Từ vựng tiếng Nhật chủ đề môi trường: phân loại rác, ô nhiễm và tái chế

Môi trường tiếng Nhật là 環境 (kankyō), rác là ゴミ (gomi, cũng viết ごみ), phân loại rác là ゴミの分別 (gomi no bunbetsu). Ba loại rác trên mọi lịch đổ rác là 燃えるゴミ (moeru gomi, rác cháy được), 燃えないゴミ (moenai gomi, rác không cháy được) và 資源ゴミ (shigen gomi, rác tái chế). Bài chia làm hai phần: phần đầu cho người đang sống ở Nhật cần đọc lịch đổ rác, phần sau cho người ôn N2, N1 gặp chủ đề môi trường trong bài đọc.

Từ vựng phân loại rác ở Nhật

Cách chia loại và tên gọi do từng thành phố, quận tự quy định. Có nơi gọi 燃えるゴミ, có nơi ghi 可燃ごみ; có nơi chia rác nhựa riêng, có nơi gộp. Bảng dưới là những tên gặp nhiều nhất, còn quy định cụ thể thì luôn theo tờ hướng dẫn của nơi bạn ở.

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa, thường gồm gì
燃えるゴミ	もえるゴミ	moeru gomi	rác cháy được: thức ăn thừa, giấy bẩn, đồ gỗ nhỏ
可燃ごみ	かねんごみ	kanen gomi	rác cháy được (cách ghi Hán tự)
燃えないゴミ	もえないゴミ	moenai gomi	rác không cháy: sành sứ, kim loại nhỏ, thủy tinh vỡ
不燃ごみ	ふねんごみ	funen gomi	rác không cháy (cách ghi Hán tự)
資源ゴミ	しげんゴミ	shigen gomi	rác tái chế
プラスチック製容器包装	プラスチックせいようきほうそう	purasuchikku-sei yōki hōsō	bao bì, hộp nhựa (thường có dấu プラ)
ペットボトル	ペットボトル	petto botoru	chai nhựa PET
缶	かん	kan	lon
びん	びん	bin	chai thủy tinh
古紙	こし	koshi	giấy cũ (báo, tạp chí, hộp giấy)
段ボール	だんボール	danbōru	bìa carton
粗大ゴミ	そだいゴミ	sodai gomi	rác cồng kềnh: bàn ghế, xe đạp, đệm
有害ゴミ	ゆうがいゴミ	yūgai gomi	rác độc hại: pin, bóng đèn huỳnh quang
生ゴミ	なまゴミ	nama gomi	rác thực phẩm, rác ướt

Với 生ゴミ, nhiều nơi yêu cầu 水を切って (mizu o kitte, vắt ráo nước) trước khi bỏ vào túi rác cháy được.

Từ trên lịch và bảng hướng dẫn đổ rác

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
ゴミ出し	ゴミだし	gomidashi	việc mang rác ra điểm tập kết
収集日	しゅうしゅうび	shūshūbi	ngày thu gom
ゴミ収集カレンダー	ゴミしゅうしゅうカレンダー	gomi shūshū karendā	lịch thu gom rác
集積所	しゅうせきじょ	shūsekijo	điểm tập kết rác
ゴミ置き場	ゴミおきば	gomi okiba	chỗ để rác
指定袋	していぶくろ	shitei bukuro	túi rác theo quy định
有料	ゆうりょう	yūryō	mất phí
粗大ゴミ処理券	そだいゴミしょりけん	sodai gomi shoriken	phiếu phí xử lý rác cồng kềnh
回収	かいしゅう	kaishū	thu hồi
第2・第4水曜日	だいに・だいよんすいようび	daini daiyon suiyōbi	thứ Tư tuần thứ 2 và thứ 4 của tháng
祝日も収集します	しゅくじつもしゅうしゅうします	shukujitsu mo shūshū shimasu	ngày lễ vẫn thu gom

Các dòng nhắc nhở hay gặp:

Câu	Romaji	Nghĩa
収集日の朝8時までに出してください。	Shūshūbi no asa hachi-ji made ni dashite kudasai.	Hãy mang rác ra trước 8 giờ sáng ngày thu gom.
前日の夜に出さないでください。	Zenjitsu no yoru ni dasanaide kudasai.	Đừng mang rác ra từ tối hôm trước.
中を軽く洗ってから出してください。	Naka o karuku aratte kara dashite kudasai.	Tráng sơ bên trong rồi mới bỏ.
キャップとラベルを外してください。	Kyappu to raberu o hazushite kudasai.	Hãy tháo nắp và nhãn ra.
分別されていないゴミは回収しません。	Bunbetsu sarete inai gomi wa kaishū shimasen.	Rác không phân loại sẽ không được thu gom.

