Từ vựng tiếng Nhật chủ đề nấu ăn: dụng cụ, động từ nấu và cách đọc công thức

Nấu ăn trong tiếng Nhật là 料理 (ryōri), nhà bếp là 台所 (daidokoro) hoặc キッチン (kitchin). Năm động từ nấu cần thuộc trước tiên là 切る (kiru, cắt), 茹でる (yuderu, luộc), 焼く (yaku, nướng, áp chảo), 炒める (itameru, xào) và 揚げる (ageru, chiên ngập dầu). Bài dưới đi theo thứ tự công việc trong bếp: dụng cụ, các kiểu thái, động từ nấu và mức lửa, gia vị, đơn vị đo, rồi đọc thử một công thức Nhật hoàn chỉnh.

Dụng cụ nhà bếp tiếng Nhật

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
包丁	ほうちょう	hōchō	dao bếp
まな板	まないた	manaita	thớt
鍋	なべ	nabe	nồi
フライパン	フライパン	furaipan	chảo
菜箸	さいばし	saibashi	đũa nấu (đũa dài)
お玉	おたま	otama	muôi, vá múc canh
フライ返し	フライがえし	furaigaeshi	xẻng lật
ボウル	ボウル	bōru	tô, âu trộn
ざる	ざる	zaru	rổ
ピーラー	ピーラー	pīrā	dao bào vỏ
おろし金	おろしがね	oroshigane	bàn mài (gừng, củ cải)
計量カップ	けいりょうカップ	keiryō kappu	cốc đong
計量スプーン	けいりょうスプーン	keiryō supūn	thìa đong
キッチンばさみ	キッチンばさみ	kitchin basami	kéo nhà bếp
コンロ	コンロ	konro	bếp (bếp ga, bếp từ)
炊飯器	すいはんき	suihanki	nồi cơm điện
電子レンジ	でんしレンジ	denshi renji	lò vi sóng
オーブン	オーブン	ōbun	lò nướng
換気扇	かんきせん	kankisen	quạt hút mùi
冷蔵庫	れいぞうこ	reizōko	tủ lạnh
冷凍庫	れいとうこ	reitōko	ngăn đá, tủ đông
ラップ	ラップ	rappu	màng bọc thực phẩm

Đồ dùng bếp chung như bồn rửa, kệ, các phòng trong nhà có ở bài từ vựng tiếng Nhật nhà ở. Bảng trên chỉ giữ những thứ bạn cầm trong tay khi nấu.

Các kiểu thái, cắt trong tiếng Nhật

Công thức Nhật gọi tên kiểu thái bằng đuôi 切り (giri, đọc biến âm từ kiri). Trong bếp nhà hàng, bếp trưởng chỉ nói tên kiểu thái, không giải thích thêm, nên đây là nhóm từ người làm thêm cần thuộc sớm nhất.

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
みじん切り	みじんぎり	mijingiri	băm nhỏ, thái hạt lựu thật nhỏ
千切り	せんぎり	sengiri	thái sợi
薄切り	うすぎり	usugiri	thái lát mỏng
輪切り	わぎり	wagiri	thái lát tròn
半月切り	はんげつぎり	hangetsugiri	thái lát hình bán nguyệt
いちょう切り	いちょうぎり	ichōgiri	thái lát hình một phần tư (như lá bạch quả)
くし切り	くしぎり	kushigiri	bổ múi cau
乱切り	らんぎり	rangiri	cắt khúc xéo, vừa xoay vừa cắt
角切り	かくぎり	kakugiri	cắt khối vuông
ざく切り	ざくぎり	zakugiri	cắt thô, cắt khúc to
一口大	ひとくちだい	hitokuchidai	cỡ vừa một miếng ăn

Các động từ đi kèm việc sơ chế:

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
皮をむく	かわをむく	kawa o muku	gọt vỏ, bóc vỏ
刻む	きざむ	kizamu	thái nhỏ, băm
すりおろす	すりおろす	suriorosu	mài (gừng, tỏi)
洗う	あらう	arau	rửa
水気を切る	みずけをきる	mizuke o kiru	để ráo nước
下味をつける	したあじをつける	shitaaji o tsukeru	ướp gia vị trước
解凍する	かいとうする	kaitō suru	rã đông
下ごしらえ	したごしらえ	shitagoshirae	sơ chế

Động từ nấu ăn tiếng Nhật

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
茹でる	ゆでる	yuderu	luộc
煮る	にる	niru	ninh, kho, nấu trong nước dùng
煮込む	にこむ	nikomu	hầm lâu
焼く	やく	yaku	nướng, áp chảo, rán (ít dầu)
炒める	いためる	itameru	xào
揚げる	あげる	ageru	chiên ngập dầu
蒸す	むす	musu	hấp
炊く	たく	taku	nấu (cơm)
沸かす	わかす	wakasu	đun sôi (nước)
混ぜる	まぜる	mazeru	trộn, khuấy
和える	あえる	aeru	trộn với sốt, nộm
漬ける	つける	tsukeru	ngâm, muối, ướp
加える	くわえる	kuwaeru	thêm vào
温める	あたためる	atatameru	hâm nóng
冷ます	さます	samasu	để nguội
味見する	あじみする	ajimi suru	nếm
盛り付ける	もりつける	moritsukeru	bày ra đĩa

