Câu liên động trong tiếng Trung: cấu trúc và cách dùng

Câu liên động (连动句) là câu có hai động từ trở lên dùng chung một chủ ngữ, xếp liền nhau theo đúng thứ tự việc xảy ra. Công thức gốc: Chủ ngữ + V1 (+ tân ngữ 1) + V2 (+ tân ngữ 2). Ví dụ: 我去商店买东西。 (Wǒ qù shāngdiàn mǎi dōngxi., "Tôi đi cửa hàng mua đồ"), 他坐地铁上班。 (Tā zuò dìtiě shàngbān., "Anh ấy đi tàu điện ngầm đi làm"). Giữa hai động từ không thêm 和, không thêm dấu phẩy, và người làm cả hai việc là một.

Bảng công thức

Kiểu quan hệ	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
V2 là mục đích của V1	来/去 + nơi chốn + V2	他来中国学汉语。 Tā lái Zhōngguó xué Hànyǔ.	Anh ấy sang Trung Quốc học tiếng Trung.
V1 là cách thức, phương tiện	坐/骑/用 + N + V2	我们用筷子吃饭。 Wǒmen yòng kuàizi chīfàn.	Chúng tôi ăn cơm bằng đũa.
Hai việc nối tiếp	V1 + 了 + O + V2	他下了课去图书馆。 Tā xià le kè qù túshūguǎn.	Tan học xong anh ấy đến thư viện.
V1 là 有/没有	有/没有 + N + V2	我没有时间看电视。 Wǒ méiyǒu shíjiān kàn diànshì.	Tôi không có thời gian xem tivi.
V1 + 着 chỉ tư thế, trạng thái	V1着 + V2	她笑着说。 Tā xiào zhe shuō.	Cô ấy cười nói.

Nguyên tắc chung cho mọi kiểu: việc nào xảy ra trước, hoặc việc làm nền, đứng trước. Thứ tự này gần giống tiếng Việt, nên người Việt học câu liên động khá nhanh. Chỗ dễ sai nằm ở vị trí của 了, 过 và từ phủ định, phần dưới đi vào từng chỗ.

Kiểu 1: V2 nói mục đích của V1

Đây là kiểu gặp nhiều nhất và được học sớm nhất. V1 thường là 来 (lái, đến) hoặc 去 (qù, đi), V2 trả lời câu hỏi "đi để làm gì".

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
妈妈去超市买水果。	Māma qù chāoshì mǎi shuǐguǒ.	Mẹ đi siêu thị mua hoa quả.
我明天去银行换钱。	Wǒ míngtiān qù yínháng huàn qián.	Mai tôi ra ngân hàng đổi tiền.
朋友来我家吃饭。	Péngyou lái wǒ jiā chīfàn.	Bạn đến nhà tôi ăn cơm.
你去医院看病吗？	Nǐ qù yīyuàn kànbìng ma?	Bạn đi bệnh viện khám bệnh à?

Nơi chốn có thể lược đi khi ngữ cảnh đã rõ: 我去买东西。 (Wǒ qù mǎi dōngxi., "Tôi đi mua đồ"). Trong khẩu ngữ còn gặp kiểu đặt 去 xuống cuối: 我们看电影去吧。 (Wǒmen kàn diànyǐng qù ba., "Mình đi xem phim đi"). Kiểu này chỉ đứng được khi không có nơi chốn đi kèm, nên không nói 买东西去商店.

Kiểu 2: V1 nói cách thức, phương tiện

V1 trả lời câu hỏi "bằng cách nào". Các động từ hay gặp ở vị trí này là 坐 (zuò, ngồi, đi xe), 骑 (qí, cưỡi, đạp), 开车 (kāichē, lái xe), 用 (yòng, dùng).

• 我每天骑自行车去学校。 (Wǒ měitiān qí zìxíngchē qù xuéxiào., "Ngày nào tôi cũng đạp xe đến trường").
• 他们坐飞机去上海。 (Tāmen zuò fēijī qù Shànghǎi., "Họ đi máy bay đến Thượng Hải").
• 请用中文回答。 (Qǐng yòng Zhōngwén huídá., "Hãy trả lời bằng tiếng Trung").

Đây là chỗ người Việt sai nhiều nhất. Tiếng Việt nói "tôi đi làm bằng xe buýt", phương tiện đứng sau. Dịch sát sẽ ra 我上班坐公交车, nghe rất lạ. Câu đúng phải đưa phương tiện lên trước: 我坐公交车上班。 (Wǒ zuò gōngjiāochē shàngbān.).

