Việt Nam là để làm việc"). Mẹo nhanh: dịch được thành "để" thì dùng 为了, dịch được thành "bởi vì" thì dùng 因为.

Bảng công thức

Cấu trúc	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
为了 + V，(S) + V	为了赶上飞机，我们五点就起床了。	Wèile gǎnshàng fēijī, wǒmen wǔ diǎn jiù qǐchuáng le.	Để kịp chuyến bay, chúng tôi dậy từ năm giờ.
S + 为了 + V，+ V	她为了省钱，每天自己做饭。	Tā wèile shěng qián, měitiān zìjǐ zuò fàn.	Để tiết kiệm, ngày nào cô ấy cũng tự nấu ăn.
为了 + N，S + V	为了孩子，他们搬到了城里。	Wèile háizi, tāmen bāndàole chéng lǐ.	Vì con, họ chuyển lên thành phố.
S + V，是为了 + mục đích	我学中文，是为了以后去中国留学。	Wǒ xué Zhōngwén, shì wèile yǐhòu qù Zhōngguó liúxué.	Tôi học tiếng Trung là để sau này sang Trung Quốc du học.
为了 + 不 + V	为了不迟到，我提前出门了。	Wèile bù chídào, wǒ tíqián chūmén le.	Để không bị muộn, tôi ra khỏi nhà sớm.
为了 A 而 B (văn viết)	我们为了共同的目标而努力。	Wǒmen wèile gòngtóng de mùbiāo ér nǔlì.	Chúng ta cố gắng vì mục tiêu chung.

为了 đọc thế nào và thuộc loại từ gì

Chữ 为 có hai âm. Đọc wèi (thanh 4) khi mang nghĩa "vì, cho", như trong 为了 và 为什么 (wèishénme, "tại sao"). Đọc wéi (thanh 2) khi mang nghĩa "làm, là, thành", như 认为 (rènwéi, "cho rằng") hay 成为 (chéngwéi, "trở thành"). Âm Hán Việt cũng tách đôi y như vậy: "vị" và "vi". Trong 为了, chữ 了 đọc nhẹ là le.

Về từ loại, 为了 là giới từ. Nó đi với danh từ hoặc cụm động từ để tạo thành trạng ngữ chỉ mục đích. Trạng ngữ trong tiếng Trung đứng trước động từ chính, nên cụm 为了 thường nằm ở đầu câu hoặc ngay sau chủ ngữ. Bài vị trí trạng ngữ tiếng Trung giải thích kỹ quy tắc này.

Các cách dùng 为了 kèm ví dụ

1. Mục đích đứng đầu câu

Đây là vị trí quen thuộc nhất. Vế 为了 nêu mục đích, dấu phẩy ngăn cách, vế sau là việc làm để đạt mục đích đó.

• 为了身体健康，我爸爸戒烟了。 (Wèile shēntǐ jiànkāng, wǒ bàba jiè yān le., "Vì sức khoẻ, bố tôi đã bỏ thuốc lá").
• 为了找到好工作，她考了HSK五级。 (Wèile zhǎodào hǎo gōngzuò, tā kǎole HSK wǔ jí., "Để tìm được việc tốt, cô ấy đã thi HSK cấp 5").
• 为了让客人满意，我们改了三次设计。 (Wèile ràng kèrén mǎnyì, wǒmen gǎile sān cì shèjì., "Để khách hài lòng, chúng tôi đã sửa thiết kế ba lần").

2. Đặt sau chủ ngữ

Khi chủ ngữ đã rõ, có thể nói chủ ngữ trước rồi mới tới 为了. Nghĩa không đổi, chỉ là câu nghe nhấn vào người làm hơn.

• 他为了这次比赛，练了半年。 (Tā wèile zhè cì bǐsài, liànle bàn nián., "Anh ấy tập nửa năm cho trận đấu lần này").
• 很多人为了买房，每个月都存钱。 (Hěn duō rén wèile mǎi fáng, měi ge yuè dōu cún qián., "Nhiều người để dành tiền hằng tháng để mua nhà").

3. 是为了: nói mục đích ở vế sau

Tiếng Việt quen nói việc trước, mục đích sau: "Tôi chạy bộ để giảm cân". Muốn giữ trật tự này trong tiếng Trung, hãy dùng 是为了 ở vế sau. Văn viết còn có dạng 为的是 (wèi de shì) cùng nghĩa.

