Từ vựng tiếng Trung về môi trường: ô nhiễm, tái chế và văn mẫu

Môi trường tiếng Trung là 环境 (huánjìng, hoàn cảnh), bảo vệ môi trường là 保护环境 (bǎohù huánjìng), nói gọn là 环保 (huánbǎo). Ô nhiễm là 污染 (wūrǎn), rác thải là 垃圾 (lājī), biến đổi khí hậu là 气候变化 (qìhòu biànhuà). Bài dưới chia từ vựng môi trường thành bốn nhóm: ô nhiễm, rác và tái chế, khí hậu, thiên nhiên. Tiếp theo là phần quan trọng nhất cho người luyện HSK 4, HSK 5: cụm động từ đi kèm, mẫu câu nêu ý kiến và hai đoạn văn mẫu.

Từ vựng về ô nhiễm

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
环境污染	huánjìng wūrǎn	ô nhiễm môi trường
空气污染	kōngqì wūrǎn	ô nhiễm không khí
水污染	shuǐ wūrǎn	ô nhiễm nước
土壤污染	tǔrǎng wūrǎn	ô nhiễm đất
噪音污染	zàoyīn wūrǎn	ô nhiễm tiếng ồn
白色污染	báisè wūrǎn	ô nhiễm rác nhựa
雾霾	wùmái	sương mù khói bụi
废气	fèiqì	khí thải
尾气	wěiqì	khí thải xe cộ
废水	fèishuǐ	nước thải
排放	páifàng	thải ra
二氧化碳	èryǎnghuàtàn	khí CO2
塑料	sùliào	nhựa
严重	yánzhòng	nghiêm trọng

白色污染 là từ hay gặp trong bài đọc: "màu trắng" ở đây chỉ túi nilon, hộp xốp, đồ nhựa dùng một lần vứt bừa ngoài môi trường.

Rác thải, phân loại rác và tái chế

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
垃圾分类	lājī fēnlèi	phân loại rác
可回收物	kě huíshōu wù	rác tái chế được
有害垃圾	yǒuhài lājī	rác nguy hại
厨余垃圾	chúyú lājī	rác nhà bếp, rác hữu cơ
其他垃圾	qítā lājī	rác còn lại
回收	huíshōu	thu hồi, tái chế
循环利用	xúnhuán lìyòng	tái sử dụng tuần hoàn
一次性	yícìxìng	dùng một lần
塑料袋	sùliàodài	túi nilon
环保袋	huánbǎodài	túi vải, túi thân thiện môi trường
节约	jiéyuē	tiết kiệm
浪费	làngfèi	lãng phí
乱扔垃圾	luàn rēng lājī	vứt rác bừa bãi
随手关灯	suíshǒu guān dēng	tiện tay tắt đèn

Bốn nhóm rác trong bảng là cách chia hay thấy trên thùng rác ở các thành phố Trung Quốc. Một số nơi gọi rác bếp là 湿垃圾 (shī lājī, rác ướt) và rác còn lại là 干垃圾 (gān lājī, rác khô).

Biến đổi khí hậu và năng lượng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
气候变化	qìhòu biànhuà	biến đổi khí hậu
全球变暖	quánqiú biànnuǎn	trái đất nóng lên
温室效应	wēnshì xiàoyìng	hiệu ứng nhà kính
极端天气	jíduān tiānqì	thời tiết cực đoan
冰川融化	bīngchuān rónghuà	băng tan
海平面上升	hǎipíngmiàn shàngshēng	mực nước biển dâng
干旱	gānhàn	hạn hán
洪水	hóngshuǐ	lũ lụt
能源	néngyuán	năng lượng
可再生能源	kě zàishēng néngyuán	năng lượng tái tạo
太阳能	tàiyángnéng	năng lượng mặt trời
风能	fēngnéng	năng lượng gió
低碳	dītàn	ít carbon
碳排放	tàn páifàng	phát thải carbon

Từ chỉ thời tiết hằng ngày như mưa, nắng, bão có trong bài từ vựng thời tiết tiếng Trung. Bảng trên chỉ giữ những từ dùng khi bàn chuyện khí hậu.

Thiên nhiên và bảo vệ thiên nhiên

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
自然	zìrán	tự nhiên
生态	shēngtài	sinh thái
生态平衡	shēngtài pínghéng	cân bằng sinh thái
资源	zīyuán	tài nguyên
森林	sēnlín	rừng
砍伐	kǎnfá	chặt phá
野生动物	yěshēng dòngwù	động vật hoang dã
濒危	bīnwēi	có nguy cơ tuyệt chủng
植树	zhíshù	trồng cây
绿化	lǜhuà	phủ xanh
破坏	pòhuài	phá hoại
危害	wēihài	gây hại, tác hại
措施	cuòshī	biện pháp
意识	yìshi	ý thức
可持续发展	kě chíxù fāzhǎn	phát triển bền vững

Cụm từ đi kèm: phần giúp viết đoạn văn

Biết từ đơn chưa đủ để viết. Người chấm chú ý xem bạn ghép động từ với danh từ có tự nhiên không. Các cụm dưới đây là bộ khung cho gần như mọi đoạn văn về môi trường.