Kiểu 3: hai việc nối tiếp nhau

Hai hành động xảy ra lần lượt, cái trước xong rồi mới tới cái sau. Hay gặp nhất là có 了 sau V1 để đánh dấu việc thứ nhất đã xong:

• 我吃了早饭去公司。 (Wǒ chī le zǎofàn qù gōngsī., "Tôi ăn sáng xong thì đến công ty").
• 她回了家就睡觉。 (Tā huí le jiā jiù shuìjiào., "Cô ấy về nhà là đi ngủ luôn").
• 我们买了票进去吧。 (Wǒmen mǎi le piào jìnqù ba., "Mình mua vé rồi vào nhé").

Khi muốn nói rõ hơn "trước… rồi…", bạn chuyển sang mẫu 先…然后… (xiān… ránhòu…). Mẫu này được giải thích kỹ ở bài sau khi, trước khi trong tiếng Trung.

Kiểu 4: V1 là 有 hoặc 没有

Tân ngữ của 有 thường là danh từ trừu tượng như thời gian, tiền, việc, cơ hội. V2 cho biết có cái đó để làm gì.

• 我有一个问题想问你。 (Wǒ yǒu yí ge wèntí xiǎng wèn nǐ., "Tôi có một câu muốn hỏi bạn").
• 他没有钱买房子。 (Tā méiyǒu qián mǎi fángzi., "Anh ấy không có tiền mua nhà").
• 你有时间来我这儿吗？ (Nǐ yǒu shíjiān lái wǒ zhèr ma?, "Bạn có thời gian qua chỗ tôi không?").

Ngoài bốn kiểu trên còn kiểu V1 + 着 tả tư thế khi làm V2: 他躺着看书。 (Tā tǎng zhe kàn shū., "Anh ấy nằm đọc sách"). Về chữ 着, xem thêm bài phân biệt 过 và 着.

Vị trí của 了 và 过 trong câu liên động

Quy tắc dễ nhớ: của kiểu mục đích, 了 và 过 đi sau V2; của kiểu nối tiếp, 了 đi sau V1.

Trường hợp	Câu đúng	Câu sai hay gặp
Mục đích, đã xảy ra	我去商店买了一些水果。 Wǒ qù shāngdiàn mǎi le yìxiē shuǐguǒ.	我去了商店买一些水果。
Mục đích, 了 cuối câu	他去图书馆借书了。 Tā qù túshūguǎn jiè shū le.	他去了图书馆借书。
Phương tiện, đã từng	我坐飞机去过上海。 Wǒ zuò fēijī qù guo Shànghǎi.	我坐过飞机去上海。
Nối tiếp	我下了班去接孩子。 Wǒ xià le bān qù jiē háizi.	我下班去了接孩子。

Lý do: ở kiểu mục đích và kiểu phương tiện, V2 mới là hành động chính, còn V1 chỉ làm nền. Dấu hiệu hoàn thành hay trải nghiệm vì thế gắn vào hành động chính. Ở kiểu nối tiếp, 了 sau V1 có nghĩa là "xong việc này rồi mới làm việc kia". Cách dùng 了 nói chung có ở bài cách dùng 了 trong tiếng Trung.

Câu phủ định và câu hỏi

Từ phủ định 不 hoặc 没 đặt trước V1, phủ định cả chuỗi hành động. Động từ năng nguyện như 想, 要, 会 và phó từ như 也, 都, 常常 cũng đứng trước V1.

• 我今天不去超市买菜。 (Wǒ jīntiān bú qù chāoshì mǎi cài., "Hôm nay tôi không đi siêu thị mua rau").
• 他昨天没坐地铁上班。 (Tā zuótiān méi zuò dìtiě shàngbān., "Hôm qua anh ấy không đi tàu điện ngầm đi làm").
• 我想去中国留学。 (Wǒ xiǎng qù Zhōngguó liúxué., "Tôi muốn sang Trung Quốc du học").

Câu hỏi chính phản cũng làm trên V1: 你去不去商店买东西？ (Nǐ qù bu qù shāngdiàn mǎi dōngxi?, "Bạn có đi cửa hàng mua đồ không?"). Hỏi phương tiện thì thay V1 bằng 怎么: 你怎么去机场？ (Nǐ zěnme qù jīchǎng?, "Bạn đi sân bay bằng gì?").

