Ngữ pháp 아/어 있다 trong tiếng Hàn: trạng thái và phân biệt với 고 있다

Ngữ pháp 아/어 있다 diễn tả trạng thái còn lại sau khi một hành động đã xong: cửa đã mở và vẫn mở, người đã ngồi xuống và vẫn đang ngồi. Công thức: nội động từ chia về dạng 아/어 (như khi chia 아요/어요, bỏ 요) rồi thêm 있다. Ví dụ: 문이 열려 있어요. (muni yeollyeo isseoyo, "cửa đang mở"), 학생들이 의자에 앉아 있어요. (haksaengdeuri uija-e anja isseoyo, "học sinh đang ngồi trên ghế").

Người Việt hay lẫn mẫu này với 고 있다, vì cả hai đều dịch được là đang. Nguyên tắc ngắn gọn: 고 있다 là hành động đang diễn ra, 아/어 있다 là kết quả đang được giữ nguyên. Phần dưới đi qua cách chia, các động từ thường gặp, bảng so sánh và nhóm động từ mặc, đeo là chỗ hay sai nhất.

Bảng công thức

• Thân từ có nguyên âm ㅏ, ㅗ: + 아 있다. 앉다 (antta) → 앉아 있다 (anja itda)
• Thân từ có nguyên âm khác: + 어 있다. 붙다 (butta) → 붙어 있다 (buteo itda)
• Rút gọn nguyên âm như khi chia 아요/어요: 서다 → 서 있다 (seo itda), 오다 → 와 있다 (wa itda), 열리다 → 열려 있다 (yeollyeo itda)
• Bất quy tắc ㅂ: 눕다 → 누워 있다 (nuwo itda)
• Kính ngữ: thay 있다 bằng 계시다: 할머니께서 소파에 앉아 계세요. (halmeonikkeseo sopa-e anja gyeseyo, "bà đang ngồi trên sofa")

Cách chọn 아 hay 어 giống hệt quy tắc ở bài đuôi 아요/어요. Thì quá khứ chia ở 있다: 앉아 있었어요 (anja isseosseoyo, "lúc đó đang ngồi").

Động từ thường đi với 아/어 있다

Động từ gốc	Dạng 아/어 있어요	Phiên âm	Nghĩa trạng thái
앉다	앉아 있어요	anja isseoyo	đang ngồi
서다	서 있어요	seo isseoyo	đang đứng
눕다	누워 있어요	nuwo isseoyo	đang nằm (ㅂ bất quy tắc)
열리다	열려 있어요	yeollyeo isseoyo	(cửa) đang mở
닫히다	닫혀 있어요	dachyeo isseoyo	(cửa) đang đóng
잠기다	잠겨 있어요	jamgyeo isseoyo	đang khóa
켜지다	켜져 있어요	kyeojyeo isseoyo	(đèn) đang bật
꺼지다	꺼져 있어요	kkeojyeo isseoyo	(đèn) đang tắt
걸리다	걸려 있어요	geollyeo isseoyo	đang treo
붙다	붙어 있어요	buteo isseoyo	đang dán, dính
남다	남아 있어요	nama isseoyo	còn lại
피다	피어 있어요	pieo isseoyo	(hoa) đang nở
쓰이다	쓰여 있어요	sseuyeo isseoyo	có viết (chữ)
가다	가 있어요	ga isseoyo	đã đi và đang ở đó
오다	와 있어요	wa isseoyo	đã đến và đang ở đây

Các cách dùng 아/어 있다

1. Tư thế của người

• 아이가 소파에 누워 있어요. (aiga sopa-e nuwo isseoyo, "đứa bé đang nằm trên sofa")
• 버스에 사람이 많아서 계속 서 있었어요. (beoseu-e sarami manaseo gyesok seo isseosseoyo, "xe buýt đông nên tôi đứng suốt")

