Ngữ pháp たことがある (ta koto ga aru): cách nói "đã từng" trong tiếng Nhật

Ngữ pháp ta koto ga aru (たことがある) dùng để nói "đã từng làm gì": động từ thể た + ことがあります. Muốn nói "chưa từng", đổi あります thành ありません. Ví dụ: 日本に行ったことがあります。 (Nihon ni itta koto ga arimasu, "Tôi đã từng đi Nhật"), 納豆を食べたことがありません。 (nattō o tabeta koto ga arimasen, "Tôi chưa từng ăn natto"). Mẫu này kể kinh nghiệm tính đến hiện tại, nên không dùng cho việc vừa làm hôm qua.

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Đã từng	V た + ことがあります	富士山に登ったことがあります。	Tôi đã từng leo núi Phú Sĩ.
Chưa từng	V た + ことがありません	着物を着たことがありません。	Tôi chưa từng mặc kimono.
Hỏi kinh nghiệm	V た + ことがありますか	すしを作ったことがありますか。	Bạn đã bao giờ làm sushi chưa?
Thể thường	V た + ことがある / ない	その映画、見たことある？	Phim đó cậu xem bao giờ chưa?
Chưa lần nào	一度も + V た + ことがない	一度も遅刻したことがありません。	Tôi chưa đi muộn lần nào.
Thỉnh thoảng có lúc	V từ điển + ことがあります	たまに会社まで歩くことがあります。	Thỉnh thoảng tôi đi bộ đến công ty.

Dòng cuối là mẫu khác, chỉ khác một chữ nhưng nghĩa khác hẳn. Phần phân biệt nằm ở dưới.

Cách chia động từ sang thể た

Phần trước こと luôn là thể た (thể thường quá khứ). Bảng dưới tóm tắt từng nhóm, cách chia đầy đủ có ở bài thể た trong tiếng Nhật.

Nhóm và quy tắc	Từ điển → た	Câu ví dụ	Cách đọc, nghĩa
Nhóm 1: う, つ, る → った	会う → 会った	有名人に会ったことがあります。	yūmeijin ni atta koto ga arimasu: Tôi từng gặp người nổi tiếng.
Nhóm 1: む, ぶ, ぬ → んだ	飲む → 飲んだ	日本酒を飲んだことがあります。	nihonshu o nonda koto ga arimasu: Tôi từng uống rượu sake.
Nhóm 1: く → いた	書く → 書いた	日本語で手紙を書いたことがあります。	nihongo de tegami o kaita koto ga arimasu: Tôi từng viết thư bằng tiếng Nhật.
Nhóm 1: ぐ → いだ	泳ぐ → 泳いだ	海で泳いだことがありません。	umi de oyoida koto ga arimasen: Tôi chưa từng bơi ở biển.
Nhóm 1: す → した	話す → 話した	日本人と話したことがあります。	nihonjin to hanashita koto ga arimasu: Tôi từng nói chuyện với người Nhật.
Ngoại lệ 行く	行く → 行った	沖縄に行ったことがあります。	Okinawa ni itta koto ga arimasu: Tôi từng đi Okinawa.
Nhóm 2: bỏ る thêm た	見る → 見た	雪を見たことがありません。	yuki o mita koto ga arimasen: Tôi chưa từng thấy tuyết.
Nhóm 3: する	する → した	アルバイトをしたことがあります。	arubaito o shita koto ga arimasu: Tôi từng làm thêm.
Nhóm 3: 来る	来る → 来た	ここに来たことがあります。	koko ni kita koto ga arimasu: Tôi từng đến đây.

Động từ trước こと không chia thể ます. Thì và mức lịch sự đều nằm ở ある cuối câu: あります, ありません, ありました.

Nói "chưa từng" và "chưa lần nào"

Phủ định đặt ở ある, động từ phía trước vẫn ở thể た khẳng định: 馬に乗ったことがありません。 (uma ni notta koto ga arimasen, "Tôi chưa từng cưỡi ngựa"). Nếu chia động từ sang phủ định thành 乗らなかったことがある, câu thành "đã từng có lần không cưỡi", nghĩa khác hẳn.

