Cách dùng もう (mou) và まだ (mada) trong tiếng Nhật: đã rồi, vẫn chưa

もう (mō, hay viết là mou) và まだ (mada) đổi nghĩa theo động từ phía sau là khẳng định hay phủ định. もう + khẳng định là "đã… rồi": もう食べました。 (Mō tabemashita., "Tôi ăn rồi"). まだ + phủ định là "vẫn chưa": まだ食べていません。 (Mada tabete imasen., "Tôi vẫn chưa ăn"). Đảo lại, まだ + khẳng định là "vẫn còn", もう + phủ định là "không… nữa". Khi trả lời câu hỏi "đã… chưa?" mà câu trả lời là chưa, người Nhật nói まだです hoặc まだ〜ていません, không nói まだ〜ませんでした.

Bảng công thức

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa câu
もう + khẳng định	đã… rồi	もう着きました。	Mō tsukimashita.	Tôi đến nơi rồi.
もう + phủ định	không… nữa	もう痛くないです。	Mō itakunai desu.	Hết đau rồi, không đau nữa.
まだ + khẳng định	vẫn còn, vẫn đang	まだ雨が降っています。	Mada ame ga futte imasu.	Trời vẫn đang mưa.
まだ + phủ định	vẫn chưa	バスはまだ来ていません。	Basu wa mada kite imasen.	Xe buýt vẫn chưa đến.

Cách nhớ: もう nhìn về phía sự việc đã đổi xong (đã xảy ra, hoặc đã dừng hẳn). まだ nhìn về phía sự việc vẫn giữ nguyên như cũ (vẫn đang diễn ra, hoặc vẫn chưa bắt đầu).

Hỏi "đã… chưa?" và cách trả lời

Câu hỏi dùng もう + động từ thể ました + か. Có ba cách trả lời hay gặp:

Câu	Phiên âm	Nghĩa
もう昼ご飯を食べましたか。	Mō hirugohan o tabemashita ka.	Bạn ăn trưa chưa?
はい、もう食べました。	Hai, mō tabemashita.	Rồi, tôi ăn rồi.
いいえ、まだです。	Iie, mada desu.	Chưa. (ngắn gọn, rất hay dùng)
いいえ、まだ食べていません。	Iie, mada tabete imasen.	Chưa, tôi vẫn chưa ăn.

Vì sao "chưa ăn" là 食べていません chứ không phải 食べませんでした? Thể ませんでした nói về một quãng thời gian đã khép lại, nghĩa là "đã không ăn": 昨日は朝ご飯を食べませんでした。 (Kinō wa asagohan o tabemasen deshita., "Hôm qua tôi không ăn sáng"). Còn "chưa ăn" là trạng thái vẫn kéo dài tới bây giờ và có thể sẽ ăn, nên dùng ている ở dạng phủ định. Cách dùng ている cho trạng thái có ở bài ngữ pháp ている.

Thêm vài cặp hỏi đáp thường gặp:

• 宿題はもう終わりましたか。 (Shukudai wa mō owarimashita ka., "Bài tập xong chưa?") まだ終わっていません。 (Mada owatte imasen., "Vẫn chưa xong.")
• もう予約しましたか。 (Mō yoyaku shimashita ka., "Đặt chỗ chưa?") はい、昨日しました。 (Hai, kinō shimashita., "Rồi, hôm qua tôi đặt rồi.")
• レポートはもう出しましたか。 (Repōto wa mō dashimashita ka., "Nộp báo cáo chưa?") いいえ、これから出します。 (Iie, kore kara dashimasu., "Chưa, giờ tôi nộp.")

Nói thân mật với bạn bè thì bỏ ます: もう食べた？ (Mō tabeta?) うん、食べた。 (Un, tabeta.) hoặc ううん、まだ。 (Uun, mada.), まだ食べてない。 (Mada tabete nai.). Cách chia thể thường xem ở bài thể thường và thể lịch sự.

まだ + khẳng định: "vẫn còn"

• まだ時間があります。 (Mada jikan ga arimasu., "Vẫn còn thời gian.")
• 弟はまだ学生です。 (Otōto wa mada gakusei desu., "Em trai tôi vẫn còn là sinh viên.")
• 子どもはまだ寝ています。 (Kodomo wa mada nete imasu., "Bọn trẻ vẫn đang ngủ.")
• まだ3時です。 (Mada sanji desu., "Mới 3 giờ thôi.") Ở đây まだ mang nghĩa "mới, còn sớm".

もう + phủ định: "không… nữa"

• もうお金がありません。 (Mō okane ga arimasen., "Tôi hết tiền rồi.")
• もうタバコは吸いません。 (Mō tabako wa suimasen., "Tôi không hút thuốc nữa.")
• もう時間がありません。 (Mō jikan ga arimasen., "Hết thời gian rồi.")
• あの店はもうありません。 (Ano mise wa mō arimasen., "Quán đó không còn nữa.")

Đặt cạnh nhau sẽ thấy rõ cặp đối: まだ3時です。 là "mới 3 giờ", còn もう3時です。 (Mō sanji desu.) là "đã 3 giờ rồi". Cùng một giờ, người nói thấy còn sớm thì dùng まだ, thấy muộn thì dùng もう.