2. Tình trạng của đồ vật

• 벽에 가족사진이 걸려 있어요. (byeoge gajok sajini geollyeo isseoyo, "trên tường có treo ảnh gia đình")
• 교실 불이 아직 켜져 있어요. (gyosil buri ajik kyeojyeo isseoyo, "đèn lớp học vẫn còn bật")
• 가게 문이 잠겨 있어요. (gage muni jamgyeo isseoyo, "cửa hàng đang khóa cửa")

3. Thứ còn lại, thứ được ghi trên bề mặt

• 냉장고에 우유가 조금 남아 있어요. (naengjanggo-e uyuga jogeum nama isseoyo, "trong tủ lạnh còn ít sữa")
• 칠판에 숙제가 쓰여 있어요. (chilpane sukjega sseuyeo isseoyo, "bài tập về nhà có ghi trên bảng")

4. Người đã đi hoặc đến và đang ở đó

• 아버지는 지금 출장으로 부산에 가 있어요. (abeojineun jigeum chuljang-euro Busane ga isseoyo, "bố đang đi công tác ở Busan")
• 친구가 먼저 와 있었어요. (chinguga meonjeo wa isseosseoyo, "bạn tôi đã đến trước rồi")

Chỉ dùng với nội động từ

아/어 있다 chỉ ghép với động từ không có tân ngữ. Câu có 을/를 thì không dùng được. Muốn nói cửa đang mở, bạn phải đổi sang nội động từ: 문을 열다 thành 문이 열리다, rồi mới thêm 아/어 있다. Nhiều nội động từ là dạng bị động hoặc dạng 아/어지다 của ngoại động từ, xem thêm ở bài bị động tiếng Hàn.

Ngoại động từ (có 을/를)	Nội động từ tương ứng	Câu trạng thái
문을 열다	문이 열리다	문이 열려 있어요.
문을 닫다	문이 닫히다	문이 닫혀 있어요.
불을 켜다	불이 켜지다	불이 켜져 있어요.
불을 끄다	불이 꺼지다	불이 꺼져 있어요.
그림을 걸다	그림이 걸리다	그림이 걸려 있어요.
이름을 쓰다	이름이 쓰이다	이름이 쓰여 있어요.

Nếu muốn nhấn người làm (tôi đã mở cửa sẵn), dùng 아/어 놓다: 제가 문을 열어 놓았어요. (jega muneul yeoreo noasseoyo, "tôi đã mở cửa sẵn rồi").

Phân biệt 아/어 있다 và 고 있다

	아/어 있다	고 있다
Nói về	trạng thái còn lại sau khi hành động kết thúc	hành động đang diễn ra, hoặc thói quen
Loại động từ	nội động từ: 앉다, 서다, 열리다, 켜지다…	phần lớn động từ, cả ngoại động từ
Ví dụ 앉다	앉아 있어요: đang ngồi (đã ngồi xong)	앉고 있어요: đang trong lúc ngồi xuống
Ví dụ cửa	문이 열려 있어요: cửa đang mở	문을 열고 있어요: ai đó đang mở cửa
Đồ mặc, đeo	không dùng	입고 있어요, 신고 있어요: vừa là đang mặc, vừa là đang mặc sẵn trên người

Ở động từ 앉다, hai mẫu khác nhau rõ. 앉아 있어요 là đã ngồi xuống và đang ngồi, đây là câu bạn cần trong gần như mọi tình huống. 앉고 있어요 là đang trong quá trình hạ người xuống ghế, rất ít khi dùng. Mẫu 고 있다 có bài riêng: ngữ pháp 고 있다.

