Phân biệt 二 và 两 trong tiếng Trung: khi nào nói èr, khi nào nói liǎng

Phân biệt 二 và 两 trong tiếng Trung chỉ cần nhớ một ý. 二 (èr) là con số "hai" khi đọc số, đếm thứ tự, ghi ngày tháng. 两 (liǎng) là "hai cái, hai người" khi đếm số lượng, tức là đứng trước lượng từ. Ví dụ: 两个人 (liǎng ge rén, "hai người") nhưng 第二个人 (dì-èr ge rén, "người thứ hai"); 两个月 (liǎng ge yuè, "hai tháng") nhưng 二月 (èryuè, "tháng Hai"). Khó ở chỗ số 2 nằm trong số lớn, trong giờ giấc và tiền bạc, phần dưới đi lần lượt từng trường hợp.

Bảng quy tắc nhanh

Tình huống	Dùng	Ví dụ	Nghĩa
Trước lượng từ (đếm số lượng)	两	两本书	hai quyển sách
Đọc số đứng một mình, đếm 1, 2, 3	二	一、二、三	một, hai, ba
Số 2 ở hàng đơn vị, hàng chục	二	十二个人	mười hai người
Số thứ tự (第, 年级, 楼, 号)	二	第二次	lần thứ hai
Tháng, ngày, thứ	二	星期二	thứ Ba
Số điện thoại, số phòng, số hiệu	二	二零二	phòng 202
Phân số, số thập phân, phần trăm	二	百分之二	hai phần trăm
200	二百 hoặc 两百	两百块	hai trăm tệ
2.000, 20.000, 200 triệu	thường là 两	两千	hai nghìn
Giờ đồng hồ (2 giờ)	两	两点	hai giờ
Phút, giây trong giờ	二	两点二十	hai giờ hai mươi
Tiền (2 tệ, 2 hào)	两	两块钱	hai tệ
Đơn vị cân 两 (50 g)	二	二两	hai lạng (100 g)

Nếu chỉ nhớ được một câu: có lượng từ ngay sau thì dùng 两, còn lại dùng 二. Các mục bên dưới là những chỗ quy tắc này cần thêm chi tiết.

两 trước lượng từ: đếm "hai cái gì đó"

Tiếng Trung không cho số đứng trực tiếp trước danh từ, phải có lượng từ ở giữa. Khi số là 2 và đứng ngay trước lượng từ, bạn luôn nói 两. Người Trung nghe 二个人 sẽ thấy sai ngay, giống người Việt nghe "hai thứ người".

Cụm từ	Phiên âm	Nghĩa
两个苹果	liǎng ge píngguǒ	hai quả táo
两杯咖啡	liǎng bēi kāfēi	hai cốc cà phê
两张票	liǎng zhāng piào	hai tấm vé
两位老师	liǎng wèi lǎoshī	hai thầy cô
两次	liǎng cì	hai lần
两天	liǎng tiān	hai ngày
两年	liǎng nián	hai năm
两个星期	liǎng ge xīngqī	hai tuần
两个半小时	liǎng ge bàn xiǎoshí	hai tiếng rưỡi

天, 年, 次 tự làm lượng từ nên đi thẳng sau 两. Với 星期, 月, 小时 thì phải chen 个 vào. Danh sách lượng từ thường gặp nằm ở bài lượng từ tiếng Trung.

Đơn vị đo hiện đại như 米 (mét), 公里 (cây số), 公斤 (cân) cũng coi như lượng từ, nên trong lời nói dùng 两: 两米 (liǎng mǐ, "hai mét"), 两公里 (liǎng gōnglǐ, "hai cây số"). Trên giấy tờ đôi khi vẫn thấy 二 với các đơn vị này, nhưng khi nói, 两 tự nhiên hơn.

二 khi đọc số, đếm và ghi thứ tự

Mọi lúc số 2 là "con số" chứ không phải "số lượng", bạn dùng 二. Nhóm này lớn hơn bạn nghĩ:

Câu hoặc cụm	Phiên âm	Nghĩa
一、二、三、四	yī, èr, sān, sì	một, hai, ba, bốn
第二	dì-èr	thứ hai (thứ tự)
我是第二次来中国。	Wǒ shì dì-èr cì lái Zhōngguó.	Đây là lần thứ hai tôi đến Trung Quốc.
我女儿上二年级。	Wǒ nǚ'ér shàng èr niánjí.	Con gái tôi học lớp hai.
洗手间在二楼。	Xǐshǒujiān zài èr lóu.	Nhà vệ sinh ở tầng hai.
二月二号	èryuè èr hào	ngày 2 tháng 2
星期二	xīngqī'èr	thứ Ba
二哥	èrgē	anh thứ hai
零点二	líng diǎn èr	không phẩy hai (0,2)
二分之一	èr fēn zhī yī	một phần hai