Ngày trong tuần trên lịch thường viết tắt một chữ: 月 (thứ Hai), 火 (thứ Ba), 水 (thứ Tư), 木 (thứ Năm), 金 (thứ Sáu), 土 (thứ Bảy). Cách đọc đầy đủ có ở bài thứ, ngày, tháng tiếng Nhật.

Bốn món đồ điện lớn là điều hòa, tivi, tủ lạnh và máy giặt không được bỏ như rác cồng kềnh mà đi theo 家電リサイクル (kaden risaikuru, tái chế đồ điện gia dụng), thường mất phí. Khi chuyển nhà, hỏi bên bán hàng hoặc văn phòng quận cách xử lý. Từ vựng khi thuê và trả nhà có ở bài từ vựng tiếng Nhật nhà ở.

Từ vựng môi trường cho N2, N1

Bài đọc N2, N1 về môi trường thường xoay quanh ô nhiễm, biến đổi khí hậu, tài nguyên và tái chế. Các từ dưới là từ Hán, nên âm Hán Việt giúp đoán nghĩa rất nhanh.

Ô nhiễm

Từ	Cách đọc	Hán Việt	Nghĩa
汚染	おせん	ô nhiễm	ô nhiễm
大気汚染	たいきおせん	đại khí ô nhiễm	ô nhiễm không khí
水質汚染	すいしつおせん	thủy chất ô nhiễm	ô nhiễm nguồn nước
土壌汚染	どじょうおせん	thổ nhưỡng ô nhiễm	ô nhiễm đất
騒音	そうおん	tao âm	tiếng ồn
排気ガス	はいきガス	bài khí	khí thải xe cộ
排出	はいしゅつ	bài xuất	thải ra, phát thải
廃棄物	はいきぶつ	phế khí vật	chất thải
不法投棄	ふほうとうき	bất pháp đầu khí	đổ rác trái phép
ポイ捨て	ポイすて	(thuần Nhật)	vứt rác bừa bãi

Khí hậu và tự nhiên

Từ	Cách đọc	Hán Việt	Nghĩa
地球温暖化	ちきゅうおんだんか	địa cầu ôn noãn hóa	trái đất nóng lên
気候変動	きこうへんどう	khí hậu biến động	biến đổi khí hậu
温室効果ガス	おんしつこうかガス	ôn thất hiệu quả	khí nhà kính
二酸化炭素	にさんかたんそ	nhị toan hóa thán tố	khí CO2
異常気象	いじょうきしょう	dị thường khí tượng	thời tiết bất thường
酸性雨	さんせいう	toan tính vũ	mưa axit
森林破壊	しんりんはかい	sâm lâm phá hoại	phá rừng
砂漠化	さばくか	sa mạc hóa	sa mạc hóa
生態系	せいたいけい	sinh thái hệ	hệ sinh thái
生物多様性	せいぶつたようせい	sinh vật đa dạng tính	đa dạng sinh học
絶滅危惧種	ぜつめつきぐしゅ	tuyệt diệt nguy cụ chủng	loài có nguy cơ tuyệt chủng

Tài nguyên, năng lượng và tái chế

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
資源	しげん	shigen	tài nguyên
枯渇	こかつ	kokatsu	cạn kiệt
省エネ	しょうエネ	shōene	tiết kiệm năng lượng
再生可能エネルギー	さいせいかのうエネルギー	saisei kanō enerugī	năng lượng tái tạo
太陽光発電	たいようこうはつでん	taiyōkō hatsuden	điện mặt trời
風力発電	ふうりょくはつでん	fūryoku hatsuden	điện gió
リサイクル	リサイクル	risaikuru	tái chế
リユース	リユース	riyūsu	tái sử dụng
リデュース	リデュース	ridyūsu	giảm thiểu rác
使い捨て	つかいすて	tsukaisute	dùng một lần rồi bỏ
食品ロス	しょくひんロス	shokuhin rosu	lãng phí thực phẩm
マイバッグ	マイバッグ	mai baggu	túi mang theo khi đi mua sắm
レジ袋	レジぶくろ	reji bukuro	túi nilon ở quầy thanh toán
持続可能な	じぞくかのうな	jizoku kanō na	bền vững
脱炭素	だつたんそ	datsutanso	khử carbon, giảm phát thải

Từ năm 2020, túi nilon ở cửa hàng tại Nhật chuyển sang tính phí (レジ袋有料化, reji bukuro yūryōka), nên câu 袋はご利用ですか？ (Fukuro wa go-riyō desu ka?, "Quý khách có lấy túi không?") nghe ở mọi quầy thu ngân. Ba chữ リデュース, リユース, リサイクル thường gộp lại gọi là 3R.