Muốn nhấn mạnh "chưa lần nào", thêm 一度も (ichido mo) hoặc まだ一度も (mada ichido mo):

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
まだ一度も日本に行ったことがありません。	mada ichido mo Nihon ni itta koto ga arimasen	Tôi vẫn chưa đi Nhật lần nào.
一度も会ったことがない人です。	ichido mo atta koto ga nai hito desu	Đó là người tôi chưa gặp lần nào.

Nói số lần thì đặt từ chỉ số lần trước động từ:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
京都には三回行ったことがあります。	Kyōto ni wa sankai itta koto ga arimasu	Tôi đã đi Kyoto ba lần.
何度も見たことがあります。	nando mo mita koto ga arimasu	Tôi đã xem nhiều lần rồi.
一度だけ食べたことがあります。	ichido dake tabeta koto ga arimasu	Tôi mới ăn đúng một lần.

Hỏi và trả lời về kinh nghiệm

Câu hỏi thêm か cuối câu. Câu trả lời ngắn chỉ cần giữ ある:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本の温泉に入ったことがありますか。	Nihon no onsen ni haitta koto ga arimasu ka	Bạn đã bao giờ tắm onsen ở Nhật chưa?
はい、一度あります。	hai, ichido arimasu	Rồi, một lần.
いいえ、ありません。	iie, arimasen	Chưa.
いいえ、一度もありません。	iie, ichido mo arimasen	Chưa, chưa lần nào.
うん、ある。 / ううん、ない。	un, aru / uun, nai	Có. / Chưa. (nói với bạn bè)

Khi đã xác nhận có kinh nghiệm, các câu kể chi tiết sau đó chuyển sang ました, vì giờ bạn đang kể một lần cụ thể:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
いつですか。	itsu desu ka	Khi nào vậy?
去年の冬、北海道で入りました。	kyonen no fuyu, Hokkaidō de hairimashita	Mùa đông năm ngoái, tôi tắm ở Hokkaido.

Mẫu này dùng cho người khác cũng được: 母は外国に行ったことがありません。 (haha wa gaikoku ni itta koto ga arimasen, "Mẹ tôi chưa từng ra nước ngoài").

Khi nào không dùng たことがある

Việc vừa xảy ra, có mốc thời gian gần

"Hôm qua tôi ăn sushi" là kể một sự việc, dùng ました: 昨日、すしを食べました。 (kinō, sushi o tabemashita). Đi với 昨日, 先週, 今朝, たことがある nghe rất lạ. Mốc thời gian xa và mơ hồ thì được: 子どものころ、富士山に登ったことがあります。 (kodomo no koro, Fujisan ni nobotta koto ga arimasu, "Hồi nhỏ tôi từng leo núi Phú Sĩ").

Việc ai cũng làm hằng ngày

Câu kiểu 水を飲んだことがあります ("tôi từng uống nước") đúng ngữ pháp nhưng vô nghĩa, vì kinh nghiệm phải là điều đáng kể, không phải ai cũng có.

Câu "đã… chưa?" hỏi việc đã xong hay chưa

Tiếng Việt "Bạn ăn sushi chưa?" có hai nghĩa. Nếu hỏi "đã bao giờ ăn chưa", dùng たことがありますか. Nếu hỏi bữa trưa nay đã ăn xong chưa, dùng もう…ましたか: もう昼ご飯を食べましたか。 (mō hirugohan o tabemashita ka, "Bạn ăn trưa chưa?"), đáp いいえ、まだです。 (iie, mada desu). Cặp もう và まだ có bài riêng: cách dùng もう và まだ.

