Từ vựng tiếng Nhật ngành quản lý chất lượng: QC, loại lỗi và báo cáo 不良

Quản lý chất lượng tiếng Nhật là 品質管理 (hinshitsu kanri), chính là QC. Đảm bảo chất lượng là 品質保証 (hinshitsu hoshō, QA), kiểm tra là 検査 (kensa), hàng lỗi là 不良品 (furyōhin). Câu bạn sẽ nói nhiều nhất trên chuyền là 不良が出ました。 (furyō ga demashita, "Có hàng lỗi rồi"). Bài này dành cho nhân viên QC ở nhà máy Nhật: các khâu kiểm tra, tên từng loại lỗi, dụng cụ đo, công cụ QC, cách viết báo cáo lỗi và câu báo lỗi trên chuyền. Phần từ vựng chung của xưởng (máy móc, an toàn, ca kíp) có trong bài từ vựng tiếng Nhật công xưởng.

Từ vựng nền của phòng QC

Từ	Cách đọc	Nghĩa
品質	hinshitsu	chất lượng
品質管理	hinshitsu kanri	quản lý chất lượng (QC)
品質保証	hinshitsu hoshō	đảm bảo chất lượng (QA)
検査	kensa	kiểm tra, kiểm định
検品	kenpin	kiểm hàng
良品	ryōhin	hàng đạt
不良品	furyōhin	hàng lỗi
不良率	furyōritsu	tỷ lệ lỗi
規格	kikaku	tiêu chuẩn, quy cách
図面	zumen	bản vẽ
寸法	sunpō	kích thước
公差	kōsa	dung sai
限度見本	gendo mihon	mẫu giới hạn (mẫu lỗi chấp nhận được)
判定	hantei	phán định đạt hay không
合格	gōkaku	đạt
不合格	fugōkaku	không đạt
品番	hinban	mã sản phẩm
ロット番号	rotto bangō	số lô

検査 là kiểm tra theo tiêu chuẩn, có đo đạc và phán định. 検品 thiên về kiểm hàng hoá: đếm số lượng, xem ngoại quan trước khi nhập hoặc giao. Trong tin tuyển dụng, "kiểm hàng" thường được dịch là 検品.

Các khâu kiểm tra trong nhà máy

Từ	Cách đọc	Nghĩa	Tương đương
受入検査	ukeire kensa	kiểm tra hàng nhập (nguyên liệu, linh kiện)	IQC
工程内検査	kōteinai kensa	kiểm tra trong công đoạn	IPQC
初物検査	hatsumono kensa	kiểm tra sản phẩm đầu tiên của lô, ca	First article
最終検査	saishū kensa	kiểm tra cuối	FQC
出荷検査	shukka kensa	kiểm tra trước khi xuất hàng	OQC
全数検査	zensū kensa	kiểm tra toàn bộ	100%
抜き取り検査	nukitori kensa	kiểm tra lấy mẫu	Sampling
外観検査	gaikan kensa	kiểm tra ngoại quan	Visual
寸法検査	sunpō kensa	kiểm tra kích thước	Dimension
目視	mokushi	nhìn bằng mắt thường

Tên các loại lỗi thường gặp

Ở xưởng Nhật, lỗi được gọi bằng tên loại lỗi + 不良. Ví dụ キズ不良 (kizu furyō, lỗi xước), 寸法不良 (sunpō furyō, lỗi kích thước).

Từ	Cách đọc	Nghĩa
キズ	kizu	vết xước
打痕	dakon	vết va đập, móp
バリ	bari	ba via
汚れ	yogore	bẩn
異物	ibutsu	dị vật
変形	henkei	biến dạng
割れ	ware	nứt, vỡ
欠け	kake	mẻ, sứt
さび	sabi	gỉ sét
気泡	kihō	bọt khí
色ムラ	iromura	màu không đều
印字不良	inji furyō	lỗi in chữ, in mã
欠品	keppin	thiếu chi tiết, thiếu hàng
誤品	gohin	lẫn hàng sai mã
数量違い	sūryō chigai	sai số lượng

Dụng cụ đo và từ khi đo

Từ	Cách đọc	Nghĩa
ノギス	nogisu	thước kẹp
マイクロメーター	maikuromētā	panme
ダイヤルゲージ	daiyaru gēji	đồng hồ so
ハイトゲージ	haito gēji	thước đo cao
ピンゲージ	pin gēji	dưỡng chốt
三次元測定機	sanjigen sokuteiki	máy đo ba chiều (CMM)
測定	sokutei	đo
測定値	sokuteichi	giá trị đo
上限	jōgen	giới hạn trên
下限	kagen	giới hạn dưới
規格内	kikakunai	trong tiêu chuẩn
規格外	kikakugai	ngoài tiêu chuẩn
校正	kōsei	hiệu chuẩn