• 我每天跑步，是为了减肥。 (Wǒ měitiān pǎobù, shì wèile jiǎnféi., "Tôi chạy bộ mỗi ngày là để giảm cân").
• 他这么努力，是为了给家人更好的生活。 (Tā zhème nǔlì, shì wèile gěi jiārén gèng hǎo de shēnghuó., "Anh ấy cố gắng như vậy là để gia đình có cuộc sống tốt hơn").
• 他早早出发，为的是避开堵车。 (Tā zǎozǎo chūfā, wèi de shì bìkāi dǔchē., "Anh ấy xuất phát thật sớm là để tránh tắc đường").

Muốn hỏi mục đích, đặt 是为了什么 cuối câu: 你学汉语是为了什么？ (Nǐ xué Hànyǔ shì wèile shénme?, "Bạn học tiếng Trung là để làm gì?"). Mẫu 是…的 nhấn mạnh cũng hay đi cùng, xem bài câu 是…的.

4. 为了 + danh từ: "vì ai, vì cái gì"

Sau 为了 có thể là một người hay một thứ mà hành động nhắm tới. Tiếng Việt dịch là "vì", nên người học dễ lẫn với 因为. Hãy nhớ: ở đây "vì con" có nghĩa là "cho lợi ích của con".

• 为了孩子，她放弃了出国的机会。 (Wèile háizi, tā fàngqìle chūguó de jīhuì., "Vì con, cô ấy bỏ cơ hội ra nước ngoài").
• 父母为了我们，吃了很多苦。 (Fùmǔ wèile wǒmen, chīle hěn duō kǔ., "Bố mẹ đã chịu nhiều vất vả vì chúng tôi").

5. 为了…而… trong văn viết

Chữ 而 (ér) nối mục đích với hành động, hay gặp trong báo chí, khẩu hiệu và bài luận HSK.

• 很多城市为了保护环境而限制使用塑料袋。 (Hěn duō chéngshì wèile bǎohù huánjìng ér xiànzhì shǐyòng sùliàodài., "Nhiều thành phố hạn chế dùng túi ni lông để bảo vệ môi trường").

Phân biệt 为了 và 因为

Tiêu chí	为了 (wèile)	因为 (yīnwèi)
Nghĩa	để, nhằm (mục đích)	vì, bởi vì (nguyên nhân)
Điều được nêu	điều chưa đạt, đang hướng tới	điều đã có, đã xảy ra
Vế còn lại	việc có chủ ý của con người	kết quả bất kỳ, kể cả việc không ai muốn
Hay đi cặp với	是为了, 而	所以
Câu hỏi tương ứng	为了什么 (để làm gì)	为什么 (tại sao)

So sánh từng cặp sẽ thấy rõ ranh giới:

• 因为下雨，比赛取消了。 (Yīnwèi xià yǔ, bǐsài qǔxiāo le., "Vì trời mưa, trận đấu bị huỷ"). Mưa không phải mục đích của ai, nên không thể dùng 为了.
• 为了看比赛，他请了一天假。 (Wèile kàn bǐsài, tā qǐngle yì tiān jià., "Để xem trận đấu, anh ấy xin nghỉ một ngày"). Xem trận đấu là điều anh ấy muốn đạt.
• 因为孩子病了，她请假了。 (Yīnwèi háizi bìng le, tā qǐngjià le., "Vì con ốm, cô ấy xin nghỉ") và 为了照顾孩子，她请假了。 (Wèile zhàogù háizi, tā qǐngjià le., "Để chăm con, cô ấy xin nghỉ"). Cùng một sự việc, câu đầu nhìn vào nguyên nhân, câu sau nhìn vào mục đích.

Cách thử đơn giản: nếu vế còn lại là việc không ai cố ý làm (bị ốm, bị muộn, mất việc), câu đó không dùng 为了. Câu 为了熬夜，我生病了 là sai, phải nói 因为熬夜，我生病了。 (Yīnwèi áoyè, wǒ shēngbìng le., "Vì thức khuya nên tôi bị ốm"). Các cặp nguyên nhân kết quả khác như 因为…所以, 由于, 既然 có trong bài liên từ nhân quả tiếng Trung.

为了 với 为, 以便, 免得 và 好

Ngoài 为了, tiếng Trung còn vài cách nói "để". Điểm khác lớn nhất là vị trí: 为了 thường mở đầu câu, còn 以便, 免得, 好 đứng ở vế sau.