Động từ và cụm hay đi với chủ đề môi trường

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
深刻化する	しんこくかする	shinkokuka suru	trở nên nghiêm trọng
悪化する	あっかする	akka suru	xấu đi
削減する	さくげんする	sakugen suru	cắt giảm
抑制する	よくせいする	yokusei suru	kìm hãm, hạn chế
保護する	ほごする	hogo suru	bảo vệ
保全する	ほぜんする	hozen suru	bảo tồn
取り組む	とりくむ	torikumu	nỗ lực giải quyết
対策を講じる	たいさくをこうじる	taisaku o kōjiru	đưa ra biện pháp
歯止めをかける	はどめをかける	hadome o kakeru	chặn đà, ngăn lại
環境に優しい	かんきょうにやさしい	kankyō ni yasashii	thân thiện với môi trường
環境への負荷	かんきょうへのふか	kankyō e no fuka	gánh nặng lên môi trường

Đọc thử một đoạn văn kiểu N2

Đoạn dưới tự viết theo lối văn bài đọc JLPT để bạn thấy các từ trên xuất hiện cùng nhau như thế nào.

Câu	Nghĩa
近年、地球温暖化による異常気象が世界各地で深刻化している。	Những năm gần đây, thời tiết bất thường do trái đất nóng lên đang trở nên nghiêm trọng ở nhiều nơi trên thế giới.
その原因の一つは、二酸化炭素などの温室効果ガスの排出である。	Một trong những nguyên nhân là việc phát thải khí nhà kính như CO2.
排出を削減するには、再生可能エネルギーの利用を増やすことが欠かせない。	Để cắt giảm phát thải, không thể thiếu việc tăng sử dụng năng lượng tái tạo.
一方で、使い捨てのプラスチックを減らすなど、個人にできる取り組みも少なくない。	Mặt khác, cũng có không ít việc cá nhân làm được, như giảm đồ nhựa dùng một lần.

Để ý các mẫu ngữ pháp đi cùng: 〜による (do, bởi), 〜には (để làm gì thì), 欠かせない (kakasenai, không thể thiếu), 一方で (ippō de, mặt khác). Danh sách từ vựng và ngữ pháp cần nắm ở cấp này có trong bài JLPT N2 cần học gì.

Lỗi người Việt hay gặp

• Đọc chữ 汚 trong 汚染 theo 汚い. Đứng trong 汚い (kitanai, bẩn), chữ này đọc kitana; trong từ ghép Hán 汚染 lại đọc o, thành osen. Gặp từ ghép hai chữ Hán, thử âm On trước.
• Nhầm 燃えるゴミ với 燃えないゴミ. Hai từ chỉ khác nhau ở える và えない. Thể ない là phủ định, xem lại ở bài thể ない nếu chưa chắc.
• Bỏ trường âm trong 環境. Từ này đọc kankyō (かんきょう), chữ cuối kéo dài. Đọc thành kankyo ngắn, người nghe vẫn đoán ra, nhưng khi viết kana dễ thiếu chữ う và mất điểm ở phần chọn cách đọc.
• Bỏ ペットボトル chung với rác nhựa. Ở nhiều thành phố, chai PET thu riêng, còn nắp và nhãn đi theo rác nhựa. Đọc kỹ ký hiệu trên chai.

Câu hỏi thường gặp

ゴミ và ごみ viết kiểu nào đúng?

Cả hai đều đúng. Văn bản của chính quyền địa phương thường viết ごみ bằng hiragana, biển báo và lời nói hằng ngày hay dùng ゴミ katakana. Chữ Hán 塵 hoặc 芥 gần như không dùng trong đời sống.

Đổ rác sai ngày thì sao?

Túi rác sai ngày hoặc sai loại thường bị dán nhãn nhắc nhở và để lại tại chỗ, kiểu 収集できません (shūshū dekimasen, không thu gom được). Bạn cần mang về, phân loại lại và bỏ đúng ngày.

Từ vựng môi trường có nằm trong đề N3 không?

Từ đời sống như ゴミ, 分別, リサイクル có thể gặp từ N3. Từ học thuật như 生態系, 枯渇, 歯止めをかける chủ yếu xuất hiện trong bài đọc N2 và N1.