Hãy so từng cặp dưới đây. Cùng chữ số 2 nhưng nghĩa thay đổi hẳn:

Dùng 二	Nghĩa	Dùng 两	Nghĩa
二月	tháng Hai	两个月	hai tháng
二号	ngày mùng 2	两天	hai ngày
二楼	tầng hai	两层楼	nhà hai tầng
二年级	lớp hai	两年	hai năm
第二次	lần thứ hai	两次	hai lần
二号线	tuyến (tàu điện) số 2	两条线	hai tuyến

Số điện thoại, số phòng, số xe buýt cũng đọc từng chữ số nên dùng 二. Ví dụ phòng 202 đọc 二零二 (èr líng èr). Khi đọc số điện thoại, người Trung hay đọc số 1 là yāo cho khỏi lẫn với 七, còn số 2 vẫn là èr.

Số 2 trong số có nhiều chữ số

Đây là phần người học hay lúng túng nhất. Quy tắc theo hàng:

Số	Cách nói	Phiên âm	Ghi chú
12	十二	shí'èr	hàng đơn vị luôn là 二
20	二十	èrshí	hàng chục luôn là 二
22	二十二	èrshí'èr	không bao giờ nói 两十
200	二百 / 两百	èrbǎi / liǎngbǎi	cả hai đều đúng, 两百 khẩu ngữ hơn
2.000	两千	liǎngqiān	二千 ít gặp hơn
20.000	两万	liǎngwàn	hầu như luôn là 两
200 triệu	两亿	liǎngyì	hầu như luôn là 两
1.200	一千二百	yìqiān èrbǎi	二 ở giữa số là an toàn nhất
2.200	两千二百	liǎngqiān èrbǎi	两 đầu số, 二 ở hàng trăm

Cách nhớ: 二 ở hàng đơn vị và hàng chục là cố định. Từ hàng trăm trở lên, khi số 2 đứng đầu, người Trung nghiêng về 两. Khi số 2 nằm giữa một số dài, giữ 二 là không ai bắt lỗi. Trong khẩu ngữ bạn vẫn có thể nghe 一千两百, nên đừng ngạc nhiên. Cách đọc toàn bộ hệ số đếm xem thêm ở bài số đếm tiếng Trung.

Khi 12, 22 đứng trước lượng từ thì số 2 vẫn là 二, vì nó nằm trong một con số lớn hơn: 十二个学生 (shí'èr ge xuésheng, "mười hai học sinh"), 二十二岁 (èrshí'èr suì, "hai mươi hai tuổi"). Chỉ khi cả con số chỉ là 2 thì mới đổi thành 两: 两岁 (liǎng suì, "hai tuổi").

Giờ giấc: 两点 nhưng 二十分

Giờ đồng hồ coi 点 như lượng từ, nên 2 giờ là 两点 (liǎng diǎn). Phút và giây đọc như con số nên dùng 二.

Giờ	Cách nói	Phiên âm
2:00	两点	liǎng diǎn
2:20	两点二十	liǎng diǎn èrshí
2:02	两点零二分	liǎng diǎn líng èr fēn
12:00	十二点	shí'èr diǎn
2 tiếng (khoảng thời gian)	两个小时	liǎng ge xiǎoshí
2 phút (khoảng thời gian)	两分钟	liǎng fēnzhōng

Câu hỏi giờ thường gặp: 现在几点？ (Xiànzài jǐ diǎn?, "Bây giờ mấy giờ?"), trả lời 现在两点半。 (Xiànzài liǎng diǎn bàn., "Bây giờ là hai giờ rưỡi"). Hỏi số lượng bằng 几 hay 多少 có bài riêng: phân biệt 几 và 多少.

Tiền và cân: 两块钱, 二两

Đơn vị tiền 块 và 毛 là lượng từ, nên 2 tệ là 两块钱 (liǎng kuài qián), 2 hào là 两毛 (liǎng máo). Khi đọc giá lẻ, phần sau 块 chỉ là con số: 两块二 (liǎng kuài èr, "2 tệ 2 hào"), 十二块 (shí'èr kuài, "12 tệ").

