Ngữ pháp đã từng tiếng Hàn: (으)ㄴ 적이 있다 và 아/어 본 적이 있다

Muốn nói "đã từng" trong tiếng Hàn, bạn dùng động từ + (으)ㄴ 적이 있다; muốn nói "chưa từng, chưa bao giờ" thì đổi thành (으)ㄴ 적이 없다. Thân động từ có patchim thêm 은, không có patchim thêm ㄴ, rồi ghép 적이 있어요 / 적이 없어요. Ví dụ: 한국에 간 적이 있어요. (hanguge gan jeogi isseoyo, "Tôi từng đi Hàn Quốc"), 김치를 만든 적이 없어요. (gimchireul mandeun jeogi eopseoyo, "Tôi chưa từng làm kimchi"). Khi muốn nhấn "đã từng thử", người Hàn hay nói 아/어 본 적이 있다: 제주도에 가 본 적이 있어요? (jejudoe ga bon jeogi isseoyo, "Bạn đã đi Jeju bao giờ chưa?").

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Đã từng	V + (으)ㄴ 적이 있어요	본 적이 있어요	từng xem
Chưa từng	V + (으)ㄴ 적이 없어요	먹은 적이 없어요	chưa từng ăn
Đã từng thử	V + 아/어 본 적이 있어요	입어 본 적이 있어요	từng mặc thử
Chưa một lần nào	한 번도 + V + (으)ㄴ 적이 없어요	한 번도 탄 적이 없어요	chưa đi lần nào
Hỏi "bao giờ chưa"	V + (으)ㄴ 적이 있어요?	들은 적이 있어요?	đã nghe bao giờ chưa?
Trang trọng	V + (으)ㄴ 적이 있습니다	간 적이 있습니다	từng đi
Thân mật, nói nhanh	V + (으)ㄴ 적 있어	간 적 있어	từng đi (bỏ 이)

Chữ 적 ở đây là danh từ chỉ "lần, lúc". Câu gốc hiểu sát nghĩa là "có lần đã làm…". Vì vậy phần (으)ㄴ đứng trước chính là định ngữ quá khứ (으)ㄴ, còn 있다/없다 là có / không có.

Cách chia (으)ㄴ 적이 있다 theo từng loại động từ

Động từ gốc	Dạng chia	Phiên âm	Quy tắc
가다	간 적이 있어요	gan jeogi isseoyo	không patchim: thêm ㄴ
보다	본 적이 있어요	bon jeogi isseoyo	không patchim: thêm ㄴ
피우다	피운 적이 없어요	piun jeogi eopseoyo	không patchim: thêm ㄴ
공부하다	공부한 적이 있어요	gongbuhan jeogi isseoyo	하다 → 한
먹다	먹은 적이 있어요	meogeun jeogi isseoyo	có patchim: thêm 은
읽다	읽은 적이 없어요	ilgeun jeogi eopseoyo	patchim kép: thêm 은
만들다	만든 적이 있어요	mandeun jeogi isseoyo	patchim ㄹ: bỏ ㄹ, thêm ㄴ
살다	산 적이 있어요	san jeogi isseoyo	patchim ㄹ: bỏ ㄹ, thêm ㄴ
듣다	들은 적이 있어요	deureun jeogi isseoyo	bất quy tắc ㄷ: ㄷ → ㄹ
걷다	걸은 적이 있어요	georeun jeogi isseoyo	bất quy tắc ㄷ
돕다	도운 적이 있어요	doun jeogi isseoyo	bất quy tắc ㅂ: ㅂ → 우
짓다	지은 적이 있어요	jieun jeogi isseoyo	bất quy tắc ㅅ: rụng ㅅ

Hai nhóm hay chia sai nhất là patchim ㄹ và bất quy tắc ㄷ. Với 만들다, nhiều người viết 만들은 vì thấy có patchim; dạng đúng là 만든. Với 듣다 thì ㄷ biến thành ㄹ rồi mới thêm 은, thành 들은.

