Tính từ lặp lại trong tiếng Trung: AA, AABB, ABAB

Tính từ lặp lại (tính từ trùng điệp) trong tiếng Trung làm mức độ đậm hơn và câu tả sinh động hơn, gần giống "đo đỏ, sạch sành sanh" của tiếng Việt. Tính từ một âm tiết lặp theo kiểu AA: 大大的眼睛 (dàdà de yǎnjing, "đôi mắt to tròn"). Tính từ hai âm tiết lặp theo kiểu AABB: 房间干干净净的。 (Fángjiān gāngān jìngjìng de., "Căn phòng sạch tinh tươm"). Vì đã chứa nghĩa mức độ, tính từ lặp lại không đi với 很 và không phủ định bằng 不.

Bảng công thức

Dạng	Dùng cho	Ví dụ	Nghĩa
AA	tính từ 1 âm tiết	长长的头发 chángcháng de tóufa	mái tóc dài thướt tha
AABB	phần lớn tính từ 2 âm tiết	高高兴兴 gāogāo xìngxìng	vui vui vẻ vẻ
ABAB	tính từ trạng thái kiểu "danh từ + tính từ"	雪白雪白 xuěbái xuěbái	trắng muốt
A里AB	một số tính từ mang nghĩa chê	糊里糊涂 húli hútu	lơ mơ, hồ đồ
ABB	tính từ 1 âm tiết + hai âm láy	绿油油 lǜyóuyóu	xanh mướt

Về cách đọc: trong AABB, âm tiết thứ hai thường đọc nhẹ, nên 干干净净 nghe gần như gān gan jìng jìng. Trong khẩu ngữ phía Bắc, AA làm trạng ngữ hay thêm 儿 và đọc âm sau thành thanh 1, như 慢慢儿 (mànmānr) hay 好好儿 (hǎohāor). Đọc đúng thanh gốc vẫn được hiểu.

Dạng AA: tính từ một âm tiết

Các tính từ hay lặp nhất là tính từ chỉ hình dáng, màu sắc, tốc độ: 大, 小, 高, 长, 红, 白, 慢, 好, 早.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他的个子高高的。	Tā de gèzi gāogāo de.	Anh ấy dáng người cao cao.
她的脸红红的。	Tā de liǎn hónghóng de.	Mặt cô ấy đỏ ửng.
我住在一个小小的房间里。	Wǒ zhù zài yí ge xiǎoxiǎo de fángjiān lǐ.	Tôi ở trong một căn phòng bé xíu.
你慢慢吃，别着急。	Nǐ mànmàn chī, bié zháojí.	Bạn cứ ăn từ từ, đừng vội.
他早早地起床了。	Tā zǎozǎo de qǐchuáng le.	Anh ấy dậy từ sớm.

Dạng AABB: tính từ hai âm tiết

Lặp từng chữ một rồi ghép lại: 干净 → 干干净净, 清楚 → 清清楚楚. Không lặp cả cụm như động từ (không nói 干净干净 với nghĩa "rất sạch").

Gốc	Dạng lặp	Câu ví dụ	Nghĩa
清楚	清清楚楚	他说得清清楚楚。 Tā shuō de qīngqīng chǔchǔ.	Anh ấy nói rõ ràng rành mạch.
漂亮	漂漂亮亮	她打扮得漂漂亮亮的。 Tā dǎban de piàopiào liàngliàng de.	Cô ấy trang điểm xinh xắn.
安静	安安静静	教室里安安静静的。 Jiàoshì lǐ ānān jìngjìng de.	Lớp học im phăng phắc.
认真	认认真真	你要认认真真地做。 Nǐ yào rènrèn zhēnzhēn de zuò.	Bạn phải làm thật cẩn thận.
舒服	舒舒服服	周末舒舒服服地睡一觉。 Zhōumò shūshū fúfú de shuì yí jiào.	Cuối tuần ngủ một giấc thật đã.
简单	简简单单	简简单单的一顿饭 jiǎnjiǎn dāndān de yí dùn fàn	một bữa cơm đơn sơ

Không phải tính từ hai âm tiết nào cũng lặp được. Các từ trang trọng, trừu tượng như 美丽 (měilì), 重要 (zhòngyào), 优秀 (yōuxiù), 危险 (wēixiǎn) thường không lặp. Gặp từ lạ, bạn nên kiểm từ điển hoặc tìm câu mẫu trước khi tự lặp.