Riêng chữ 两 còn là đơn vị cân truyền thống, bằng 50 gam, hay gặp khi mua đồ ăn hoặc gọi rượu. Lúc này 2 lạng phải nói 二两 (èr liǎng), vì không ai nói 两两. Ví dụ ở quán mì: 我要二两面条。 (Wǒ yào èr liǎng miàntiáo., "Cho tôi hai lạng mì").

Các nghĩa khác của 两 và 二

• 两 = "vài, đôi chút": 我说两句。 (Wǒ shuō liǎng jù., "Tôi xin nói vài câu"), 过两天再说。 (Guò liǎng tiān zài shuō., "Vài hôm nữa hẵng tính").
• 两 = "cả hai bên": 两国 (liǎng guó, "hai nước"), 马路两边 (mǎlù liǎngbiān, "hai bên đường").
• 一两, 两三 = "một hai, hai ba" để nói số ước chừng: 两三天 (liǎng sān tiān, "hai ba ngày").
• 俩 = 两个: 我们俩 (wǒmen liǎ, "hai chúng tôi"). 俩 đã chứa sẵn 个, nên không nói 俩个.
• 二 trong khẩu ngữ miền Bắc Trung Quốc còn có nghĩa lóng "ngốc, ngớ ngẩn": 你真二！ (Nǐ zhēn èr!). Chỉ dùng đùa với bạn thân.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 二个人 → ✓ 两个人. Trước lượng từ dùng 两.
• ✗ 两月 khi muốn nói "tháng Hai" → ✓ 二月. Còn "hai tháng" là 两个月.
• ✗ 两十 → ✓ 二十. Hàng chục luôn là 二.
• ✗ 十两个 → ✓ 十二个. Số 2 trong 12 vẫn là 二 dù có lượng từ phía sau.
• ✗ 二点 khi nói 2 giờ → ✓ 两点.
• ✗ 两楼 khi muốn nói "tầng hai" → ✓ 二楼. Tầng là số thứ tự.
• ✗ 他们俩个 → ✓ 他们俩 hoặc 他们两个.

Mẹo nhớ: tiếng Việt nói "thứ hai, tháng hai, tầng hai" thì tiếng Trung dùng 二; tiếng Việt nói "hai cái, hai người, hai tiếng" thì dùng 两.

Bài tập nhỏ

Điền 二 hoặc 两:

Câu	Đề bài
1	我有 ___ 个哥哥。
2	今天是 ___ 月十号。
3	我们 ___ 点见吧。
4	他今年 ___ 十 ___ 岁。
5	这本书 ___ 十块钱。
6	我在 ___ 楼等你。
7	这是我第 ___ 次来北京，上海我也去过 ___ 次。

Đáp án:

1. 我有两个哥哥。 (hai anh trai)
2. 今天是二月十号。 (ngày 10 tháng 2)
3. 我们两点见吧。 (hẹn 2 giờ)
4. 他今年二十二岁。 (22 tuổi, cả hai đều là 二)
5. 这本书二十块钱。 (20 tệ, hàng chục dùng 二)
6. 我在二楼等你。 (tầng hai)
7. 这是我第二次来北京，上海我也去过两次。 (thứ tự dùng 二, số lần dùng 两)

Câu hỏi thường gặp

200 nói 二百 hay 两百?

Cả hai đều đúng. 两百 nghe tự nhiên hơn trong lời nói hằng ngày, 二百 hay gặp khi đọc số liệu. Với 2.000 và 20.000 thì 两千, 两万 phổ biến hơn hẳn.

Vì sao 2 giờ là 两点 mà 2 phút trong giờ là 二分?

点 được coi như lượng từ đếm giờ nên đi với 两. Phần phút sau giờ là con số đọc theo đồng hồ, nên dùng 二: 两点零二分. Còn khi nói khoảng thời gian "hai phút" thì lại là 两分钟.

二 và 两 có khác thanh điệu khi đọc không?

二 đọc thanh 4 èr và không biến điệu. 两 là thanh 3 liǎng; khi đứng trước một âm tiết thanh 3 khác như 本, 百, nó được đọc gần như thanh 2: 两本 nghe như liáng běn. Phiên âm trong sách vẫn ghi liǎng.

Số thứ tự có bao giờ dùng 两 không?

Không. Số thứ tự, kể cả khi không có 第 như 二年级, 二楼, 二号, luôn dùng 二.