Từ vựng tiếng Nhật ngành sơn (塗装): vật liệu, lỗi sơn và câu chỉ thị

Ngành sơn trong tiếng Nhật là 塗装 (とそう, tosou), sơn (vật liệu) là 塗料 (とりょう, toryou), thợ sơn là 塗装工 (とそうこう, tosoukou). Ở xưởng sơn kim loại, những từ bạn nghe ngay tuần đầu thường là 下塗り (したぬり, shitanuri, "lớp lót") và 上塗り (うわぬり, uwanuri, "lớp phủ ngoài"). Tiếp theo là シンナー (shinnaa, "dung môi pha sơn"), 膜厚 (まくあつ, makuatsu, "độ dày màng sơn") và タレ (tare, "sơn bị chảy"). Bài này gom từ vựng theo đúng thứ tự công việc: vật liệu, chuẩn bị bề mặt, dụng cụ, phương pháp sơn, sấy và kiểm tra, tên các lỗi sơn, an toàn hoá chất, rồi đến câu chỉ thị hay nghe.

Trong chương trình thực tập kỹ năng, nghề 塗装 được chia thành bốn công việc. Hai công việc đầu là 建築塗装 (けんちくとそう, kenchiku tosou, sơn công trình xây dựng) và 金属塗装 (きんぞくとそう, kinzoku tosou, sơn kim loại). Hai công việc còn lại là 鋼橋塗装 (こうきょうとそう, koukyou tosou, sơn cầu thép) và 噴霧塗装 (ふんむとそう, funmu tosou, sơn phun). Từ vựng dưới đây thiên về sơn kim loại và sơn phun trong nhà máy, vì đó là nơi nhiều bạn Việt làm việc nhất.

Sơn và vật liệu

Từ	Cách đọc	Nghĩa
塗料	とりょう, toryou	sơn (vật liệu)
下塗り	したぬり, shitanuri	lớp lót, sơn lót
中塗り	なかぬり, nakanuri	lớp giữa
上塗り	うわぬり, uwanuri	lớp phủ ngoài, lớp hoàn thiện
プライマー	puraimaa	sơn lót bám dính (primer)
サフェーサー	safeesaa	lớp lót trám mịn (surfacer)
パテ	pate	bột trét, ma tít
シンナー	shinnaa	dung môi pha loãng (thinner)
主剤	しゅざい, shuzai	thành phần chính (sơn 2 thành phần)
硬化剤	こうかざい, koukazai	chất đóng rắn
二液型	にえきがた, nieki-gata	sơn hai thành phần
粉体塗料	ふんたいとりょう, funtai toryou	sơn bột
錆止め	さびどめ, sabidome	sơn chống gỉ
色見本	いろみほん, iromihon	mẫu màu
調色	ちょうしょく, choushoku	pha màu
艶あり	つやあり, tsuya ari	bóng
艶消し	つやけし, tsuyakeshi	mờ, không bóng

Khi pha sơn hai thành phần, bạn sẽ được dặn tỉ lệ 主剤 và 硬化剤, rồi thêm シンナー để chỉnh độ loãng. Động từ "pha loãng" là 希釈する (きしゃくする, kishaku suru), "khuấy" là かき混ぜる (かきまぜる, kakimazeru). Sơn đã pha có thời gian sử dụng giới hạn, gọi là 可使時間 (かしじかん, kashi jikan), quá giờ thì sơn bắt đầu đặc lại.

