Học tiếng Nhật cho trẻ em: độ tuổi bắt đầu và cách dạy bé ở nhà
Nội dung bài viết
Trẻ có thể bắt đầu làm quen tiếng Nhật từ khoảng 4 đến 6 tuổi qua bài hát, trò chơi và hình ảnh, chưa cần học chữ. Khoảng 7 đến 8 tuổi, khi bé đã đọc viết tiếng Việt vững, là lúc hợp để học hiragana một cách bài bản. Ở Việt Nam, tiếng Nhật đã có trong trường phổ thông: một số trường tiểu học dạy tiếng Nhật làm ngoại ngữ 1 từ lớp 3, nhiều trường THCS và THPT dạy theo sách giáo khoa Tiếng Nhật đến lớp 12. Bài này đi qua từng độ tuổi, chuyện học ở trường, cách dạy bé ở nhà bằng bài hát và trò chơi, cùng app và tài liệu nên chọn.
Học tiếng Nhật theo độ tuổi của bé
| Tuổi | Nên học gì | Mỗi ngày | Cách học |
|---|---|---|---|
| 3 đến 5 tuổi | Nghe âm, chào hỏi, số đếm 1 đến 10, màu sắc, con vật | 10 đến 15 phút | Bài hát, video ngắn, chơi cùng bố mẹ |
| 6 đến 7 tuổi | Thêm từ theo chủ đề, câu ngắn, nhận mặt vài chữ hiragana | 15 đến 20 phút | Trò chơi thẻ, tô chữ, truyện tranh |
| 8 đến 10 tuổi | Đọc viết hiragana, katakana, mẫu câu cơ bản | 20 đến 30 phút | Sách có bài tập, lớp nhỏ hoặc lớp online |
| 11 đến 15 tuổi | Ngữ pháp sơ cấp, một ít kanji, có thể hướng tới JLPT N5, N4 | 30 đến 45 phút | Giáo trình, app, luyện nghe đều đặn |
Không có tuổi nào là quá muộn. Trẻ nhỏ nghe và bắt chước âm tốt, còn trẻ lớn hiểu ngữ pháp nhanh hơn. Bài học tiếng Nhật bao nhiêu tuổi là muộn phân tích kỹ chuyện này.
Tiếng Nhật trong trường phổ thông
Bộ Giáo dục và Đào tạo có chương trình môn Tiếng Nhật theo hai hướng. Phụ huynh nên hỏi trường con theo hướng nào, vì lượng tiết và mục tiêu khác nhau.
| Hình thức | Bắt đầu | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Ngoại ngữ 1, hệ 10 năm | Lớp 3, học đến lớp 12 | Học như môn tiếng Anh ở các trường khác. Tiểu học có thí điểm từ năm học 2016 đến 2017 tại một số trường ở Hà Nội và TP.HCM |
| Ngoại ngữ 2 | Lớp 6, có thể học đến lớp 12 | Môn tự chọn, học song song với tiếng Anh |
Từ năm học 2023 đến 2024, sách giáo khoa Tiếng Nhật lớp 3 và lớp 4 dành cho hệ ngoại ngữ 1 đã được đưa vào dùng ở các trường tiểu học có dạy tiếng Nhật tại Hà Nội. Số trường dạy tiếng Nhật vẫn còn ít so với tiếng Anh, chủ yếu ở thành phố lớn.
Con đang học tiếng Nhật lớp 9, lớp 10: bố mẹ hỗ trợ thế nào?
- Bám sách giáo khoa trước. Đề kiểm tra ở trường ra từ sách, nên từ vựng và mẫu câu trong sách là phần cần chắc nhất.
- Cho con nghe thêm. Giờ học ở trường thường thiếu phần nghe nói. Mỗi ngày 15 phút nghe video hoặc podcast tiếng Nhật dễ sẽ bù được chỗ này.
- Cân nhắc thi JLPT. Học sinh cấp hai, cấp ba học đều có thể thi N5 rồi N4. Chứng chỉ giúp con có mục tiêu rõ và dùng được khi xin học bổng. Kỳ thi có 5 cấp, N5 là cấp dễ nhất.
- Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Học sinh có thể chọn tiếng Nhật làm bài thi ngoại ngữ. Nếu con định thi tiếng Nhật, nên hỏi giáo viên cấu trúc đề năm đó thật sớm.
Dạy bé tiếng Nhật ở nhà bằng bài hát
Bài hát là cách dễ nhất với trẻ dưới 7 tuổi. Lời ngắn, lặp lại nhiều, bé thuộc trước rồi hiểu sau. Một số bài thiếu nhi Nhật quen thuộc, tìm trên YouTube bằng tên tiếng Nhật là ra:
| Tên bài | Cách đọc | Bé học được |
|---|---|---|
| かえるのうた | kaeru no uta | Bài hát con ếch, nhịp đơn giản, hát nối vòng |
| ぞうさん | zou-san | Con voi, từ chỉ người trong nhà như かあさん (mẹ) |
| チューリップ | chuurippu | Màu sắc: あか (đỏ), しろ (trắng), きいろ (vàng) |
| むすんでひらいて | musunde hiraite | Động tác tay: nắm, mở, vỗ |
| あたま かた ひざ ポン | atama kata hiza pon | Bộ phận cơ thể: đầu, vai, đầu gối |
| きらきらぼし | kira kira boshi | Bài "Lấp lánh ngôi sao" bản tiếng Nhật |
| アンパンマンのマーチ | Anpanman no maachi | Bài hát phim hoạt hình rất nổi tiếng với trẻ Nhật |
Cách làm: mỗi tuần một bài, hát cùng con kèm động tác, rồi chỉ vào đồ vật thật khi hát đến từ đó. Muốn đi xa hơn với bài hát, xem chuyên mục học tiếng Nhật qua bài hát.