Dạng ABAB: hai trường hợp rất khác nhau

Trường hợp 1, tính từ trạng thái. Đây là những từ có sẵn mức độ trong nghĩa, thường cấu tạo "vật so sánh + tính từ": 雪白 (trắng như tuyết), 冰凉 (lạnh như băng), 通红 (đỏ rực), 笔直 (thẳng tắp). Loại này lặp theo ABAB để nhấn thêm: 他的手冰凉冰凉的。 (Tā de shǒu bīngliáng bīngliáng de., "Tay anh ấy lạnh ngắt"), 一件雪白雪白的衬衫 (yí jiàn xuěbái xuěbái de chènshān, "chiếc áo sơ mi trắng tinh").

Trường hợp 2, tính từ dùng như động từ. Một số tính từ như 高兴, 凉快, 暖和, 热闹 khi lặp kiểu ABAB thì chuyển nghĩa thành "làm cho… một chút", giống động từ lặp lại:

• 我们唱唱歌，让大家高兴高兴。 (Wǒmen chàngchang gē, ràng dàjiā gāoxìng gāoxìng., "Mình hát vài bài cho mọi người vui chút").
• 外面太热了，进来凉快凉快吧。 (Wàimiàn tài rè le, jìnlái liángkuai liángkuai ba., "Ngoài nóng quá, vào trong mát một chút đi").
• 喝杯热茶暖和暖和。 (Hē bēi rè chá nuǎnhuo nuǎnhuo., "Uống cốc trà nóng cho ấm người").

So sánh: 高高兴兴 (AABB) là "vui vui vẻ vẻ", mô tả trạng thái; 高兴高兴 (ABAB) là "vui lên một chút", là hành động. Người học hay lẫn hai dạng này.

Sắc thái của tính từ lặp lại

• Nhấn mạnh, tả sinh động: 蓝蓝的天 (lánlán de tiān, "bầu trời xanh ngắt") gợi hình hơn 很蓝的天.
• Thân mật, trìu mến: văn kể, văn tả, lời nói với trẻ con dùng rất nhiều: 胖乎乎的小手 (pànghūhū de xiǎo shǒu, "bàn tay mũm mĩm").
• Dặn dò khi làm trạng ngữ: 好好休息。 (Hǎohǎo xiūxi., "Nghỉ ngơi cho tử tế nhé"), 慢慢走。 (Mànmàn zǒu., "Đi từ từ thôi").
• Chê bai với A里AB: 他做事慌里慌张的。 (Tā zuò shì huāngli huāngzhāng de., "Anh ta làm gì cũng hấp tấp").

Quy tắc: không đi với 很, 不 và không dùng trong câu 比

Bình thường tính từ làm vị ngữ phải có 很 đi kèm, như đã nói ở bài tính từ làm vị ngữ. Tính từ lặp lại thì ngược lại: bản thân nó đã chứa mức độ, nên thêm phó từ mức độ là thừa.

Sai	Đúng	Ghi chú
很干干净净	干干净净的 hoặc 很干净	bỏ 很 hoặc bỏ lặp
非常高高的	高高的 hoặc 非常高	非常, 太, 最 cũng không đi được
不干干净净	不干净	phủ định thì dùng dạng gốc
他比我高高的	他比我高。	câu so sánh 比 không dùng dạng lặp

Vị trí trong câu và chữ 的, 地 đi kèm

Chức năng	Dạng	Ví dụ
Định ngữ (trước danh từ)	AA/AABB + 的 + N	长长的头发, 干干净净的衣服 gāngān jìngjìng de yīfu
Vị ngữ	S + AA/AABB + 的	她的眼睛大大的。 Tā de yǎnjing dàdà de.
Trạng ngữ (trước động từ)	AA (地) + V; AABB + 地 + V	孩子们高高兴兴地去上学了。 Háizimen gāogāo xìngxìng de qù shàngxué le.
Bổ ngữ (sau 得)	V + 得 + AABB (的)	房间打扫得干干净净的。 Fángjiān dǎsǎo de gāngān jìngjìng de.