Cụm từ	Pinyin	Nghĩa
保护环境	bǎohù huánjìng	bảo vệ môi trường
破坏环境	pòhuài huánjìng	phá hoại môi trường
污染环境	wūrǎn huánjìng	làm ô nhiễm môi trường
减少污染	jiǎnshǎo wūrǎn	giảm ô nhiễm
节约能源	jiéyuē néngyuán	tiết kiệm năng lượng
浪费资源	làngfèi zīyuán	lãng phí tài nguyên
采取措施	cǎiqǔ cuòshī	áp dụng biện pháp
提高环保意识	tígāo huánbǎo yìshi	nâng cao ý thức bảo vệ môi trường
造成危害	zàochéng wēihài	gây ra tác hại
影响健康	yǐngxiǎng jiànkāng	ảnh hưởng sức khoẻ
引起重视	yǐnqǐ zhòngshì	thu hút sự quan tâm
解决问题	jiějué wèntí	giải quyết vấn đề

Chú ý hai cách dùng của 污染. 环境污染 là cụm danh từ ("sự ô nhiễm môi trường"), 污染环境 là động từ + tân ngữ ("làm ô nhiễm môi trường"). Ví dụ: 环境污染很严重。 (Huánjìng wūrǎn hěn yánzhòng., "Ô nhiễm môi trường rất nghiêm trọng") và 工厂的废水污染了河水。 (Gōngchǎng de fèishuǐ wūrǎn le héshuǐ., "Nước thải nhà máy làm ô nhiễm nước sông").

Mẫu câu nêu ý kiến về môi trường

Mẫu câu	Ví dụ	Nghĩa
随着…, …	随着城市的发展，汽车越来越多。	Cùng với sự phát triển của thành phố, xe hơi ngày càng nhiều.
由于…, 导致…	由于人们乱扔垃圾，导致河水被污染。	Do mọi người vứt rác bừa bãi nên nước sông bị ô nhiễm.
为了…, 我们应该…	为了保护环境，我们应该少用塑料袋。	Để bảo vệ môi trường, chúng ta nên dùng ít túi nilon.
不但…, 而且…	雾霾不但影响健康，而且影响交通。	Khói bụi không chỉ ảnh hưởng sức khoẻ mà còn ảnh hưởng giao thông.
一方面…, 另一方面…	一方面要发展经济，另一方面要保护环境。	Một mặt phải phát triển kinh tế, mặt khác phải bảo vệ môi trường.
只要…, 就…	只要每个人都节约用水，就能解决很多问题。	Chỉ cần ai cũng tiết kiệm nước là giải quyết được nhiều vấn đề.
只有…, 才…	只有大家一起努力，才能保护好地球。	Chỉ khi mọi người cùng cố gắng mới bảo vệ được trái đất.

Muốn nắm chắc các cặp từ nối này, xem bài liên từ trong tiếng Trung.

Đoạn văn mẫu về bảo vệ môi trường

Đoạn khoảng 90 chữ (kiểu câu 99 của HSK 5)

Ở đề viết HSK 5, câu 99 cho sẵn năm từ và yêu cầu viết một đoạn khoảng 80 chữ. Giả sử đề cho năm từ 环境, 污染, 保护, 减少, 意识:

随着经济的发展，环境污染越来越严重。为了保护环境，我们每个人都应该提高环保意识，从身边的小事做起，比如少用塑料袋，出门多坐公共汽车，做好垃圾分类。只要大家一起努力，就一定能减少污染，让我们的家园变得更美丽。

Suízhe jīngjì de fāzhǎn, huánjìng wūrǎn yuèláiyuè yánzhòng. Wèile bǎohù huánjìng, wǒmen měi gè rén dōu yīnggāi tígāo huánbǎo yìshi, cóng shēnbiān de xiǎoshì zuòqǐ, bǐrú shǎo yòng sùliàodài, chūmén duō zuò gōnggòng qìchē, zuò hǎo lājī fēnlèi. Zhǐyào dàjiā yìqǐ nǔlì, jiù yídìng néng jiǎnshǎo wūrǎn, ràng wǒmen de jiāyuán biàn de gèng měilì.

Dịch: Cùng với sự phát triển kinh tế, ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng. Để bảo vệ môi trường, mỗi chúng ta nên nâng cao ý thức, bắt đầu từ những việc nhỏ quanh mình như dùng ít túi nilon, ra ngoài thì đi xe buýt nhiều hơn, phân loại rác cho đúng. Chỉ cần mọi người cùng cố gắng, nhất định sẽ giảm được ô nhiễm và làm quê hương mình đẹp hơn.