もう và まだ đi với ている

Câu	Phiên âm	Nghĩa
もう起きています。	Mō okite imasu.	Đã dậy rồi (và đang thức).
まだ寝ています。	Mada nete imasu.	Vẫn đang ngủ.
姉はもう結婚しています。	Ane wa mō kekkon shite imasu.	Chị tôi đã lập gia đình.
兄はまだ結婚していません。	Ani wa mada kekkon shite imasen.	Anh tôi vẫn chưa lập gia đình.
まだ日本に行ったことがありません。	Mada Nihon ni itta koto ga arimasen.	Tôi vẫn chưa từng đi Nhật.

Mẫu たことがありません ở dòng cuối thuộc nhóm bài thể た.

Các nghĩa khác của もう

もう + số lượng: "thêm"

• もう少し待ってください。 (Mō sukoshi matte kudasai., "Đợi thêm chút nữa nhé.")
• もう一度お願いします。 (Mō ichido onegaishimasu., "Làm ơn nói lại một lần nữa.")
• もう一つください。 (Mō hitotsu kudasai., "Cho tôi thêm một cái.")

もうすぐ: "sắp"

もうすぐ夏休みです。 (Mō sugu natsuyasumi desu., "Sắp nghỉ hè rồi.") 電車はもうすぐ来ます。 (Densha wa mō sugu kimasu., "Tàu sắp đến.")

もういいです: "thôi, đủ rồi"

もういいです。 (Mō ii desu.) có thể là "Đủ rồi, không cần nữa" một cách lịch sự, ví dụ khi được mời thêm đồ ăn. Nói với giọng gắt thì thành "Thôi khỏi!", nên chú ý ngữ điệu. Một mình tiếng もう！ là câu cảm thán bực mình, kiểu "Trời ơi, thật là!".

まだまだ: khiêm tốn và "còn lâu"

Khi được khen 日本語が上手ですね。 (Nihongo ga jōzu desu ne., "Bạn giỏi tiếng Nhật quá"), câu đáp tự nhiên là いいえ、まだまだです。 (Iie, madamada desu., "Không đâu, tôi còn kém lắm"). まだまだ cũng có nghĩa "còn nhiều, còn lâu": 仕事はまだまだあります。 (Shigoto wa madamada arimasu., "Việc vẫn còn nhiều lắm").

Lỗi người Việt hay mắc

• Trả lời "chưa" bằng まだ食べませんでした. Câu đúng là まだ食べていません。 hoặc gọn hơn まだです。.
• Trả lời "rồi" bằng はい、まだです. "Rồi" là はい、もう食べました。; まだです luôn có nghĩa "chưa".
• Nghĩ もう + phủ định là "đã không". Câu もう食べません。 (Mō tabemasen.) là "Tôi không ăn nữa", không phải "tôi đã không ăn".
• Bỏ ている khi nói trạng thái kéo dài: "Anh ấy vẫn đang làm" là 彼はまだ働いています。 (Kare wa mada hataraite imasu.), không nói まだ働きます.
• Dùng もう để nói "sắp" mà thiếu すぐ. Muốn nói "sắp đến" thì dùng もうすぐ.

Bài tập nhỏ

Điền もう hoặc まだ, chia động từ nếu cần:

1. A: 映画は___始まりましたか。B: いいえ、___です。
2. ___10時ですよ。早く寝なさい。(Đã 10 giờ rồi đấy, đi ngủ nhanh lên.)
3. このパソコンは古いですが、___使えます。(Máy tính này cũ nhưng vẫn dùng được.)
4. お腹がいっぱいです。___食べられません。(Tôi no rồi, không ăn nổi nữa.)
5. Dịch: "Tôi vẫn chưa mua vé."

Đáp án: (1) もう / まだ. (2) もう10時ですよ。 (3) まだ: まだ使えます。 (4) もう: もう食べられません。 (5) まだ切符を買っていません。 (Mada kippu o katte imasen.)

Câu hỏi thường gặp

もう và まだ có thể đứng ở đâu trong câu?

Thường đứng ngay trước động từ, tính từ hoặc trước cụm danh từ + を/が: もう宿題をしました。 hay 宿題はもうしました。 đều đúng. Khi chủ đề đã rõ, người Nhật hay đưa danh từ + は lên trước rồi mới đến もう/まだ.

Có thể trả lời chỉ bằng もう được không?

Không tự nhiên. Trả lời "rồi" phải có động từ: はい、もう食べました。 hoặc thân mật うん、食べた。. Riêng まだ thì đứng một mình được: まだです。, まだ。.

もう và すでに khác nhau thế nào?

Cả hai đều là "đã… rồi". すでに (sude ni) trang trọng, hay gặp trong văn viết, thông báo. Nói chuyện hằng ngày dùng もう.

"Vừa mới làm xong" thì có dùng もう không?

Không. "Vừa mới" dùng mẫu たばかり hoặc たところ, ví dụ 今着いたところです。 (Ima tsuita tokoro desu., "Tôi vừa mới đến"). Xem bài ngữ pháp vừa mới たばかり, たところ.