Câu	Cách đọc	Nghĩa
測定値を記録してください。	sokuteichi o kiroku shite kudasai	Hãy ghi lại giá trị đo.
上限ぎりぎりです。	jōgen girigiri desu	Sát giới hạn trên rồi.
このノギスは校正済みですか。	kono nogisu wa kōseizumi desu ka	Thước kẹp này đã hiệu chuẩn chưa?

Khi đọc số đo, người Nhật đọc dấu thập phân là 点 (ten): 10.05 đọc là jū ten zero go. Ôn lại cách đọc số trong bài số đếm tiếng Nhật.

Công cụ và khái niệm quản lý chất lượng

Bảy công cụ QC

Bảy công cụ QC, tiếng Nhật là QC七つ道具 (QC nanatsu dōgu), xuất hiện trong đào tạo nội bộ của hầu hết nhà máy Nhật.

Từ	Cách đọc	Nghĩa
パレート図	parētozu	biểu đồ Pareto
特性要因図	tokusei yōinzu	biểu đồ xương cá
ヒストグラム	hisutoguramu	biểu đồ tần suất
管理図	kanrizu	biểu đồ kiểm soát
チェックシート	chekku shīto	phiếu kiểm tra
散布図	sanpuzu	biểu đồ phân tán
層別	sōbetsu	phân tầng dữ liệu

Các cụm hay nghe trong họp chất lượng

Từ	Cách đọc	Nghĩa
改善	kaizen	cải tiến
改善提案	kaizen teian	đề xuất cải tiến
ポカヨケ	pokayoke	cơ cấu chống sai sót
三現主義	sangen shugi	nguyên tắc ba hiện: hiện trường, hiện vật, hiện thực
現場	genba	hiện trường, nơi sản xuất
現物	genbutsu	hiện vật, sản phẩm thật
なぜなぜ分析	naze naze bunseki	phân tích hỏi "tại sao" nhiều lần
4M	yon emu	người, máy, vật liệu, phương pháp
整理・整頓・清掃・清潔・躾	seiri, seiton, seisō, seiketsu, shitsuke	5S: sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ, săn sóc, sẵn sàng

Khi tìm nguyên nhân lỗi, trưởng nhóm thường hỏi theo 4M: lỗi do 人 (hito, người), 機械 (kikai, máy), 材料 (zairyō, vật liệu) hay 方法 (hōhō, phương pháp). Chuẩn bị sẵn câu trả lời theo bốn nhóm này sẽ giúp bạn báo cáo gọn hơn.

Báo cáo lỗi: từ vựng và khung báo cáo

Báo cáo lỗi tiếng Nhật là 不良報告書 (furyō hōkokusho). Khi lỗi bị lọt tới khách, nhiều công ty còn yêu cầu báo cáo đối sách. Các mục dưới đây có trong gần như mọi mẫu báo cáo.

Mục	Cách đọc	Nghĩa	Ghi gì
発生日時	hassei nichiji	thời điểm phát sinh	ngày, giờ, ca
品番・ロット番号	hinban, rotto bangō	mã hàng, số lô	ghi đúng theo nhãn
不良内容	furyō naiyō	nội dung lỗi	loại lỗi, vị trí, ảnh
不良数	furyōsū	số lượng lỗi	trên tổng số kiểm
発生原因	hassei gen'in	nguyên nhân phát sinh	vì sao làm ra lỗi
流出原因	ryūshutsu gen'in	nguyên nhân lọt lỗi	vì sao kiểm không phát hiện
暫定対策	zantei taisaku	đối sách tạm thời	tuyển lại, cách ly hàng
恒久対策	kōkyū taisaku	đối sách lâu dài	sửa quy trình, gá, máy
再発防止	saihatsu bōshi	phòng ngừa tái phát	cách đảm bảo không lặp lại
効果確認	kōka kakunin	xác nhận hiệu quả	theo dõi sau đối sách

Từ	Cách đọc	Nghĩa
クレーム	kurēmu	khiếu nại của khách
流出	ryūshutsu	lọt lỗi ra ngoài
選別	senbetsu	tuyển lại, phân loại hàng
手直し	tenaoshi	sửa lại
廃棄	haiki	huỷ bỏ
隔離	kakuri	cách ly hàng nghi lỗi
特採	tokusai	chấp nhận đặc biệt (hàng lệch chuẩn được duyệt dùng)