Khi làm vị ngữ, tính từ lặp lại gần như luôn có 的 ở cuối. Khi làm trạng ngữ, AA một âm tiết hay bỏ 地 (好好学习, 慢慢说), còn AABB thường giữ 地. Ba chữ de được phân biệt ở bài phân biệt 的, 得, 地.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Thêm 很 theo thói quen. Vì đã quen 我很忙, nhiều bạn viết 她很漂漂亮亮. Bỏ 很 đi.
2. Lặp kiểu ABAB cho tính từ thường. 干净干净 hay 漂亮漂亮 với nghĩa "rất sạch, rất đẹp" là sai. Tính từ thường lặp AABB.
3. Quên 的 ở cuối vị ngữ. 她的脸红红 nghe cụt. Viết 她的脸红红的。
4. Dịch thẳng từ láy tiếng Việt. Tiếng Việt có "xinh xinh" mang nghĩa "hơi xinh", còn 漂漂亮亮 lại là "rất xinh, xinh xắn". Đừng hiểu AA, AABB là giảm nhẹ.
5. Lặp tính từ trang trọng. 美美丽丽, 重重要要 không tồn tại. Gặp từ trang trọng, cứ dùng 很, 非常 với dạng gốc.

Bài tập

Sửa câu sai, hoặc chuyển tính từ trong ngoặc sang dạng lặp:

1. 他的房间很干干净净的。
2. 孩子们（高兴）地回家了。
3. 今天天气不暖暖和和。
4. 她有一双（大）的眼睛。
5. 天太热了，开空调（凉快）吧。(nghĩa: cho mát một chút)

Đáp án:

1. 他的房间干干净净的。 (Tā de fángjiān gāngān jìngjìng de.)
2. 孩子们高高兴兴地回家了。 (Háizimen gāogāo xìngxìng de huí jiā le.)
3. 今天天气不暖和。 (Jīntiān tiānqì bù nuǎnhuo.)
4. 她有一双大大的眼睛。 (Tā yǒu yì shuāng dàdà de yǎnjing.)
5. 天太热了，开空调凉快凉快吧。 (Tiān tài rè le, kāi kōngtiáo liángkuai liángkuai ba.)

Câu hỏi thường gặp

Tính từ lặp lại có dùng với 很 không?

Không. Dạng AA, AABB đã mang nghĩa mức độ cao, nên không đi với 很, 非常, 太, 最. Muốn dùng 很 thì để tính từ ở dạng gốc: 很干净.

AABB tiếng Trung có phải lúc nào cũng là tính từ không?

Không hẳn. Một số động từ cũng có dạng AABB, như 说说笑笑 (shuōshuo xiàoxiao, "nói nói cười cười") hay 来来往往 (láilái wǎngwǎng, "qua qua lại lại"), mang nghĩa hành động lặp đi lặp lại.

Tính từ lặp lại khác động từ lặp lại thế nào?

Động từ lặp lại làm hành động nhẹ đi, ngắn đi (看看: xem qua). Tính từ lặp lại làm tính chất đậm lên (红红的: đỏ ửng). Ngoại lệ là nhóm 高兴高兴, 凉快凉快 dùng như động từ nên mang nghĩa "một chút".

Có tính từ một âm tiết nào không lặp được không?

Có. Các tính từ mang nghĩa đánh giá trừu tượng như 对 (đúng), 错 (sai) thường không lặp theo AA. Nhóm hay lặp nhất vẫn là tính từ về hình dáng, màu sắc, tốc độ và cảm giác.