Động từ mặc, đeo: luôn dùng 고 있다

Các động từ mặc, mang lên người như 입다 (ipda, "mặc"), 신다 (sinda, "đi (giày)"), 쓰다 (sseuda, "đội, đeo kính"), 끼다 (kkida, "đeo nhẫn, găng"), 메다 (meda, "đeo ba lô") là ngoại động từ. Chúng không đi với 아/어 있다. Trạng thái đang mặc vẫn dùng 고 있다:

• 그 사람은 빨간 코트를 입고 있어요. (geu sarameun ppalgan koteureul ipgo isseoyo, "người đó đang mặc áo khoác đỏ")
• 동생은 안경을 쓰고 있어요. (dongsaeng-eun angyeong-eul sseugo isseoyo, "em tôi đeo kính")
• 운동화를 신고 있어요. (undonghwareul singo isseoyo, "đang đi giày thể thao")

Câu như 입고 있어요 vì vậy có hai nghĩa: đang mặc vào (hành động) hoặc đang mặc sẵn (trạng thái). Ngữ cảnh sẽ cho biết là nghĩa nào.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Dùng 아/어 있다 cho đồ mặc. ×옷을 입어 있어요 → 옷을 입고 있어요. (oseul ipgo isseoyo)
2. Ghép với ngoại động từ. ×문을 열어 있어요 → 문이 열려 있어요. hoặc 문을 열어 놓았어요.
3. Giữ trợ từ 을/를. ×불을 켜져 있어요 → 불이 켜져 있어요. Nội động từ đi với 이/가.
4. Quên bất quy tắc ㅂ. ×눕어 있어요 → 누워 있어요.
5. Nói đang ngồi bằng 고 있다. Dịch thẳng từ đang ngồi thành ×의자에 앉고 있어요 thì nghĩa thành đang ngồi xuống. Đúng: 의자에 앉아 있어요.
6. Dùng 있으세요 với người trên. ×할머니가 앉아 있으세요 nghe không tự nhiên. Đúng: 할머니께서 앉아 계세요.

Bài tập: 아/어 있다 hay 고 있다?

Chia động từ trong ngoặc.

1. 창문이 (열리다).
2. 그 사람은 검은 모자를 (쓰다).
3. 동생이 침대에 (눕다).
4. 엄마가 부엌에서 요리를 (하다).
5. 교실 불이 아직 (켜지다).
6. 할아버지께서 의자에 (앉다). (dùng kính ngữ)

Đáp án:

1. 창문이 열려 있어요. (changmuni yeollyeo isseoyo)
2. 그 사람은 검은 모자를 쓰고 있어요. (geu sarameun geomeun mojareul sseugo isseoyo)
3. 동생이 침대에 누워 있어요. (dongsaeng-i chimdae-e nuwo isseoyo)
4. 엄마가 부엌에서 요리를 하고 있어요. (eommaga bueokeseo yorireul hago isseoyo)
5. 교실 불이 아직 켜져 있어요. (gyosil buri ajik kyeojyeo isseoyo)
6. 할아버지께서 의자에 앉아 계세요. (harabeojikkeseo uija-e anja gyeseyo)

Câu hỏi thường gặp

아/어 있다 và 아/어 놓다 khác nhau thế nào?

아/어 있다 chỉ tả trạng thái, không quan tâm ai làm. 아/어 놓다 nhấn người làm đã chủ động làm sẵn. 문이 열려 있어요 là cửa đang mở. 문을 열어 놓았어요 là tôi đã mở cửa ra để đó.

Tính từ có dùng 아/어 있다 không?

Không. Mẫu này chỉ đi với động từ. Tính từ vốn đã là trạng thái nên chia bình thường.

Làm sao biết động từ nào là nội động từ?

Thử đặt tân ngữ 을/를 trước nó. Nếu câu vẫn tự nhiên (문을 열다) thì đó là ngoại động từ. Nếu chủ ngữ là thứ chịu kết quả và đi với 이/가 (문이 열리다) thì đó là nội động từ. Từ điển Hàn ghi rõ hai loại này, bạn nên tra khi gặp từ mới.

살아 있다 có phải mẫu này không?

Đúng vậy. 살아 있다 (sara itda) nghĩa là còn sống, tức là trạng thái của 살다 còn được giữ. Tương tự 숨어 있다 (sumeo itda, "đang trốn").