Trò chơi tiếng Nhật cho bé
- じゃんけん (janken). Oẳn tù tì kiểu Nhật: hô "じゃんけんぽん" (jan ken pon). Kéo là チョキ (choki), búa là グー (guu), bao là パー (paa). Trẻ Nhật dùng trò này hằng ngày để phân lượt.
- しりとり (shiritori). Nối từ: từ sau bắt đầu bằng âm cuối của từ trước, ví dụ りんご (ringo, táo) → ごりら (gorira, khỉ đột). Hợp với bé đã biết khoảng 50 từ.
- かるた (karuta). Bày thẻ có chữ hiragana và hình lên sàn, bố mẹ đọc, bé nhặt đúng thẻ. Rất tốt để nhận mặt chữ.
- だるまさんがころんだ (daruma-san ga koronda). Trò "đèn xanh đèn đỏ" của Nhật, bé tập nghe và nói một câu dài trọn vẹn.
- Đi chợ giả vờ. Bày đồ chơi rau củ, dạy bé nói いくらですか (ikura desu ka, bao nhiêu tiền) và ありがとう (arigatou, cảm ơn).
Video, app và tài liệu cho bé
Chương trình và video
- Chương trình thiếu nhi của NHK Eテレ như にほんごであそぼ (Nihongo de asobo, chơi với tiếng Nhật) và おかあさんといっしょ (Okaasan to issho, cùng mẹ). Đây là chương trình cho trẻ em Nhật, nhịp vui, nhiều bài hát.
- Video bài hát thiếu nhi có chữ hiragana trên YouTube. Chọn video không có quảng cáo chen giữa và xem cùng con.
- Bé lớn hơn có thể xem một số kênh dạy tiếng Nhật cho người mới, xem gợi ý trong bài kênh YouTube học tiếng Nhật.
App
- App tập viết hiragana, katakana. Có nhiều app miễn phí cho bé tô theo nét và nghe âm. Hợp với bé từ 7 tuổi.
- Drops. Học từ bằng hình minh hoạ, mỗi lượt rất ngắn, hợp với bé 8 tuổi trở lên. Bản miễn phí giới hạn thời gian học mỗi ngày.
- Duolingo. Hợp với bé lớn đã đọc được chữ, nên có bố mẹ ngồi cùng vì app gần như không giải thích ngữ pháp.
Danh sách app chi tiết cho mọi lứa tuổi, kèm điểm mạnh yếu từng app, có ở bài app học tiếng Nhật.
Sách và tài liệu
- Sách giáo khoa Tiếng Nhật của chương trình phổ thông: hợp nếu con đang học ở trường, bố mẹ dễ theo kèm.
- Japanese for Young People của AJALT: bộ ba cấp cho học sinh cấp hai, cấp ba, cấp I có kèm sách tập viết kana với nhiều trò chơi.
- Truyện tranh thiếu nhi Nhật (絵本, ehon) như ぐりとぐら (Guri to Gura) hay bản tiếng Nhật của "Chú sâu háu ăn" (はらぺこあおむし, Harapeko aomushi). Chữ to, toàn hiragana, đọc to cùng con rất hợp.
Học tiếng Nhật online cho bé
Lớp online một kèm một với giáo viên hợp cho bé từ khoảng 7 tuổi, buổi học nên dài 25 đến 30 phút vì trẻ khó tập trung lâu hơn. Khi chọn lớp, hãy hỏi ba điều: giáo viên có kinh nghiệm dạy trẻ không, có dùng trò chơi và hình ảnh không, và bố mẹ có được xem lại buổi học không. Với bé dưới 6 tuổi, lớp online ít hiệu quả hơn việc bố mẹ hát và chơi cùng con mỗi ngày.
Lỗi phụ huynh hay mắc
- Cho bé học chữ quá sớm. Bé 4 tuổi chưa vững chữ tiếng Việt mà học thêm hiragana dễ chán và lẫn. Giai đoạn này chỉ cần nghe và nói.
- Dùng romaji thay chữ Nhật. Romaji tiện cho bố mẹ đọc, nhưng bé đến 7, 8 tuổi nên học thẳng bảng chữ hiragana, đừng để quen đọc chữ Latinh.
- Để bé xem video một mình hàng giờ. Trẻ học tốt khi có người cùng nói lại, chỉ vào đồ vật, hỏi lại từ. Xem thụ động thì bé nhớ nhạc nhiều hơn nhớ từ.
- Học dồn cuối tuần. 15 phút mỗi ngày hiệu quả hơn hẳn 2 tiếng vào chủ nhật.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tuổi thì nên học tiếng Nhật?
Có thể làm quen từ 3 đến 5 tuổi qua bài hát và trò chơi. Học chữ bài bản nên đợi khoảng 7, 8 tuổi, khi bé đã đọc viết tiếng Việt tốt.
Học tiếng Nhật cùng lúc với tiếng Anh có làm bé bị rối không?
Thường không, nếu mỗi thứ tiếng có thời gian và hoạt động riêng. Hai thứ tiếng dùng chữ khác nhau nên bé ít lẫn mặt chữ. Chỉ cần tránh dồn quá nhiều giờ học khiến bé mệt.
Bố mẹ không biết tiếng Nhật có dạy con được không?
Được ở giai đoạn đầu. Bố mẹ học cùng con qua bài hát, video và thẻ từ là đủ. Khi con bắt đầu học ngữ pháp, nên có lớp học hoặc giáo trình có giáo viên giải đáp.
Có nên cho bé thi JLPT không?
Bé từ khoảng 10 tuổi học đều có thể thử N5. Chứng chỉ không bắt buộc, nhưng giúp bé có mục tiêu và thấy rõ mình tiến bộ.