Khung của đoạn: câu 1 nêu vấn đề (随着), câu 2 nói việc nên làm kèm ví dụ (为了, 比如), câu 3 kết bằng niềm tin (只要…就). Năm từ đề cho đều nằm trong các cụm cố định ở phần trên, nên rất dễ ghép.

Đoạn dài hơn về biến đổi khí hậu

全球变暖是人类面临的最大问题之一。由于人们大量使用煤和石油，二氧化碳的排放不断增加，导致气温升高、冰川融化、海平面上升，极端天气也越来越多。要解决这个问题，一方面，政府应该发展太阳能、风能等可再生能源；另一方面，我们每个人也可以过低碳的生活，比如节约用电、少坐飞机、多吃本地的食物。保护地球，就是保护我们自己。

Quánqiú biànnuǎn shì rénlèi miànlín de zuì dà wèntí zhī yī. Yóuyú rénmen dàliàng shǐyòng méi hé shíyóu, èryǎnghuàtàn de páifàng búduàn zēngjiā, dǎozhì qìwēn shēnggāo, bīngchuān rónghuà, hǎipíngmiàn shàngshēng, jíduān tiānqì yě yuèláiyuè duō. Yào jiějué zhège wèntí, yì fāngmiàn, zhèngfǔ yīnggāi fāzhǎn tàiyángnéng, fēngnéng děng kě zàishēng néngyuán; lìng yì fāngmiàn, wǒmen měi gè rén yě kěyǐ guò dītàn de shēnghuó, bǐrú jiéyuē yòng diàn, shǎo zuò fēijī, duō chī běndì de shíwù. Bǎohù dìqiú, jiù shì bǎohù wǒmen zìjǐ.

Dịch: Trái đất nóng lên là một trong những vấn đề lớn nhất loài người đang đối mặt. Do con người dùng quá nhiều than và dầu mỏ, lượng CO2 thải ra không ngừng tăng, khiến nhiệt độ tăng, băng tan, nước biển dâng, thời tiết cực đoan cũng ngày càng nhiều. Để giải quyết vấn đề này, một mặt chính phủ nên phát triển năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió. Mặt khác, mỗi người chúng ta cũng có thể sống ít carbon hơn, như tiết kiệm điện, ít đi máy bay, ăn nhiều thực phẩm địa phương. Bảo vệ trái đất cũng là bảo vệ chính chúng ta.

Bạn có thể xem thêm cách dựng bố cục ở bài văn mẫu tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng 减少 và 降低 lẫn nhau. 减少 dùng cho số lượng: 减少垃圾, 减少污染. 降低 dùng cho mức độ, chỉ số: 降低温度 (hạ nhiệt độ), 降低成本 (giảm chi phí).
• Viết "保护环保". 环保 đã có nghĩa là bảo vệ môi trường, nên ghép thêm 保护 là lặp. Viết 保护环境 hoặc dùng 环保 làm định ngữ: 环保意识, 环保袋.
• Hiểu 环境 theo Hán Việt. Âm Hán Việt là "hoàn cảnh", nhưng nghĩa chính trong tiếng Trung hiện đại là môi trường. 学习环境 là môi trường học tập.
• Đọc sai 垃圾. Ở Trung Quốc đại lục đọc lājī. Âm lèsè là cách đọc phổ biến ở Đài Loan. Học theo giáo trình đại lục thì dùng lājī.
• Thiếu bổ ngữ ở 污染. "Bị ô nhiễm" cần 被 hoặc 了: 河水被污染了, không dừng ở 河水污染 nếu muốn kể sự việc đã xảy ra.

Câu hỏi thường gặp

Bảo vệ môi trường tiếng Trung là gì?

Là 保护环境 (bǎohù huánjìng), viết tắt 环保 (huánbǎo). Câu khẩu hiệu hay gặp: 保护环境，人人有责。 (Bǎohù huánjìng, rénrén yǒu zé., "Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của mọi người").

Bài văn về môi trường tiếng Trung nên viết theo bố cục nào?

Ba phần là đủ: nêu hiện trạng, chỉ nguyên nhân hoặc tác hại, rồi nêu cách khắc phục. Mỗi phần dùng một mẫu câu trong bảng (như 随着, 由于…导致, 为了) là đoạn văn đã có liên kết rõ ràng.

Học từ vựng môi trường ở trình độ nào?

Các từ cơ bản như 环境, 污染, 保护 thuộc vốn từ HSK 3, HSK 4. Những từ như 生态, 措施, 可持续发展 thường gặp trong bài đọc HSK 5, HSK 6. Bạn có thể ôn lại cấu trúc câu ở bài ngữ pháp HSK 4.