Tại sao học mãi mà không nói được tiếng Nhật? Vì nói là một kỹ năng riêng

Bạn học hai năm, đọc hiểu khá, xem phim bắt được nhiều. Rồi gặp người Nhật và không bật ra nổi một câu.

Điều đó không có nghĩa là bạn học kém. Nó cho thấy bạn đã luyện rất chăm một kỹ năng khác với kỹ năng bạn đang cần.

Hai kho từ, không phải một

Từ vựng của bạn tồn tại ở hai mức, và khoảng cách giữa chúng lớn hơn nhiều người tưởng:

So sánh	Vốn nhận	Vốn phát
Dùng khi	Đọc, nghe	Nói, viết
Bạn làm gì	Thấy từ, nhớ ra nghĩa	Có ý, phải tự tìm ra từ
Độ khó	Dễ hơn	Khó hơn nhiều
Kích thước	Lớn	Thường nhỏ hơn hẳn

Hầu hết cách học phổ biến như đọc giáo trình, xem phim, làm đề, lướt thẻ từ đều luyện cột trái. Cột phải chỉ lớn lên khi bạn thật sự phải tự tìm từ, và điều đó chỉ xảy ra khi bạn nói hoặc viết.

Ba chỗ hỏng cụ thể

1. Bạn học từ rời, nhưng nói bằng cụm

Biết 食べる (taberu, ăn), biết ご飯 (gohan, cơm), biết trợ từ を. Nhưng lúc cần nói thì phải ráp ba mảnh trong đầu, mất hai giây. Người bản ngữ không ráp, họ lấy nguyên cụm ご飯を食べる ra dùng.

Cách chữa: học từ trong câu, và nhớ nguyên câu. Nhớ câu tốn thêm chút công, đổi lại bạn có sẵn một khối nói được ngay. Các mẫu câu nền như thể masu và trợ từ wo, ni, de là chỗ tốt để bắt đầu.

2. Bạn im lặng suốt quá trình học

Nói là hoạt động của cơ. Lưỡi, hàm, hơi thở phải quen với những chuyển động mới. Học một năm mà chưa từng mở miệng thì lần đầu nói sẽ vấp, dù bạn biết chính xác phải nói gì.

Cách chữa: đọc to. Không cần người nghe. Mỗi câu ví dụ gặp trong lúc học, đọc thành tiếng một lần.

3. Bạn đợi tới lúc "đủ giỏi"

Đây là cái bẫy lớn nhất, vì nó nghe rất hợp lý. Nhưng vốn phát chỉ lớn lên bằng cách dùng, nên đợi càng lâu thì khoảng cách giữa hai cột càng giãn ra.

Luyện nói khi không có ai để nói cùng

Đây là cái khó thật của người tự học ở Việt Nam. Ba việc dưới đây không cần bạn nói cùng:

1. Nghe một câu rồi nhại lại ngay (shadowing), bám sát nhịp và ngữ điệu. Có thể nói gần như chồng lên câu mẫu. Cách này ép tai và miệng làm việc cùng lúc.
2. Nhìn câu tiếng Việt, tự nói ra tiếng Nhật, rồi mới xem đáp án. Đây là bài tập luyện đúng cột phải: bạn có ý trước, phải tự tìm từ.
3. Kể lại bằng lời một đoạn vừa học, chỉ dùng vốn từ vừa có. Ghi âm lại rồi nghe, bạn sẽ thấy ngay chỗ ngập ngừng.

Muốn có bài tập theo tình huống sẵn, xem mục luyện nói tiếng Nhật. Câu mở đầu dễ nhất để tập là phần tự giới thiệu bằng tiếng Nhật.

Câu hỏi thường gặp

Có cần người Nhật bản xứ để luyện nói không?

Không bắt buộc ở giai đoạn đầu. Ba bài tập trên làm một mình được. Người bản xứ hay giáo viên có ích nhất khi bạn cần ai đó sửa phát âm và cách dùng từ.

Shadowing nên dùng tài liệu gì?

Đoạn hội thoại ngắn có bản ghi, tốc độ vừa phải, ở trình độ bạn hiểu được phần lớn. Đoạn quá khó sẽ biến shadowing thành nhại âm vô nghĩa.

Mỗi ngày nên luyện nói bao lâu?

Mười đến mười lăm phút đều đặn tốt hơn một buổi dài mỗi tuần. Quan trọng là ngày nào cũng mở miệng.