Từ	Phiên âm	Nghĩa	Ví dụ
为	wèi	cho, vì (ai); mục đích trong văn viết	我为你高兴。 (Wǒ wèi nǐ gāoxìng., "Tôi mừng cho bạn")
以便	yǐbiàn	để tiện, để cho (trang trọng)	请留下电话，以便我们联系你。 (Qǐng liúxià diànhuà, yǐbiàn wǒmen liánxì nǐ., "Vui lòng để lại số điện thoại để chúng tôi liên lạc")
免得	miǎnde	kẻo, để khỏi	多穿点儿，免得感冒。 (Duō chuān diǎnr, miǎnde gǎnmào., "Mặc thêm áo kẻo cảm")
好	hǎo	để (khẩu ngữ, đứng sau chủ ngữ vế sau)	你把地址发给我，我好去找你。 (Nǐ bǎ dìzhǐ fā gěi wǒ, wǒ hǎo qù zhǎo nǐ., "Gửi địa chỉ cho tôi để tôi đi tìm bạn")

Câu 我为你高兴 không đổi sang 为了 được, vì "cho bạn" ở đây chỉ người nhận cảm xúc, không phải mục đích. Còn khi mục đích chỉ là "đi đâu để làm gì", tiếng Trung dùng câu liên động gọn hơn: 我去超市买水。 (Wǒ qù chāoshì mǎi shuǐ., "Tôi đi siêu thị mua nước"), không cần 为了. Xem thêm bài câu liên động tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Dùng 为了 cho nguyên nhân. 为了下雨，我没去上课 là sai. Đúng: 因为下雨，我没去上课。 (Yīnwèi xià yǔ, wǒ méi qù shàngkè., "Vì trời mưa, tôi không đi học").
2. Để mục đích cuối câu mà thiếu 是. 我学汉语为了工作 nghe cụt và ít tự nhiên. Nên nói 我学汉语是为了工作。 (Wǒ xué Hànyǔ shì wèile gōngzuò., "Tôi học tiếng Trung là để đi làm"), hoặc đảo 为了工作 lên đầu.
3. Ghép 为了 với 所以. 所以 chỉ đi với nguyên nhân. Câu 为了考上大学，所以他每天学习 cần bỏ 所以.
4. Thêm 为了 vào mọi câu "đi để làm gì". 我为了买菜去市场 đúng ngữ pháp nhưng nặng nề. Người bản ngữ nói 我去市场买菜。 (Wǒ qù shìchǎng mǎi cài., "Tôi đi chợ mua rau").
5. Đọc sai thanh. 为了 đọc wèile, không đọc wéile. Thanh 2 chỉ dùng cho nghĩa "làm, là" như 认为, 成为.
6. Dùng 为了 cho nghĩa "mừng cho, lo cho". 我为了你担心 là sai. Đúng: 我为你担心。 (Wǒ wèi nǐ dānxīn., "Tôi lo cho bạn").

Bài tập nhỏ

Điền 为了, 因为, 为 hoặc 是为了 vào chỗ trống.

1. （　）太累了，他很早就睡了。
2. （　）不迟到，她打了一辆出租车。
3. 我学做饭，（　）照顾好自己。
4. 听说你考上了，我真（　）你高兴！
5. （　）明天的考试，他今晚不出去玩了。
6. Sửa câu sai: 为了生病，他今天没来上班。

Đáp án: 1. 因为 (mệt là nguyên nhân). 2. 为了 (không muộn là mục đích). 3. 是为了 (mục đích ở vế sau). 4. 为 (mừng cho ai). 5. 为了 (vì kỳ thi sắp tới, đó là mục đích). 6. 因为生病，他今天没来上班。 (Yīnwèi shēngbìng, tā jīntiān méi lái shàngbān., "Vì ốm nên hôm nay anh ấy không đi làm").

Câu hỏi thường gặp

为了 và 为 khác nhau thế nào?

Ở nghĩa mục đích, 为 là dạng ngắn, trang trọng, hay gặp trong văn viết như 为人民服务 (wèi rénmín fúwù, "phục vụ nhân dân"). 为 còn có nghĩa "cho, thay cho ai" mà 为了 không có. Khi nói chuyện hằng ngày về mục đích, dùng 为了 là an toàn nhất.

为了 có đứng cuối câu như "để" trong tiếng Việt không?

Không đứng trơ trọi cuối câu. Muốn nói mục đích sau hành động, dùng 是为了 hoặc 为的是 ở đầu vế sau, hoặc dùng 以便, 免得 tuỳ ý nghĩa.

为什么 có liên quan tới 为了 không?

Có chung chữ 为 đọc wèi. Nhưng 为什么 hỏi lý do, nên câu trả lời thường bắt đầu bằng 因为. Khi muốn hỏi riêng về mục đích, dùng 为了什么 hoặc 是为了什么.

为了 có dùng trong văn nói không?

Có, 为了 dùng tự nhiên cả khi nói lẫn khi viết. Chỉ riêng mẫu 为了…而… mang màu văn viết rõ hơn.