Chuẩn bị bề mặt trước khi sơn

Người Nhật rất coi trọng khâu này. Bề mặt bẩn dầu hay còn gỉ thì sơn đẹp đến đâu cũng bong. Nhóm từ dưới đây bạn gặp mỗi ngày:

Từ	Cách đọc	Nghĩa
前処理	まえしょり, maeshori	xử lý trước khi sơn
素地調整	そじちょうせい, soji chousei	làm sạch, xử lý bề mặt nền
脱脂	だっし, dasshi	tẩy dầu mỡ
錆落とし	さびおとし, sabiotoshi	đánh gỉ
研磨	けんま, kenma	mài, đánh bóng
足付け	あしづけ, ashizuke	mài nhám để sơn bám
サンドペーパー	sandopeepaa	giấy nhám
番手	ばんて, bante	số độ nhám của giấy nhám
ブラスト	burasuto	phun cát, phun bi làm sạch
マスキング	masukingu	dán che chỗ không sơn
マスキングテープ	masukingu teepu	băng keo che sơn
養生	ようじょう, youjou	che chắn, bảo vệ khu vực xung quanh
ウエス	uesu	giẻ lau
エアブロー	eaburoo	thổi bụi bằng khí nén

Chú ý 番手: số càng lớn thì giấy càng mịn. Tổ trưởng nói 400番で研磨して (yonhyaku-ban de kenma shite, "mài bằng giấy số 400 đi") thì bạn phải lấy đúng loại. 養生 ngoài nghĩa che chắn còn có nghĩa "để khô, bảo dưỡng" trong bê tông, nhưng ở xưởng sơn thì gần như luôn là dán che.

Dụng cụ và thiết bị

Từ	Cách đọc	Nghĩa
スプレーガン	supureegan	súng phun sơn
エアホース	eahoosu	ống dẫn khí
コンプレッサー	konpuressaa	máy nén khí
刷毛	はけ, hake	cọ sơn
ローラー	rooraa	con lăn
塗装ブース	とそうブース, tosou buusu	buồng sơn
乾燥炉	かんそうろ, kansouro	lò sấy
ハンガー	hangaa	móc treo sản phẩm
コンベア	konbea	băng chuyền
粘度カップ	ねんどカップ, nendo kappu	cốc đo độ nhớt
膜厚計	まくあつけい, makuatsukei	máy đo độ dày màng sơn
攪拌機	かくはんき, kakuhanki	máy khuấy
計量カップ	けいりょうカップ, keiryou kappu	cốc đong
ろ過網	ろかあみ, roka ami	lưới lọc sơn

Phương pháp sơn

Từ	Cách đọc	Nghĩa
吹き付け塗装	ふきつけとそう, fukitsuke tosou	sơn phun
エアスプレー	easupuree	phun bằng khí nén
エアレス塗装	エアレスとそう, earesu tosou	phun không dùng khí (áp lực cao)
静電塗装	せいでんとそう, seiden tosou	sơn tĩnh điện
電着塗装	でんちゃくとそう, denchaku tosou	sơn điện ly (nhúng điện di)
粉体塗装	ふんたいとそう, funtai tosou	sơn bột
浸漬塗装	しんせきとそう, shinseki tosou	sơn nhúng
刷毛塗り	はけぬり, hakenuri	quét bằng cọ
ローラー塗り	ローラーぬり, rooraa nuri	lăn sơn
重ね塗り	かさねぬり, kasanenuri	sơn chồng lớp
タッチアップ	tacchiappu	dặm sơn chỗ nhỏ

Khi phun, ba yếu tố người hướng dẫn hay nhắc là 距離 (きょり, kyori, "khoảng cách súng tới vật"), 速度 (そくど, sokudo, "tốc độ đưa súng") và 重なり (かさなり, kasanari, "độ chồng giữa hai đường phun"). Đưa súng chậm hay gần quá là dễ chảy sơn, nhanh hay xa quá thì màng mỏng và nhám.

