Từ vựng tiếng Trung xây dựng: vật liệu, thi công và an toàn lao động

Xây dựng trong tiếng Trung là 建筑 (jiànzhù), thi công là 施工 (shīgōng), công trường là 工地 (gōngdì) và công trình là 工程 (gōngchéng). Tin vui cho người Việt: rất nhiều từ trong ngành này trùng âm Hán Việt với tiếng Việt, như 施工 là thi công, 验收 (yànshōu) là nghiệm thu, 监理 (jiānlǐ) là giám lý, tức tư vấn giám sát. Bài này chia từ vựng tiếng Trung xây dựng theo các bên trong dự án, vật liệu, kết cấu, công đoạn thi công, máy móc và an toàn lao động, mỗi phần có câu mẫu dùng thật.

Các bên và người làm trong dự án xây dựng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
项目	xiàngmù	dự án
甲方	jiǎfāng	bên A, chủ đầu tư
乙方	yǐfāng	bên B, nhà thầu
业主	yèzhǔ	chủ đầu tư, chủ nhà
总包	zǒngbāo	tổng thầu
分包	fēnbāo	thầu phụ
监理	jiānlǐ	tư vấn giám sát
设计院	shèjìyuàn	viện thiết kế
项目经理	xiàngmù jīnglǐ	giám đốc dự án
工程师	gōngchéngshī	kỹ sư
施工员	shīgōngyuán	cán bộ kỹ thuật thi công
安全员	ānquányuán	cán bộ an toàn
包工头	bāogōngtóu	cai thầu, đội trưởng nhận khoán
建筑工人	jiànzhù gōngrén	công nhân xây dựng
木工	mùgōng	thợ mộc, thợ cốp pha
钢筋工	gāngjīngōng	thợ cốt thép
泥瓦工	níwǎgōng	thợ nề
架子工	jiàzigōng	thợ giàn giáo
电焊工	diànhàngōng	thợ hàn điện
水电工	shuǐdiàngōng	thợ điện nước

Hợp đồng Trung Quốc gọi hai bên là 甲方 và 乙方, giống cách tiếng Việt gọi bên A, bên B. Bạn đọc hợp đồng thầu sẽ gặp hai từ này ngay dòng đầu.

Vật liệu xây dựng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Hán Việt
水泥	shuǐní	xi măng	thuỷ nê
混凝土	hùnníngtǔ	bê tông	hỗn ngưng thổ
商品混凝土	shāngpǐn hùnníngtǔ	bê tông thương phẩm	thương phẩm hỗn ngưng thổ
砂浆	shājiāng	vữa	sa tương
沙子	shāzi	cát	sa tử
石子	shízǐ	đá dăm	thạch tử
砖	zhuān	gạch	chuyên
瓷砖	cízhuān	gạch men	từ chuyên
钢筋	gāngjīn	cốt thép	cương cân
钢材	gāngcái	thép (vật liệu nói chung)	cương tài
模板	múbǎn	cốp pha	mô bản
木方	mùfāng	gỗ thanh vuông	mộc phương
防水材料	fángshuǐ cáiliào	vật liệu chống thấm	phòng thuỷ tài liệu
石膏板	shígāobǎn	tấm thạch cao	thạch cao bản
玻璃	bōli	kính	pha lê
涂料	túliào	sơn	đồ liệu
钉子	dīngzi	đinh	đinh tử
螺丝	luósī	vít, ốc	loa ti

Hai chữ cần nhớ cách đọc: 混凝土 đọc hùnníngtǔ, chữ 凝 là níng, không đọc yí. 模板 trong xây dựng đọc múbǎn, chữ 模 đọc mú chứ không phải mó.

Kết cấu công trình

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
地基	dìjī	nền đất, nền móng
基础	jīchǔ	móng
桩	zhuāng	cọc
柱	zhù	cột
梁	liáng	dầm
楼板	lóubǎn	sàn
墙	qiáng	tường
屋顶	wūdǐng	mái
楼梯	lóutī	cầu thang
地下室	dìxiàshì	tầng hầm
框架结构	kuàngjià jiégòu	kết cấu khung
钢结构	gāng jiégòu	kết cấu thép

Công đoạn thi công

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
图纸	túzhǐ	bản vẽ
开工	kāigōng	khởi công
放线	fàngxiàn	định vị, bật mực
开挖	kāiwā	đào đất
打桩	dǎzhuāng	đóng cọc, ép cọc
绑扎钢筋	bǎngzā gāngjīn	buộc cốt thép
支模	zhīmú	lắp cốp pha
浇筑	jiāozhù	đổ bê tông
振捣	zhèndǎo	đầm bê tông
养护	yǎnghù	bảo dưỡng bê tông
拆模	chāimú	tháo cốp pha
砌墙	qìqiáng	xây tường
抹灰	mǒhuī	trát tường
贴瓷砖	tiē cízhuān	ốp lát gạch
验收	yànshōu	nghiệm thu
竣工	jùngōng	hoàn công, hoàn thành công trình
工期	gōngqī	thời hạn thi công
进度	jìndù	tiến độ
预算	yùsuàn	dự toán

Chữ 模 trong 支模 và 拆模 cũng đọc mú, giống trong 模板. Người mới hay đọc thành mó vì đó là âm của chữ này trong 模型 (móxíng, mô hình).