Các cách dùng

1. Kể trải nghiệm đã có trong đời

• 어릴 때 서울에 산 적이 있어요. (eoril ttae seoure san jeogi isseoyo, "Hồi nhỏ tôi từng sống ở Seoul").
• 그 노래를 들은 적이 있어요. (geu noraereul deureun jeogi isseoyo, "Tôi từng nghe bài hát đó rồi").
• 할아버지가 직접 집을 지은 적이 있어요. (harabeojiga jikjeop jibeul jieun jeogi isseoyo, "Ông tôi từng tự tay dựng nhà").

2. Nói "chưa bao giờ" với 한 번도

Đặt 한 번도 (han beondo) trước động từ để nhấn "chưa một lần nào". 한 번도 chỉ đi với câu phủ định.

• 한 번도 비행기를 탄 적이 없어요. (han beondo bihaenggireul tan jeogi eopseoyo, "Tôi chưa đi máy bay lần nào").
• 회사에 늦은 적이 한 번도 없어요. (hoesae neujeun jeogi han beondo eopseoyo, "Tôi chưa từng đi làm muộn lần nào").

3. Hỏi người khác đã từng làm gì chưa

Câu hỏi giữ nguyên dạng, chỉ lên giọng cuối câu. Trả lời ngắn bằng 네, 있어요 hoặc 아니요, 없어요.

• 그런 적 있어요? (geureon jeok isseoyo, "Bạn bị vậy bao giờ chưa?")
• 네, 저도 그런 적이 있었어요. (ne, jeodo geureon jeogi isseosseoyo, "Có, tôi cũng từng bị như vậy").

Dạng 적이 있었어요 (chia quá khứ ở 있다) cũng đúng. Nó gợi cảm giác "hồi đó từng có lúc như vậy", hay gặp khi đồng cảm với câu chuyện của người khác.

4. Dùng với tính từ và danh từ

Tính từ cũng ghép được, ví dụ 아프다, 힘들다, thường để nói "chưa bao giờ… như thế này": 이렇게 행복한 적이 없어요. (ireoke haengbokan jeogi eopseoyo, "Tôi chưa bao giờ hạnh phúc như thế này"). Với danh từ, dùng 이었던/였던 적: 학생 때 반장이었던 적이 있어요. (haksaeng ttae banjangieotdeon jeogi isseoyo, "Hồi đi học tôi từng làm lớp trưởng").

(으)ㄴ 적이 있다 và 아/어 본 적이 있다 khác nhau thế nào

아/어 본 적이 있다 là mẫu 아/어 보다 (thử làm) ghép với 적이 있다. Nghĩa là "đã từng thử làm", nhấn vào việc người nói chủ động trải nghiệm.

	(으)ㄴ 적이 있다	아/어 본 적이 있다
Nhấn vào	Sự việc đã xảy ra một lần trong quá khứ	Trải nghiệm có chủ ý, "làm thử cho biết"
Việc ngoài ý muốn (ốm, ngã, lạc đường)	Dùng được	Thường không tự nhiên
Hỏi về trải nghiệm món ăn, nơi chốn	Dùng được	Rất hay dùng
Ví dụ	다리를 다친 적이 있어요.	삼겹살을 먹어 본 적이 있어요?

• 길을 잃은 적이 있어요. (gireul ireun jeogi isseoyo, "Tôi từng bị lạc đường"). Lạc đường là chuyện không ai muốn thử, nên không nói 잃어 본 적.
• 한복을 입어 본 적이 없어요. (hanbogeul ibeo bon jeogi eopseoyo, "Tôi chưa mặc thử hanbok bao giờ").
• 한국 사람과 이야기해 본 적이 있어요. (hanguk saramgwa iyagihae bon jeogi isseoyo, "Tôi đã thử nói chuyện với người Hàn rồi").

Với động từ 보다 (xem), người Hàn nói 본 적이 있어요 là đủ, ít khi nói 봐 본 적 vì nghe lặp. Ví dụ: 그 영화를 여러 번 본 적이 있어요. (geu yeonghwareul yeoreo beon bon jeogi isseoyo, "Tôi đã xem phim đó nhiều lần").

Phân biệt với thì quá khứ và "chưa" trong tiếng Việt

Tiếng Việt dùng chung chữ "chưa" cho hai ý: "chưa ăn (bữa này)" và "chưa bao giờ ăn". Tiếng Hàn tách làm hai mẫu, đây là chỗ người Việt nhầm nhiều nhất.