Sấy, đo và kiểm tra

Từ	Cách đọc	Nghĩa
乾燥	かんそう, kansou	làm khô, sấy
自然乾燥	しぜんかんそう, shizen kansou	để khô tự nhiên
焼付け	やきつけ, yakitsuke	sấy nung (sơn nung)
指触乾燥	ししょくかんそう, shishoku kansou	khô chạm tay
硬化	こうか, kouka	đóng rắn
膜厚	まくあつ, makuatsu	độ dày màng sơn
粘度	ねんど, nendo	độ nhớt
外観検査	がいかんけんさ, gaikan kensa	kiểm tra ngoại quan
密着性	みっちゃくせい, micchakusei	độ bám dính
光沢	こうたく, koutaku	độ bóng
色差	しきさ, shikisa	chênh lệch màu
手直し	てなおし, tenaoshi	sửa lại, làm lại
不良品	ふりょうひん, furyouhin	hàng lỗi
良品	りょうひん, ryouhin	hàng đạt

膜厚 thường được đo bằng micromet, ở xưởng gọi là ミクロン (mikuron). Câu kiểu 膜厚は何ミクロンですか (makuatsu wa nan mikuron desu ka, "màng sơn dày bao nhiêu micron?") bạn sẽ nghe khi tổ trưởng kiểm hàng. Độ nhớt đo bằng cốc thì tính bằng giây: sơn chảy hết khỏi cốc trong bao nhiêu 秒 (びょう, byou).

Tên các lỗi sơn

Đây là nhóm từ quan trọng nhất, vì khi kiểm hàng người ta chỉ gọi tên lỗi chứ không giải thích. Nhiều tên lỗi viết bằng katakana dù gốc là từ Nhật.

Từ	Cách đọc	Lỗi	Nguyên nhân hay gặp
タレ	tare	sơn chảy, chảy giọt	phun dày, súng quá gần, sơn loãng
ブツ	butsu	hạt bụi, hạt sạn trên màng sơn	bụi trong buồng, bề mặt chưa sạch
ゆず肌	ゆずはだ, yuzuhada	mặt sơn sần như vỏ cam	sơn đặc, áp khí thấp, súng xa
ハジキ	hajiki	sơn bị đẩy, lõm mắt cá	dầu, nước, silicon trên bề mặt
ムラ	mura	loang, không đều	đưa súng không đều tay
色ムラ	いろムラ, iromura	loang màu	khuấy chưa đều, phun không đều
透け	すけ, suke	sơn mỏng, lộ nền	màng quá mỏng
塗り残し	ぬりのこし, nurinokoshi	sót chỗ chưa sơn	góc khuất, che sai
ピンホール	pinhooru	lỗ kim	bọt khí, bề mặt xốp
ワキ	waki	sôi bọt khi sấy	phun dày, sấy nóng quá nhanh
カブリ	kaburi	mặt sơn bị mờ trắng	độ ẩm cao
剥がれ	はがれ, hagare	bong tróc	tẩy dầu kém, không mài nhám
膨れ	ふくれ, fukure	phồng rộp	ẩm hoặc gỉ dưới màng sơn
割れ	われ, ware	nứt màng sơn	màng quá dày, sai tỉ lệ
傷	きず, kizu	trầy xước	va chạm khi vận chuyển

Khi báo lỗi, mẫu câu đơn giản nhất là "tên lỗi + があります": ここにタレがあります (koko ni tare ga arimasu, "chỗ này bị chảy sơn"), ブツがあります (butsu ga arimasu, "có hạt bụi").

An toàn khi làm sơn

Sơn và dung môi là 有機溶剤 (ゆうきようざい, yuuki youzai, "dung môi hữu cơ"), dễ cháy và độc khi hít lâu. Xưởng Nhật dán nhiều biển cảnh báo, bạn nên đọc được ít nhất những chữ sau:

Từ	Cách đọc	Nghĩa
火気厳禁	かきげんきん, kaki genkin	cấm lửa tuyệt đối
引火	いんか, inka	bắt lửa
換気	かんき, kanki	thông gió
防毒マスク	ぼうどくマスク, boudoku masuku	mặt nạ phòng độc
保護メガネ	ほごメガネ, hogo megane	kính bảo hộ
保護手袋	ほごてぶくろ, hogo tebukuro	găng tay bảo hộ
静電気	せいでんき, seidenki	tĩnh điện
吸入	きゅうにゅう, kyuunyuu	hít phải
廃液	はいえき, haieki	dung dịch thải
立入禁止	たちいりきんし, tachiiri kinshi	cấm vào

