Ngữ pháp ることがある trong tiếng Nhật: “thỉnh thoảng có khi” và khác たことがある

Vる + ことがある nghĩa là "thỉnh thoảng có khi...": việc đó không xảy ra thường xuyên nhưng thỉnh thoảng vẫn có. Ví dụ: 私はときどき朝ごはんを食べないことがあります。 (watashi wa tokidoki asagohan o tabenai koto ga arimasu, "Thỉnh thoảng tôi không ăn sáng"), この電車はたまに遅れることがあります。 (kono densha wa tama ni okureru koto ga arimasu, "Tàu này thỉnh thoảng bị trễ"). Mẫu này chỉ khác たことがある ở dạng động từ đứng trước, nhưng nghĩa khác hẳn: một bên là "có khi", một bên là "đã từng". Bài dưới đi qua công thức, ba cách dùng, các dạng phủ định, bảng so sánh và bài tập.

Bảng công thức

Dạng	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Khẳng định	V từ điển + ことがある	行くことがある	có khi đi
Phủ định động từ	Vない + ことがある	行かないことがある	có khi không đi
Cũng có khi	V từ điển + こともある	行くこともある	cũng có khi đi
Hay có khi	V từ điển + ことがよくある	行くことがよくある	khá hay đi
Quá khứ	V từ điển + ことがあった	行くことがあった	hồi đó thỉnh thoảng đi
Lịch sự	V từ điển + ことがあります	行くことがあります	có khi đi

Cách ghép ことがある với từng loại từ

Ngoài động từ, ことがある còn đi được với tính từ và danh từ để nói "có lúc thì...". Chỗ dễ sai là tính từ đuôi な phải giữ な, danh từ phải thêm の.

Loại từ	Cách ghép	Ví dụ	Cách đọc
Động từ nhóm 1	行く → 行くことがある	行くことがある	iku koto ga aru
Động từ nhóm 2	食べる → 食べないことがある	食べないことがある	tabenai koto ga aru
Động từ nhóm 3	する → することがある	残業することがある	zangyō suru koto ga aru
Động từ nhóm 3	来る → 来ないことがある	来ないことがある	konai koto ga aru
Tính từ đuôi い	giữ nguyên + ことがある	寒いことがある	samui koto ga aru
Tính từ đuôi な	thêm な + ことがある	静かなことがある	shizuka na koto ga aru
Danh từ	thêm の + ことがある	休みのことがある	yasumi no koto ga aru

Nếu chưa chắc cách đổi động từ sang thể ない, xem lại bài thể ない. Còn vì sao lại có こと đứng giữa, bài danh từ hoá với こと và の giải thích kỹ.

Cách 1: "thỉnh thoảng có khi" với thói quen

Đây là nghĩa gặp nhiều nhất ở trình độ N4. Câu hay đi kèm phó từ ときどき (tokidoki, thỉnh thoảng) hoặc たまに (tama ni, đôi khi). Việc được nói tới phải là việc lặp lại, không phải một lần duy nhất.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
私はときどき電車で寝てしまうことがあります。	watashi wa tokidoki densha de nete shimau koto ga arimasu	Thỉnh thoảng tôi lỡ ngủ quên trên tàu.
忙しいときは、昼ごはんを食べないことがあります。	isogashii toki wa, hirugohan o tabenai koto ga arimasu	Lúc bận, có khi tôi không ăn trưa.
週末も会社に行くことがあります。	shūmatsu mo kaisha ni iku koto ga arimasu	Cuối tuần có khi tôi cũng lên công ty.
父はたまに夜遅く帰ることがあります。	chichi wa tama ni yoru osoku kaeru koto ga arimasu	Bố tôi đôi khi về nhà muộn.
日曜日でも店が休みのことがあります。	nichiyōbi demo mise ga yasumi no koto ga arimasu	Có khi cả chủ nhật cửa hàng cũng nghỉ.

Cách 2: nói khả năng có thể xảy ra

Trong biển báo, hướng dẫn sử dụng thuốc, thông báo nhà ga, ことがあります dùng để báo trước một việc có thể xảy ra. Tiếng Việt dịch là "có thể", "đôi khi sẽ".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
この薬を飲むと、眠くなることがあります。	kono kusuri o nomu to, nemuku naru koto ga arimasu	Uống thuốc này có thể gây buồn ngủ.
台風のときは、飛行機が欠航することがあります。	taifū no toki wa, hikōki ga kekkō suru koto ga arimasu	Khi có bão, chuyến bay có thể bị hủy.
同じ発音でも、意味が違うことがあります。	onaji hatsuon demo, imi ga chigau koto ga arimasu	Phát âm giống nhau nhưng nghĩa có khi khác.
冬でも暖かいことがあります。	fuyu demo atatakai koto ga arimasu	Mùa đông có hôm vẫn ấm.

Cách 3: ことがあった, "hồi đó thỉnh thoảng"

Chia ある thành quá khứ ありました để kể thói quen thỉnh thoảng có trong một giai đoạn đã qua. Động từ phía trước vẫn để thể từ điển.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
子どものころ、よく兄とけんかすることがありました。	kodomo no koro, yoku ani to kenka suru koto ga arimashita	Hồi nhỏ tôi khá hay cãi nhau với anh trai.
学生時代は、徹夜で勉強することがありました。	gakusei jidai wa, tetsuya de benkyō suru koto ga arimashita	Thời sinh viên, có khi tôi thức trắng đêm học bài.