Ý muốn nói	Mẫu đúng	Phiên âm
Hôm nay tôi chưa ăn trưa	아직 점심을 안 먹었어요.	ajik jeomsimeul an meogeosseoyo
Tôi chưa ăn phở bao giờ	쌀국수를 먹은 적이 없어요.	ssalguksureul meogeun jeogi eopseoyo
Tôi đã gặp anh ấy hôm qua	어제 그 사람을 만났어요.	eoje geu sarameul mannasseoyo
Tôi từng giúp người đó	그 사람을 도운 적이 있어요.	geu sarameul doun jeogi isseoyo

Nguyên tắc dễ nhớ: có mốc thời gian cụ thể và gần (어제, 오늘, 방금) thì dùng thì quá khứ 았/었어요. Chỉ khi kể "trong đời đã có lần" mới dùng 적이 있다.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 만들은 적이 있어요 → ✓ 만든 적이 있어요. Patchim ㄹ rụng trước ㄴ.
• ✗ 듣은 적이 있어요 → ✓ 들은 적이 있어요. 듣다 là bất quy tắc ㄷ.
• ✗ 어제 김치를 먹은 적이 있어요 → ✓ 어제 김치를 먹었어요. 적이 있다 không đi với mốc thời gian vừa qua.
• ✗ 아직 점심을 먹은 적이 없어요 (để nói "chưa ăn trưa") → ✓ dùng 아직 안 먹었어요. Câu sai nghe như bạn chưa bao giờ ăn trưa trong đời.
• ✗ 넘어져 본 적이 있어요 → ✓ 넘어진 적이 있어요 (tôi từng bị ngã). Việc ngoài ý muốn không đi với 아/어 보다.

Nhớ nhanh

• Từng: V + (으)ㄴ 적이 있어요. Chưa từng: V + (으)ㄴ 적이 없어요.
• Từng thử: V + 아/어 본 적이 있어요, hợp với món ăn, nơi chốn, hoạt động.
• Chưa một lần nào: thêm 한 번도 và dùng 없어요.
• Việc vừa xảy ra, có ngày giờ cụ thể: dùng thì quá khứ, không dùng 적.

Bài tập nhỏ

Chia động từ trong ngoặc, hoặc dịch sang tiếng Hàn.

1. 일본에 (가다) ___ 적이 있어요.
2. 그 책을 (읽다) ___ 적이 없어요.
3. 떡볶이를 (만들다) ___ 적이 있어요?
4. 이 음악을 (듣다) ___ 적이 있어요.
5. Dịch: "Tôi chưa từng hút thuốc."
6. Dịch: "Hôm nay bạn ăn sáng chưa?"

Đáp án: 1. 간. 2. 읽은. 3. 만든. 4. 들은. 5. 담배를 피운 적이 없어요. (dambaereul piun jeogi eopseoyo). 6. 오늘 아침 먹었어요? (oneul achim meogeosseoyo). Câu 6 hỏi về hôm nay nên dùng thì quá khứ, không dùng 적.

Câu hỏi thường gặp

적이 있어요 và 적 있어요 có khác nhau không?

Nghĩa như nhau. Trong hội thoại người Hàn hay bỏ 이 cho gọn, như 가 본 적 있어? (ga bon jeok isseo). Khi viết bài, thi TOPIK hoặc nói lịch sự, giữ đủ 적이.

Có thể nói 적이 많아요 không?

Trong văn nói có gặp, nhưng cách chuẩn và an toàn hơn là thêm số lần: 여러 번 (nhiều lần), 두 번 (hai lần) + 적이 있어요.

Muốn nói "đã từng" với tính từ thì sao?

Ghép tính từ với (으)ㄴ như bình thường: 아픈 적, 힘든 적, 행복한 적. Mẫu này hay dùng ở câu phủ định để nhấn "chưa bao giờ… đến vậy".

(으)ㄴ 일이 있다 có giống (으)ㄴ 적이 있다 không?

Gần nghĩa, cũng là "đã từng". 일이 있다 nghe trang trọng hơn và gặp trong văn viết. Người mới học chỉ cần nắm 적이 있다 là đủ dùng.

Đọc thêm các mẫu khác ở mục ngữ pháp tiếng Hàn.