Ba cặp hay lẫn nhất:

• 茹でる và 煮る: 茹でる là luộc trong nước lã rồi vớt ra, như 卵を茹でる (tamago o yuderu, luộc trứng). 煮る là nấu cùng nước dùng có gia vị và ăn luôn phần nước đó, như món kho, món ninh.
• 焼く và 炒める: 焼く là để yên cho mặt thực phẩm chín vàng, như 魚を焼く (sakana o yaku, nướng cá). 炒める là đảo liên tục trên chảo nóng, tức xào.
• 揚げる và 焼く: người Việt nói "rán trứng" và "rán cá" cho cả hai cách. Trứng ốp la là 目玉焼き (medamayaki), dùng 焼く. Chiên ngập dầu như tempura, karaage mới là 揚げる.

Mức lửa và thời gian

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
弱火	よわび	yowabi	lửa nhỏ
中火	ちゅうび	chūbi	lửa vừa
強火	つよび	tsuyobi	lửa to
火を止める	ひをとめる	hi o tomeru	tắt bếp
沸騰する	ふっとうする	futtō suru	sôi
一煮立ちさせる	ひとにたちさせる	hitonitachi saseru	đun cho sôi lên một chút
きつね色になるまで	きつねいろになるまで	kitsuneiro ni naru made	tới khi vàng ruộm
しんなりするまで	しんなりするまで	shinnari suru made	tới khi mềm, héo (rau)

きつね色 (kitsuneiro) nghĩa đen là "màu lông cáo", tức màu vàng nâu của đồ chiên vừa tới. Cụm 〜まで (made, cho tới khi) xuất hiện rất dày trong công thức, vì công thức Nhật thường tả trạng thái món ăn thay vì ghi số phút.

Gia vị tiếng Nhật

Từ	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
塩	しお	shio	muối
砂糖	さとう	satō	đường
醤油	しょうゆ	shōyu	xì dầu, nước tương
味噌	みそ	miso	tương miso
酢	す	su	giấm
みりん	みりん	mirin	rượu ngọt nấu ăn
料理酒	りょうりしゅ	ryōrishu	rượu nấu ăn
だし	だし	dashi	nước dùng (cá bào, tảo kombu)
胡椒	こしょう	koshō	hạt tiêu
油	あぶら	abura	dầu ăn
ごま油	ごまあぶら	goma abura	dầu mè
生姜	しょうが	shōga	gừng
にんにく	にんにく	ninniku	tỏi
唐辛子	とうがらし	tōgarashi	ớt
片栗粉	かたくりこ	katakuriko	bột năng (làm sánh, tẩm chiên)
小麦粉	こむぎこ	komugiko	bột mì
パン粉	パンこ	panko	bột chiên xù

Người Nhật có câu nhớ thứ tự nêm khi nấu món kho: さしすせそ. Đó là 砂糖 (sa), 塩 (shi), 酢 (su), 醤油 (theo cách viết cũ せうゆ, se) và 味噌 (so). Đường cho trước vì thấm chậm, xì dầu và miso cho sau để giữ mùi thơm.

Cách đọc công thức nấu ăn tiếng Nhật

Một công thức Nhật gần như luôn có hai phần: 材料 (zairyō, nguyên liệu) và 作り方 (tsukurikata, cách làm). Dòng đầu phần nguyên liệu ghi khẩu phần, ví dụ 2人分 (futari-bun, phần cho 2 người).

Đơn vị và cách ghi lượng

Ghi trên công thức	Cách đọc	Romaji	Nghĩa
大さじ1	おおさじいち	ōsaji ichi	1 thìa canh đong (15 ml)
小さじ1	こさじいち	kosaji ichi	1 thìa cà phê đong (5 ml)
小さじ2分の1	こさじにぶんのいち	kosaji nibun no ichi	nửa thìa cà phê đong (ghi 小さじ1/2)
1カップ	いちカップ	ichi kappu	1 cốc (200 ml)
少々	しょうしょう	shōshō	một chút (lượng rất nhỏ)
ひとつまみ	ひとつまみ	hitotsumami	một nhúm (ba ngón tay)
適量	てきりょう	tekiryō	lượng vừa đủ
お好みで	おこのみで	okonomi de	tùy khẩu vị
にんにく1かけ	にんにくひとかけ	ninniku hitokake	1 tép tỏi
約10分	やくじゅっぷん	yaku juppun	khoảng 10 phút

Chú ý 大さじ và 小さじ là thìa đong chuẩn (15 ml và 5 ml), không phải thìa ăn cơm ở nhà. Cốc đong ở Nhật thường là 200 ml, trong khi cốc đo gạo của nồi cơm điện là 1 合 (gō, khoảng 180 ml). Hai loại này hay bị nhầm khi nấu cơm.

