Ngữ pháp ことはない (koto wa nai) tiếng Nhật: “không cần phải”

Ngữ pháp ことはない (koto wa nai) nghĩa là "không cần phải, chẳng việc gì phải". Công thức: V thể từ điển + ことはない. Người nói dùng mẫu này để khuyên hoặc trấn an người nghe rằng việc đó không cần thiết. Ví dụ: 心配することはないよ。 (shinpai suru koto wa nai yo, "Không cần phải lo đâu") và わざわざ来ることはありません。 (wazawaza kuru koto wa arimasen, "Anh không cần phải mất công đến đâu ạ").

Mẫu này thuộc nhóm ngữ pháp N3. Nó gần nghĩa với なくてもいい nhưng mang giọng đánh giá của người nói rõ hơn: "tôi thấy việc đó không đáng phải làm".

Bảng công thức

Dạng	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Thường	Vる + ことはない	急ぐことはない。	Không cần vội.
Lịch sự	Vる + ことはありません	謝ることはありません。	Không cần xin lỗi đâu ạ.
Nói chuyện	Vる + ことないよ	気にすることないよ。	Đừng bận tâm, không cần để ý đâu.
Quá khứ	Vる + ことはなかった	泣くことはなかった。	Lẽ ra không cần phải khóc.
Phỏng đoán, trách nhẹ	Vる + ことはないだろう	そこまで言うことはないだろう。	Đâu cần nói đến mức đó chứ.

Cách đọc: isogu koto wa nai, ayamaru koto wa arimasen, ki ni suru koto nai yo, naku koto wa nakatta, soko made iu koto wa nai darō.

Trong hội thoại thân mật, trợ từ は hay bị lược, thành ことないよ. Nói nhanh hơn nữa còn thành こともないよ。 hoặc ことないって。, nghĩa không đổi.

Cách nối với từng nhóm động từ

ことはない chỉ đi sau động từ thể từ điển. Không dùng với tính từ hay danh từ khi muốn nói "không cần".

Nhóm	Thể từ điển	Ghép ことはない	Cách đọc	Nghĩa
Nhóm 1	行く	行くことはない	iku koto wa nai	không cần đi
Nhóm 1	払う	払うことはない	harau koto wa nai	không cần trả tiền
Nhóm 1	謝る	謝ることはない	ayamaru koto wa nai	không cần xin lỗi
Nhóm 2	変える	変えることはない	kaeru koto wa nai	không cần đổi
Nhóm 2	続ける	続けることはない	tsuzukeru koto wa nai	không cần tiếp tục
Nhóm 3	する	することはない	suru koto wa nai	không cần làm
Nhóm 3	来る	来ることはない	kuru koto wa nai	không cần đến

Vì chỉ cần thể từ điển nên mẫu này không phải chia gì thêm. Danh động từ như 心配, 遠慮, 無理 thì thêm する: 遠慮することはない (enryo suru koto wa nai, không cần khách sáo).

Các cách dùng ことはない

1. Trấn an: "đừng lo, không cần đâu"

Đây là cách dùng hay gặp nhất. Người nghe đang lo lắng, áy náy hoặc tự trách, người nói dùng ことはない để nhẹ nhàng gỡ bớt.

• 一回失敗したくらいで、落ち込むことはないよ。 (ikkai shippai shita kurai de, ochikomu koto wa nai yo, "Thất bại có một lần thì đâu cần chán nản thế")
• 君が謝ることはない。悪いのは私だ。 (kimi ga ayamaru koto wa nai. warui no wa watashi da, "Cậu không cần xin lỗi. Người sai là tôi")
• まだ時間があるから、焦ることはありません。 (mada jikan ga aru kara, aseru koto wa arimasen, "Vẫn còn thời gian nên không cần cuống đâu ạ")

2. Khuyên: "chẳng việc gì phải làm vậy"

Người nói đánh giá việc kia là thừa, không đáng làm. Hay đi kèm わざわざ (mất công), 何も (chẳng việc gì), そんなに (đến thế).

• 駅は近いから、タクシーに乗ることはないよ。 (eki wa chikai kara, takushī ni noru koto wa nai yo, "Ga gần mà, không cần đi taxi đâu")
• 何も今日中に全部やることはない。 (nani mo kyōjū ni zenbu yaru koto wa nai, "Chẳng việc gì phải làm hết trong hôm nay")
• メールで済むなら、わざわざ会いに行くことはない。 (mēru de sumu nara, wazawaza ai ni iku koto wa nai, "Nếu email là xong thì không cần mất công đi gặp")

3. ことはないだろう, ことはないじゃない: trách nhẹ

Thêm だろう hoặc じゃない(か) ở cuối, câu chuyển thành lời trách: "đâu cần phải… chứ". Người nói thấy hành động của ai đó là quá đà.

• そんなに怒ることはないだろう。 (sonna ni okoru koto wa nai darō, "Đâu cần giận đến thế chứ")
• みんなの前で言うことはないじゃないか。 (minna no mae de iu koto wa nai ja nai ka, "Đâu cần nói ngay trước mặt mọi người chứ")

4. ことはなかった: "lẽ ra không cần"

Dạng quá khứ nói về một việc đã làm rồi nhưng hóa ra không cần. Hay đi với のに để tỏ ý tiếc.