Câu chỉ thị và câu trong ca làm

Câu bạn sẽ nghe

• もう少し薄く塗ってください。 (mou sukoshi usuku nutte kudasai, "sơn mỏng hơn chút").
• ガンを近づけすぎないで。 (gan o chikazukesuginaide, "đừng đưa súng sát quá").
• 乾くまで触らないでください。 (kawaku made sawaranaide kudasai, "đừng chạm vào cho đến khi khô").
• マスクを必ず付けてください。 (masuku o kanarazu tsukete kudasai, "nhất định phải đeo mặt nạ").
• この部分はマスキングしてから塗って。 (kono bubun wa masukingu shite kara nutte, "chỗ này dán che rồi mới sơn").
• 手直ししてください。 (tenaoshi shite kudasai, "làm lại đi").

Câu bạn cần nói

• 塗料が足りません。 (toryou ga tarimasen, "hết sơn rồi, không đủ sơn").
• シンナーはどのくらい入れますか。 (shinnaa wa dono kurai iremasu ka, "cho bao nhiêu dung môi ạ?").
• ガンが詰まりました。 (gan ga tsumarimashita, "súng bị tắc rồi").
• これは良品ですか、不良品ですか。 (kore wa ryouhin desu ka, furyouhin desu ka, "cái này đạt hay lỗi ạ?").
• もう一度教えてください。 (mou ichido oshiete kudasai, "anh chỉ lại giúp em một lần nữa").

Những câu chung trong xưởng như báo cáo, xin nghỉ, 5S có ở bài từ vựng tiếng Nhật công xưởng. Nếu chỗ bạn làm vừa hàn vừa sơn, xem thêm từ vựng tiếng Nhật ngành hàn.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Nhầm 塗料 và 塗装. 塗料 là thứ đựng trong thùng, 塗装 là công việc sơn. "Lấy thêm sơn" là 塗料を持ってくる, không dùng 塗装.
2. Đọc 上塗り thành じょうぬり. Đúng là うわぬり (uwanuri). Tương tự, 下塗り đọc したぬり (shitanuri).
3. Nghe ムラ tưởng là "mura" tên riêng. Trong xưởng sơn, ムラ gần như luôn là "loang, không đều".
4. Không hỏi lại tỉ lệ pha. Sai tỉ lệ 硬化剤 dẫn đến sơn không khô hoặc nứt. Không chắc thì hỏi 割合は何対何ですか (wariai wa nan tai nan desu ka, "tỉ lệ là mấy phần mấy?").
5. Dịch "khô" bằng 乾燥 trong câu nói. Khi nói, người Nhật dùng động từ 乾く (かわく, kawaku): もう乾きましたか (mou kawakimashita ka, "khô chưa?").

Câu hỏi thường gặp

Ngành sơn tiếng Nhật là gì?

Là 塗装 (とそう, tosou). Thợ sơn là 塗装工, công việc sơn ở nhà máy hay ghi là 塗装作業 (とそうさぎょう, tosou sagyou).

Sơn kim loại tiếng Nhật nói thế nào?

Là 金属塗装 (きんぞくとそう, kinzoku tosou). Đây là một trong bốn công việc thuộc nghề sơn trong chương trình thực tập kỹ năng.

Mới sang nên học nhóm từ nào trước?

Học tên lỗi sơn và biển cảnh báo an toàn trước, vì đó là thứ bạn phải hiểu ngay khi bị nhắc. Tên dụng cụ học dần khi cầm vào làm sẽ nhớ nhanh hơn.

Từ vựng ngành sơn khác bài tiếng Nhật cho thực tập sinh ở đâu?

Bài tiếng Nhật cho thực tập sinh nói về trình độ cần có và câu dùng chung ở xưởng. Bài này chỉ đi vào riêng nghề sơn.