Phân biệt câu liên động và câu kiêm ngữ

Hai loại câu đều có hai động từ đứng gần nhau, nên rất dễ nhầm. Cách tách nhanh: hỏi xem ai làm V2.

	Câu liên động	Câu kiêm ngữ
Ai làm V2	chính chủ ngữ	tân ngữ của V1
V1 hay gặp	来, 去, 坐, 骑, 用, 有	让, 叫, 请, 使
Ví dụ	我去他家吃饭。 Wǒ qù tā jiā chīfàn. (tôi ăn)	我请他吃饭。 Wǒ qǐng tā chīfàn. (anh ấy ăn)

Trong câu 妈妈让我去买菜。 (Māma ràng wǒ qù mǎi cài., "Mẹ bảo tôi đi mua rau"), phần 让我 là kiêm ngữ, còn 去买菜 bên trong lại là một cụm liên động do "tôi" làm. Câu dài thường lồng hai kiểu như vậy. Bài câu kiêm ngữ 让, 叫 đi sâu vào loại câu thứ hai.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Chèn 和 giữa hai động từ. Viết 我去商店和买东西 là sai. 和 chỉ nối danh từ. Hai động từ trong câu liên động đứng sát nhau, không cần từ nối.
2. Đặt phương tiện sau động từ chính. Theo thói quen "đi học bằng xe đạp", nhiều bạn viết 我去学校骑自行车. Câu đúng: 我骑自行车去学校。
3. Đặt 了 sau 去. Nhiều sách ngữ pháp coi 我去了北京旅游 là cách đặt chưa chuẩn, vì 了 rơi vào động từ phụ. Viết 我去北京旅游了。 (Wǒ qù Běijīng lǚyóu le.) cho tự nhiên.
4. Dùng 为了 không cần thiết. Người Việt hay dịch "đi Trung Quốc để học" thành 我去中国为了学习. Ở câu ngắn, câu liên động đã chứa nghĩa mục đích: 我去中国学习。
5. Đặt 不 trước V2. 我去商店不买东西 chỉ đúng khi muốn nói "đến cửa hàng mà không mua", là ý khác hẳn. Muốn nói "không đi mua" thì 不 đứng trước 去.

Bài tập

Sắp xếp hoặc sửa lại cho đúng:

1. 我 / 去 / 买 / 超市 / 牛奶
2. 他上班开车。(muốn nói: anh ấy lái xe đi làm)
3. 我去了邮局寄信。
4. 她 / 有 / 没 / 时间 / 吃早饭
5. 我们坐过火车去北京。(muốn nói: chúng tôi từng đi tàu hoả đến Bắc Kinh)

Đáp án:

1. 我去超市买牛奶。 (Wǒ qù chāoshì mǎi niúnǎi.)
2. 他开车上班。 (Tā kāichē shàngbān.)
3. 我去邮局寄了信。 hoặc 我去邮局寄信了。 (Wǒ qù yóujú jì xìn le.)
4. 她没有时间吃早饭。 (Tā méiyǒu shíjiān chī zǎofàn.)
5. 我们坐火车去过北京。 (Wǒmen zuò huǒchē qù guo Běijīng.)

Câu hỏi thường gặp

Câu liên động tiếng Trung là gì?

Là câu có hai hoặc nhiều động từ cùng một chủ ngữ, đứng liền nhau theo thứ tự thời gian hoặc theo quan hệ cách thức, mục đích. Ví dụ 我去商店买东西。 có hai động từ 去 và 买, cả hai đều do "tôi" làm.

Câu liên động có thể có ba động từ không?

Có. Ví dụ 他坐公交车去超市买东西。 (Tā zuò gōngjiāochē qù chāoshì mǎi dōngxi., "Anh ấy đi xe buýt đến siêu thị mua đồ"): phương tiện, nơi đến, mục đích xếp lần lượt.

Có được đảo hai động từ cho nhau không?

Thường là không, vì đảo thứ tự làm đổi nghĩa hoặc làm câu sai. 我坐车去 là "tôi đi bằng xe", còn đảo thành 我去坐车 lại thành "tôi đi để bắt xe".

Câu liên động thuộc trình độ HSK nào?

Kiểu 去/来 + V xuất hiện rất sớm, ngay từ trình độ sơ cấp. Các kiểu có 了, 过, 着 nên học sau, khi bạn đã nắm các trợ từ động thái này ở câu một động từ.