Đọc thử một công thức: 肉じゃが (thịt bò hầm khoai tây)

Công thức dưới tự viết theo lối văn công thức Nhật để bạn tập đọc. Mỗi bước dùng thể từ điển hoặc thể て nối các hành động, cách chia thể て xem ở bài thể て.

Bước	Tiếng Nhật	Nghĩa
1	じゃがいもは皮をむいて、一口大に切る。	Khoai tây gọt vỏ, cắt cỡ vừa một miếng.
2	玉ねぎはくし切りにする。	Hành tây bổ múi cau.
3	鍋に油を熱し、牛肉を炒める。	Đun nóng dầu trong nồi, xào thịt bò.
4	じゃがいもと玉ねぎを加えて、さっと炒める。	Cho khoai tây và hành tây vào, đảo nhanh.
5	だし、砂糖、みりんを加え、中火で5分煮る。	Thêm nước dùng, đường, mirin, ninh lửa vừa 5 phút.
6	醤油を加えて、弱火で10分ほど煮込む。	Thêm xì dầu, hầm lửa nhỏ khoảng 10 phút.
7	じゃがいもが柔らかくなったら、火を止める。	Khi khoai tây đã mềm thì tắt bếp.

Các mẫu lặp lại trong công thức: 〜にする (ni suru) đi sau kiểu thái, nghĩa là "làm thành kiểu đó"; 熱し (nesshi) là dạng nối của 熱する (đun nóng); 〜たら (tara) nghĩa là "khi đã... thì"; さっと (satto) là "nhanh, qua loa". Chú ý bước 5 và 6 cũng theo đúng thứ tự さしすせそ: đường trước, xì dầu sau.

Câu dùng trong bếp nhà hàng

Nếu bạn làm thêm ở bếp, ngoài tên món và động từ còn có những câu ngắn nghe mỗi ngày:

Câu, từ	Romaji	Nghĩa
仕込み	shikomi	chuẩn bị nguyên liệu trước giờ mở quán
洗い場	araiba	khu rửa bát
これ、千切りにしてください。	Kore, sengiri ni shite kudasai.	Thái sợi cái này giúp nhé.
火、見ててね。	Hi, mitete ne.	Trông lửa giúp nhé.
焦げてるよ！	Kogeteru yo!	Cháy rồi kìa!
味見してみて。	Ajimi shite mite.	Nếm thử xem.
賞味期限	shōmi kigen	hạn dùng ngon nhất (đồ để lâu)
消費期限	shōhi kigen	hạn sử dụng an toàn (đồ tươi)
先入れ先出し	sakiire sakidashi	nhập trước dùng trước

Câu giao tiếp với khách, gọi món, báo món xong có ở bài tiếng Nhật nhà hàng làm thêm. Còn tên rau củ để đọc phần nguyên liệu, xem bài từ vựng tiếng Nhật rau củ quả.

Lỗi người Việt hay gặp

• Đọc 油 thành yu. Đọc theo âm Hán Việt "du" rất dễ lạc sang yu. Đứng một mình, chữ này đọc là abura. Âm yu chỉ gặp trong từ ghép như 醤油 (shōyu).
• Nhầm 揚げる (chiên) với 上げる (nâng lên, đưa cho). Hai từ đọc giống nhau là ageru. Trong công thức luôn viết chữ 揚, và có dầu đi kèm: 油で揚げる.
• Nói 料理を作る cho mọi trường hợp. Câu này đúng, nhưng với cơm, người Nhật nói ご飯を炊く (gohan o taku), không nói ご飯を作る khi chỉ việc nấu cơm trong nồi.
• Bỏ qua 少々 và ひとつまみ. Hai từ này khác nhau: 少々 là lượng kẹp giữa hai ngón tay, ひとつまみ là nhúm ba ngón, nhiều hơn một chút.

Câu hỏi thường gặp

料理 và 料理する khác nhau thế nào?

料理 là danh từ, vừa là "việc nấu ăn" vừa là "món ăn": 日本料理 (nihon ryōri, món Nhật). 料理する là động từ "nấu ăn". Trong hội thoại, người Nhật hay nói 料理が得意です (ryōri ga tokui desu, tôi giỏi nấu ăn).

Từ vựng nấu ăn có trong JLPT không?

Có. Các động từ cơ bản như 切る, 焼く, 洗う thuộc trình độ sơ cấp. Những từ như 炒める, 茹でる, 煮る và tên kiểu thái thường xuất hiện ở bài nghe hướng dẫn nấu ăn từ N4 trở lên.

Vì sao công thức Nhật hay ghi 適量 mà không ghi số?

適量 (vừa đủ) dùng cho thứ tùy vào khẩu vị hoặc dụng cụ, như dầu chiên, muối rắc cuối. Khi làm bếp nhà hàng, bếp trưởng sẽ chỉ định lượng cụ thể; khi nấu ở nhà, cứ nếm (味見する) rồi chỉnh.