Câu dùng trên chuyền

Báo lỗi

Câu	Cách đọc	Nghĩa
不良が出ました。	furyō ga demashita	Có hàng lỗi rồi.
3番ラインで、キズ不良が5個出ました。	san-ban rain de, kizu furyō ga go-ko demashita	Ở chuyền số 3 có 5 cái lỗi xước.
このロットはバリが多いです。	kono rotto wa bari ga ōi desu	Lô này nhiều ba via.
寸法が規格外です。	sunpō ga kikakugai desu	Kích thước nằm ngoài tiêu chuẩn.
ラインを止めてもいいですか。	rain o tomete mo ii desu ka	Tôi dừng chuyền được không?
リーダーに報告します。	rīdā ni hōkoku shimasu	Tôi sẽ báo cho trưởng nhóm.

Nhận chỉ thị và xử lý

Câu	Cách đọc	Nghĩa
限度見本と比べてください。	gendo mihon to kurabete kudasai	Hãy so với mẫu giới hạn.
全数選別をお願いします。	zensū senbetsu o onegai shimasu	Nhờ tuyển lại toàn bộ.
不良品はこの箱に入れてください。	furyōhin wa kono hako ni irete kudasai	Hàng lỗi bỏ vào thùng này.
赤い札を付けて隔離してください。	akai fuda o tsukete kakuri shite kudasai	Gắn thẻ đỏ và cách ly lại.
原因はまだ調査中です。	gen'in wa mada chōsachū desu	Nguyên nhân vẫn đang điều tra.
対策が終わるまで、全数検査にします。	taisaku ga owaru made, zensū kensa ni shimasu	Cho tới khi xong đối sách, chuyển sang kiểm toàn bộ.

Báo lỗi bằng lời nên theo thứ tự: ở đâu, mã hàng nào, lỗi gì, bao nhiêu cái, đã làm gì. Câu ngắn nhưng đủ thông tin được đánh giá cao hơn câu dài mà thiếu số liệu. Nếu bạn là thực tập sinh mới sang, bài tiếng Nhật cho thực tập sinh có thêm câu chào hỏi, xin phép trong xưởng.

Lỗi người Việt hay mắc

• Đọc ngắn trường âm. 不良 là furyō, kéo dài âm cuối. Đọc furyo thì người nghe phải đoán.
• Nhầm 不良 và 不具合. 不具合 (fuguai) dùng cho trục trặc chức năng, máy móc chạy không đúng. Lỗi trên sản phẩm (xước, sai kích thước) gọi là 不良.
• Nhầm 規格 và 基準. 規格 là tiêu chuẩn kỹ thuật ghi trên bản vẽ, 基準 (kijun) là mức chuẩn dùng để đánh giá nói chung.
• Chỉ báo "có lỗi" mà không có số. Luôn kèm số lượng và mã hàng, ví dụ 5個中2個不良です。 (go-ko chū ni-ko furyō desu, "2 trên 5 cái bị lỗi").
• Tự sửa hàng lỗi mà không báo. 手直し cần chỉ thị của cấp trên. Tự ý sửa rồi trả lại chuyền là lỗi quy trình.

Câu hỏi thường gặp

QC trong tiếng Nhật gọi là gì?

Gọi là 品質管理 (hinshitsu kanri). Trong xưởng, người ta cũng nói thẳng QC hoặc gọi bộ phận là 品証 (hinshō), viết tắt của 品質保証.

Kiểm hàng tiếng Nhật nói thế nào?

Dùng 検品 (kenpin). Nếu là kiểm tra theo tiêu chuẩn có đo đạc, dùng 検査 (kensa).

Làm QC ở công ty Nhật cần trình độ tiếng Nhật bao nhiêu?

Mỗi công ty yêu cầu khác nhau. Việc kiểm ngoại quan trên chuyền chủ yếu cần đọc phiếu kiểm và nghe chỉ thị. Vị trí viết báo cáo lỗi, làm việc với khách thì cần đọc viết tiếng Nhật tốt hơn nhiều.

5S tiếng Nhật gồm những từ nào?

整理 (seiri), 整頓 (seiton), 清掃 (seisō), 清潔 (seiketsu), 躾 (shitsuke). Bài từ vựng công xưởng có giải thích chi tiết từng chữ.