• あんなに急ぐことはなかったね。 (anna ni isogu koto wa nakatta ne, "Hóa ra lúc đó không cần vội đến vậy nhỉ")
• 君が責任を取ることはなかったのに。 (kimi ga sekinin o toru koto wa nakatta noni, "Cậu đâu cần phải nhận trách nhiệm như thế")

Phân biệt ことはない với các mẫu gần nghĩa

ことはない và なくてもいい

Tiêu chí	ことはない	なくてもいい
Nghĩa	không cần phải (theo đánh giá người nói)	không làm cũng được
Sắc thái	khuyên, trấn an, có cảm xúc	trung tính, chỉ nói làm hay không đều được
Dùng cho bản thân	ít dùng	dùng tự nhiên
Trả lời câu xin phép	ít dùng	dùng tự nhiên
Ví dụ	心配することはない。	明日は来なくてもいいです。

Khi ai hỏi 明日も来なければなりませんか。 (ashita mo konakereba narimasen ka, "Mai tôi cũng phải đến à?"), câu trả lời tự nhiên là いいえ、来なくてもいいですよ。 (iie, konakute mo ii desu yo). Trả lời bằng 来ることはない nghe như bạn đang can người ta, thừa cảm xúc. Mẫu なくてもいい được giải thích kỹ trong bài ngữ pháp てもいい.

ことはない và たことはない

Hai mẫu chỉ khác thể động từ phía trước nhưng nghĩa xa nhau.

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ
Vる + ことはない	không cần phải	日本へ行くことはない。 Không cần phải đi Nhật.
Vた + ことはない	chưa từng	日本へ行ったことはない。 Tôi chưa từng đi Nhật.

Cách đọc: nihon e iku koto wa nai, nihon e itta koto wa nai. Mẹo nhớ: thấy た trước こと là chuyện kinh nghiệm, xem lại bài たことがある.

Vることはない nghĩa "không bao giờ có chuyện"

Khi chủ ngữ là người thứ ba hoặc sự việc, Vることはない có thể mang nghĩa "không xảy ra, không có chuyện". Ví dụ: この店は日曜日に休むことはない。 (kono mise wa nichiyōbi ni yasumu koto wa nai, "Quán này không bao giờ nghỉ chủ nhật"). Câu này kể sự thật, không có ý khuyên ai. Đây là dạng phủ định của ることがある, có trong bài ngữ pháp ることがある. Bạn nhìn ngữ cảnh: đang nói với người nghe về việc họ định làm thì là "không cần", đang mô tả sự việc thì là "không có chuyện".

ないことはない

Đây là mẫu khác hẳn: "không phải là không". できないことはない。 (dekinai koto wa nai, "Không phải là không làm được") là cách khẳng định dè dặt, đừng nhầm với "không cần làm".

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng ことはない cho chính mình. Câu 私は行くことはない nghe lạ. Muốn nói "tôi không cần đi", bạn dùng 私は行かなくてもいい。 (watashi wa ikanakute mo ii).
• Ghép với thể ない. Viết 行かないことはない sẽ thành "không phải là không đi", nghĩa đổi hẳn. Muốn nói không cần, giữ nguyên thể từ điển: 行くことはない.
• Dùng với cấp trên. ことはない mang giọng khuyên bảo. Nói với sếp, khách hàng nên đổi sang ご心配には及びません。 (goshinpai ni wa oyobimasen, "Xin anh chị đừng bận lòng").
• Dịch thành "không có việc". Dịch từng chữ こと (việc) + ない (không có) thành "không có việc gì" sẽ lệch nghĩa. Hãy dịch là "không cần, chẳng việc gì phải".

Bài tập

Chọn mẫu đúng: ことはない, なくてもいい hay たことはない.

1. 簡単な病気だから、そんなに心配する（　　）よ。
2. A: 明日、印鑑を持って来なければなりませんか。 B: いいえ、持って来（　　）です。
3. 私は一度も富士山に登っ（　　）。
4. 道は分かるから、わざわざ駅まで迎えに来る（　　）。
5. 小さなミスなのに、みんなの前で叱る（　　）だろう。

Đáp án

1. 心配することはないよ。 Lời trấn an người đang lo.
2. 持って来なくてもいいです。 Trả lời câu hỏi "có phải mang không", dùng なくてもいい.
3. 一度も富士山に登ったことはない。 Kinh nghiệm, chưa từng.
4. わざわざ駅まで迎えに来ることはない。 Có わざわざ, ý "không cần mất công".
5. みんなの前で叱ることはないだろう。 ことはないだろう, ý trách nhẹ.

Câu hỏi thường gặp

ことはない nghĩa là gì?

Vる + ことはない nghĩa là "không cần phải, chẳng việc gì phải". Người nói dùng để khuyên hoặc trấn an người nghe. Với Vた đứng trước, ことはない lại nghĩa là "chưa từng".

ことはない có lịch sự không?

Dạng ことはありません lịch sự về hình thức, nhưng giọng vẫn là khuyên bảo. Với người trên, nên dùng には及びません hoặc なさらなくても大丈夫です.

ことはない và ことはないです có khác nhau không?

ことはないです cũng được dùng trong hội thoại lịch sự vừa phải. Trong văn viết và lời nói trang trọng, ことはありません chuẩn hơn.

ことはない học ở trình độ nào?

Phần lớn sách luyện thi xếp ことはない vào ngữ pháp N3. Trước đó bạn nên chắc thể từ điển, thể ない và mẫu なくてもいい.