Máy móc và dụng cụ

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
塔吊	tǎdiào	cẩu tháp
挖掘机	wājuéjī	máy xúc
推土机	tuītǔjī	máy ủi
压路机	yālùjī	xe lu
搅拌机	jiǎobànjī	máy trộn
泵车	bèngchē	xe bơm bê tông
振动棒	zhèndòngbàng	đầm dùi
脚手架	jiǎoshǒujià	giàn giáo
电钻	diànzuàn	máy khoan
切割机	qiēgējī	máy cắt
水平仪	shuǐpíngyí	thước thuỷ, máy thuỷ bình
卷尺	juǎnchǐ	thước cuộn
锤子	chuízi	búa
铁锹	tiěqiāo	xẻng
手推车	shǒutuīchē	xe rùa, xe đẩy tay

脚手架 đọc Hán Việt là cước thủ giá, nghĩa đen "giá để chân và tay", đúng hình ảnh người thợ leo trên giàn giáo.

Từ vựng an toàn lao động

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
安全帽	ānquánmào	mũ bảo hộ
安全带	ānquándài	dây đai an toàn
安全网	ānquánwǎng	lưới an toàn
反光背心	fǎnguāng bèixīn	áo phản quang
劳保鞋	láobǎoxié	giày bảo hộ lao động
高空作业	gāokōng zuòyè	làm việc trên cao
高空坠落	gāokōng zhuìluò	rơi từ trên cao
触电	chùdiàn	điện giật
注意安全	zhùyì ānquán	chú ý an toàn
安全第一	ānquán dì yī	an toàn là trên hết
施工重地，闲人免进	shīgōng zhòngdì, xiánrén miǎn jìn	khu vực thi công, người không phận sự miễn vào

Câu cuối là tấm biển bạn gặp ở cổng gần như mọi công trường Trung Quốc.

Câu mẫu dùng trên công trường

Câu	Pinyin	Nghĩa
今天浇混凝土，几点开始？	Jīntiān jiāo hùnníngtǔ, jǐ diǎn kāishǐ?	Hôm nay đổ bê tông, mấy giờ bắt đầu?
钢筋不够了，再拉一车来。	Gāngjīn bú gòu le, zài lā yì chē lái.	Thép không đủ, chở thêm một xe tới.
图纸上这里写的是多少？	Túzhǐ shàng zhèlǐ xiě de shì duōshao?	Chỗ này trên bản vẽ ghi bao nhiêu?
明天监理来验收。	Míngtiān jiānlǐ lái yànshōu.	Mai bên giám sát đến nghiệm thu.
上去必须系安全带。	Shàngqù bìxū jì ānquándài.	Lên trên bắt buộc phải thắt dây an toàn.
戴好安全帽再进工地。	Dàihǎo ānquánmào zài jìn gōngdì.	Đội mũ bảo hộ rồi mới vào công trường.
这面墙要拆掉吗？	Zhè miàn qiáng yào chāidiào ma?	Bức tường này phải đập bỏ à?
工期很紧，这周要封顶。	Gōngqī hěn jǐn, zhè zhōu yào fēngdǐng.	Tiến độ gấp, tuần này phải cất nóc.

Câu thứ năm dùng 系 đọc jì (thắt, buộc), không đọc xì như trong 关系. Tường đếm bằng lượng từ 面 hoặc 堵 (dǔ), xem thêm bài lượng từ tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dịch "xây dựng" lúc nào cũng là 建设 (jiànshè). 建设 thiên về xây dựng đất nước, hạ tầng ở tầm rộng, còn xây một toà nhà cụ thể thường dùng 建筑 hoặc 施工.
• Nói 工厂 khi muốn nói công trường. 工厂 là nhà máy, công trường là 工地.
• Dùng 完成 (wánchéng, hoàn thành) trong hồ sơ hoàn công. Văn bản chính thức dùng 竣工 (jùngōng), như 竣工验收 (nghiệm thu hoàn công).
• Bỏ lượng từ khi nói số lượng: phải là 一车沙子 (yì chē shāzi, một xe cát), không phải 一沙子.

Mẹo học từ vựng xây dựng nhanh

1. Tra âm Hán Việt cho từng từ hai chữ. Ngành này mượn tiếng Hán rất nhiều, nên đa số đoán được nghĩa. Bài đoán nghĩa chữ Hán qua âm Hán Việt có cách làm cụ thể.
2. Học theo công đoạn thật: móng, cốt thép, cốp pha, đổ bê tông, hoàn thiện. Đi đúng thứ tự thi công giúp nhớ từ theo chuỗi.
3. Nếu bạn làm ở nhà máy hơn là công trường, phần từ vựng xưởng có trong bài tiếng Trung công xưởng.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Trung xây dựng là gì?

Ngành xây dựng là 建筑业 (jiànzhùyè), xây dựng công trình là 建筑 hoặc 施工. Công trường là 工地.

Giàn giáo tiếng Trung là gì?

Là 脚手架 (jiǎoshǒujià). Thợ dựng giàn giáo là 架子工.

Có bản PDF từ vựng tiếng Trung xây dựng không?

Bạn có thể dùng chức năng in của trình duyệt và chọn lưu thành PDF để có bản in các bảng trong bài. Khi in, nên giữ cả cột pinyin để luyện đọc.

Làm phiên dịch xây dựng tiếng Trung cần học gì thêm?

Ngoài từ vựng trong bài, bạn cần đọc được bản vẽ, hợp đồng thầu và biên bản nghiệm thu. Nhóm từ về dự toán, khối lượng và đơn vị đo như 立方米 (lìfāngmǐ, mét khối), 平方米 (píngfāngmǐ, mét vuông), 吨 (dūn, tấn) xuất hiện trong gần như mọi buổi họp.