Phân biệt たことがある và ることがある

Tiêu chí	V た + ことがある	V từ điển + ことがある
Nghĩa	đã từng, ít nhất một lần	thỉnh thoảng, có lúc
Nói về	kinh nghiệm trong quá khứ	thói quen không thường xuyên
Ví dụ	会社まで歩いたことがあります。	会社まで歩くことがあります。
Nghĩa ví dụ	Tôi từng đi bộ đến công ty (có một lần).	Thỉnh thoảng tôi đi bộ đến công ty.
Hay đi với	一度, 前に, 子どものころ	たまに, ときどき

Mẫu "có lúc" còn có dạng phủ định ないことがある: 忙しいときは、昼ご飯を食べないことがあります。 (isogashii toki wa, hirugohan o tabenai koto ga arimasu, "Lúc bận có khi tôi không ăn trưa"). Đừng nhầm cả hai với ことができる ("có thể làm"), xem bài ngữ pháp ことができる.

Dùng は thay が để so sánh, nhượng bộ

Khi đối chiếu hai kinh nghiệm, が thường đổi thành は:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
お酒は飲んだことがありますが、たばこは吸ったことがありません。	osake wa nonda koto ga arimasu ga, tabako wa sutta koto ga arimasen	Rượu thì tôi từng uống, thuốc lá thì chưa hút bao giờ.
行ったことはありますが、よく覚えていません。	itta koto wa arimasu ga, yoku oboete imasen	Đi thì có đi rồi, nhưng tôi không nhớ rõ.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 日本に行くことがあります (muốn nói "đã từng đi") → ✓ 日本に行ったことがあります。 Dạng từ điển + ことがある là "thỉnh thoảng".
• ✗ 昨日、すしを食べたことがあります。 → ✓ 昨日、すしを食べました。 Việc mới xảy ra dùng ました.
• ✗ 日本に行かなかったことがあります (muốn nói "chưa từng") → ✓ 日本に行ったことがありません。
• ✗ 日本に行きましたことがあります。 → ✓ 日本に行ったことがあります。 Trước こと là thể thường.
• ✗ 富士山を登ったことがあります。 → ✓ 富士山に登ったことがあります。 登る đi với に.
• ✗ 日本に行ったのがあります。 → ✓ 日本に行ったことがあります。 Mẫu này chỉ dùng こと. Lý do có ở bài danh từ hoá bằng こと và の.

Bài tập nhỏ

Đặt câu theo gợi ý, đáp án ở dưới.

1. 北海道に行く (đã từng)
2. 馬に乗る (chưa từng)
3. 納豆を食べる (hỏi bạn)
4. 週末、たまに料理を (作る / 作った) ことがあります。
5. 先週、その映画を (見ました / 見たことがあります)。
6. 着物を着る (chưa lần nào)

Đáp án:

1. 北海道に行ったことがあります。
2. 馬に乗ったことがありません。
3. 納豆を食べたことがありますか。
4. 作る: 週末、たまに料理を作ることがあります。
5. 見ました: 先週、その映画を見ました。
6. 一度も着物を着たことがありません。

Câu hỏi thường gặp

ことがあります và ことはあります khác gì?

が là cách nói trung tính. は nhấn đối chiếu hoặc nhượng bộ, kiểu "có thì có, nhưng…": 食べたことはあります。 (tabeta koto wa arimasu) gợi ý câu sau sẽ có "nhưng".

Nói thân mật có bỏ が được không?

Được. Giữa bạn bè người Nhật hay nói 行ったことある？ (itta koto aru?) và 食べたことない。 (tabeta koto nai). Cách chia sang thể thường xem ở bài thể thường và thể lịch sự.

Hỏi "đã bao giờ… chưa" có lịch sự không?

Có, đây là câu hỏi làm quen rất phổ biến. Với khách hoặc cấp trên, có thể dùng kính ngữ: 日本にいらっしゃったことがありますか。 (Nihon ni irasshatta koto ga arimasu ka, "Anh chị đã từng đến Nhật chưa ạ?").

Muốn nói "chưa bao giờ nghĩ tới" thì sao?

Ghép với động từ 考える: そんなこと、考えたこともありません。 (sonna koto, kangaeta koto mo arimasen, "Chuyện đó tôi chưa từng nghĩ tới"). も thay が để nhấn "ngay cả… cũng chưa".