So với 徹夜で勉強したことがあります。 (tetsuya de benkyō shita koto ga arimasu), câu này chỉ nói "tôi đã từng thức trắng học bài", có thể chỉ một lần. Câu với ることがありました thì cho biết việc đó lặp lại vài lần trong thời sinh viên.

Các dạng phủ định và biến thể

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ	Dịch
Vないことがある	có khi không làm	返事をしないことがある	có khi không trả lời
Vることもある	cũng có khi	歩いて帰ることもある	cũng có khi đi bộ về
Vることが多い	thường hay	外食することが多い	thường hay ăn ngoài
めったにVることはない	hiếm khi	めったに怒ることはない	hiếm khi nổi giận
Vることはない	không cần phải	心配することはない	không cần lo
Vたことがない	chưa từng	行ったことがない	chưa từng đi

Dạng 心配することはないよ。 (shinpai suru koto wa nai yo, "Không cần lo đâu") hay gặp trong hội thoại. Trợ từ đổi từ が sang は và nghĩa chuyển sang "không cần", đây là mẫu ngữ pháp N3 riêng, đừng dịch thành "không có khi lo".

Phân biệt ることがある và たことがある

Bài たことがある đã nói kỹ cách nói kinh nghiệm. Bảng dưới đặt hai mẫu cạnh nhau.

	Vることがある	Vたことがある
Nghĩa	thỉnh thoảng có khi	đã từng
Nói về	việc lặp lại, thói quen, khả năng	trải nghiệm trong quá khứ
Phó từ hay đi kèm	ときどき, たまに, よく	一度, 何度も, まだ
Phủ định	ないことがある: có khi không	たことがない: chưa từng
Ví dụ	日本料理を作ることがあります。	日本料理を作ったことがあります。
Dịch	Đôi khi tôi nấu món Nhật.	Tôi đã từng nấu món Nhật.

Cách nhớ đơn giản: động từ ở thể từ điển nói về thói quen ở hiện tại, động từ ở thể た nói về chuyện đã qua. Hỏi bạn bè 日本へ行ったことがありますか。 (Nihon e itta koto ga arimasu ka) là hỏi "bạn từng đi Nhật chưa". Hỏi 日本へ行くことがありますか。 (Nihon e iku koto ga arimasu ka) là hỏi "bạn có hay sang Nhật không", hợp với người làm ăn qua lại.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Dịch "có khi" thành たことがある. ときどき残業したことがあります (nghe gượng) → ときどき残業することがあります (tokidoki zangyō suru koto ga arimasu, "Thỉnh thoảng tôi làm thêm giờ").
2. Dùng với việc ngày nào cũng làm. 毎日学校に行くことがあります ✗. Việc lặp lại đều đặn thì nói thẳng 毎日学校に行きます。 (mainichi gakkō ni ikimasu).
3. Quên な và の. 静かことがある ✗ → 静かなことがある; 雨ことがある ✗ → 雨のことがある.
4. Dùng cho một việc sắp làm. 来週東京に行くことがあります ✗ khi muốn nói tuần sau đi Tokyo. Hãy nói 来週東京に行く予定です。 (raishū Tōkyō ni iku yotei desu, "Tuần sau tôi định đi Tokyo").
5. Đọc ことはない thành "không có khi". Như đã nói ở trên, することはない thường mang nghĩa "không cần làm".

Bài tập nhỏ

Chọn dạng đúng trong ngoặc.

1. 私は日曜日にも会社へ（行く／行った）ことがあります。（thỉnh thoảng）
2. 富士山には一度（登る／登った）ことがあります。
3. この時計はときどき（止まる／止まった）ことがある。
4. まだ納豆を（食べる／食べた）ことがありません。
5. 疲れているときは、夕ごはんを（作らない／作らなかった）ことがあります。
6. すぐ治るから、（心配する／心配した）ことはないよ。

Đáp án:

1. 行く: 私は日曜日にも会社へ行くことがあります。 (watashi wa nichiyōbi ni mo kaisha e iku koto ga arimasu).
2. 登った, vì có 一度: 富士山には一度登ったことがあります。 (Fujisan ni wa ichido nobotta koto ga arimasu).
3. 止まる: この時計はときどき止まることがある。 (kono tokei wa tokidoki tomaru koto ga aru).
4. 食べた, vì có まだ: まだ納豆を食べたことがありません。 (mada nattō o tabeta koto ga arimasen).
5. 作らない: 疲れているときは、夕ごはんを作らないことがあります。 (tsukarete iru toki wa, yūgohan o tsukuranai koto ga arimasu).
6. 心配する: すぐ治るから、心配することはないよ。 (sugu naoru kara, shinpai suru koto wa nai yo).

Câu hỏi thường gặp

ることがある thuộc trình độ nào?

Mẫu này thường học ở trình độ N4, cùng thời điểm với たことがある. Dạng ることはない với nghĩa "không cần" thuộc N3.

ことがある và こともある khác nhau thế nào?

こともある thêm sắc thái "cũng": ngoài cách thường làm, cũng có lúc làm khác. バスで行くこともあります。 (basu de iku koto mo arimasu) nghĩa là "Cũng có khi tôi đi xe buýt", ngầm hiểu bình thường đi phương tiện khác.

ないことがある nghĩa là gì?

Là "có khi không": 彼はメールに返事をしないことがある。 (kare wa mēru ni henji o shinai koto ga aru, "Anh ấy có khi không trả lời email").

Có những mẫu nào khác đi với こと?

Hay gặp nhất là ことができる (có thể), ことにする (quyết định) và ことになる (được quyết định). Xem bài ことができる để ôn mẫu chỉ khả năng.