Ngữ pháp なら (nara) trong tiếng Nhật: "nếu là" và phân biệt với たら

Ngữ pháp なら (nara) nghĩa là "nếu là…", "nếu (đúng) vậy thì…". Nó thường dùng để tiếp lời người khác: người kia nêu một chủ đề hay dự định, bạn đáp lại bằng lời khuyên, thông tin hay nhận xét. Cách nối: thể thường + なら, riêng danh từ và tính từ な bỏ だ. Ví dụ: A nói muốn đi Kyoto, B đáp 京都に行くなら、秋がいいですよ。 (kyōto ni iku nara, aki ga ii desu yo, "Nếu đi Kyoto thì mùa thu là đẹp nhất đấy"). Hoặc khi bạn hỏi mượn bút: ペンなら、ここにありますよ。 (pen nara, koko ni arimasu yo, "Bút thì ở đây này").

Bài này đi sâu riêng vào なら. Nếu bạn cần cái nhìn tổng về cả bốn mẫu điều kiện, xem bài câu điều kiện たら, ば, と, なら.

Bảng công thức

Loại từ	Cách nối	Ví dụ	Nghĩa
Động từ (khẳng định)	V thể từ điển + なら	行くなら	nếu (định) đi
Động từ (phủ định)	V ない + なら	行かないなら	nếu không đi
Động từ (quá khứ)	V た + なら	もう食べたなら	nếu đã ăn rồi thì
Tính từ い	Aい + なら	高いなら	nếu đắt
Tính từ な	bỏ だ + なら	静かなら	nếu yên tĩnh
Danh từ	N + なら	学生なら	nếu là học sinh
Nhấn mạnh, văn nói	thể thường + の/ん + なら	行くんなら	nếu mà đi thật
Đầu câu	それなら / なら	それなら、やめよう。	vậy thì thôi.

Lỗi nối hay gặp nhất là giữ だ: 学生だなら, 静かだなら đều sai. Nếu chưa chắc thể thường của từng loại từ, ôn lại bài thể thường.

Cách dùng 1: đáp lại lời người khác, "nếu vậy thì"

Đây là cách dùng đặc trưng nhất. なら lấy lại chính điều người kia vừa nói làm tiền đề, rồi bạn nói tiếp. Vế sau thường là lời khuyên, đề nghị, ý kiến, hiếm khi là một sự thật khách quan.

Người nói	Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
A	週末、北海道に行きます。	shūmatsu, hokkaidō ni ikimasu	Cuối tuần tôi đi Hokkaido.
B	北海道に行くなら、暖かい服を持っていってください。	hokkaidō ni iku nara, atatakai fuku o motte itte kudasai	Đi Hokkaido thì mang áo ấm theo nhé.
A	頭が痛いんです。	atama ga itai n desu	Tôi đau đầu quá.
B	頭が痛いなら、今日は早く帰ったほうがいいですよ。	atama ga itai nara, kyō wa hayaku kaetta hō ga ii desu yo	Đau đầu thì hôm nay nên về sớm đi.
A	日本語の辞書を買いたいです。	nihongo no jisho o kaitai desu	Tôi muốn mua từ điển tiếng Nhật.
B	辞書なら、駅前の本屋が安いですよ。	jisho nara, ekimae no hon'ya ga yasui desu yo	Từ điển thì hiệu sách trước ga bán rẻ đấy.

Trong các ví dụ trên, người nói B không tự nghĩ ra điều kiện. B chỉ "nhận" thông tin của A rồi phản hồi. Đó là chỗ なら khác hẳn たら và ば.

Cách dùng 2: N なら, "nói đến … thì"

Đặt なら sau danh từ để nêu chủ đề, gần với は nhưng có ý "nếu nói về cái đó thì". Thường dùng khi giới thiệu, gợi ý, hoặc trả lời "người/vật bạn đang tìm thì…".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
ラーメンなら、この店が一番おいしいです。	rāmen nara, kono mise ga ichiban oishii desu	Nói đến ramen thì quán này ngon nhất.
田中さんなら、さっき図書館にいましたよ。	tanaka-san nara, sakki toshokan ni imashita yo	Anh Tanaka à, lúc nãy anh ấy ở thư viện đấy.
漢字なら、少し読めます。	kanji nara, sukoshi yomemasu	Chữ Hán thì tôi đọc được một ít.
日曜日なら、時間があります。	nichiyōbi nara, jikan ga arimasu	Chủ nhật thì tôi rảnh.

Câu thứ ba và thứ tư có hàm ý so sánh ngầm: chữ Hán thì đọc được (còn thứ khác thì chưa chắc), chủ nhật thì rảnh (ngày khác thì không). Để thấy rõ sắc thái này so với は, xem thêm bài phân biệt は và が.

Cách dùng 3: giả định "nếu thật sự là vậy"

なら cũng đặt một giả định về điều người nói chưa chắc, kiểu "nếu mà đúng thế thì". Vế sau thường là ý muốn, lời đề nghị, lời bảo "cứ làm đi".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
その話が本当なら、うれしいです。	sono hanashi ga hontō nara, ureshii desu	Nếu chuyện đó là thật thì tôi vui lắm.
忙しいなら、手伝いましょうか。	isogashii nara, tetsudaimashou ka	Nếu bạn bận thì để tôi giúp nhé.
嫌なら、行かなくてもいいですよ。	iya nara, ikanakute mo ii desu yo	Nếu không thích thì không đi cũng được.
もう宿題が終わったなら、遊びに行ってもいいよ。	mō shukudai ga owatta nara, asobi ni itte mo ii yo	Nếu làm xong bài tập rồi thì đi chơi cũng được.

Cách dùng 4: vế sau xảy ra trước vế なら

Đây là điểm ngữ pháp quan trọng nhất của なら. Với たら, vế sau luôn diễn ra sau vế điều kiện. Với なら, vế sau có thể diễn ra trước, vì なら chỉ nêu một dự định làm tiền đề, chưa cần nó xảy ra.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa	Thứ tự
日本へ行くなら、日本語を勉強したほうがいいです。	nihon e iku nara, nihongo o benkyō shita hō ga ii desu	Nếu định sang Nhật thì nên học tiếng Nhật.	học trước, đi sau
日本へ行ったら、富士山に登りたいです。	nihon e ittara, fujisan ni noboritai desu	Sang Nhật rồi tôi muốn leo núi Phú Sĩ.	đi trước, leo sau
パソコンを買うなら、この店がいいですよ。	pasokon o kau nara, kono mise ga ii desu yo	Nếu định mua máy tính thì nên mua ở cửa hàng này.	chọn chỗ trước, mua sau
パソコンを買ったら、まず設定をしましょう。	pasokon o kattara, mazu settei o shimashou	Mua máy tính xong thì cài đặt trước đã.	mua trước, cài sau

Mẹo nhớ: nếu dịch được bằng "nếu định làm… thì", hãy dùng なら. Nếu dịch được bằng "làm… xong rồi thì", hãy dùng たら.

Phân biệt なら và たら

Tiêu chí	なら	たら
Thứ tự thời gian	vế sau có thể xảy ra trước	vế sau luôn xảy ra sau
Nguồn của điều kiện	thường lấy từ lời người khác, ngữ cảnh	người nói tự đặt ra
Vế sau	khuyên, đề nghị, ý kiến, ý muốn	gần như mọi loại câu
Đi với N	N + なら (chủ đề, "nói về N thì")	N + だったら (giả định)
Kết quả tự nhiên, lặp lại	không dùng	dùng được
Sự việc đã xảy ra trong quá khứ	không dùng	dùng được (phát hiện, bất ngờ)

Ví dụ về hai hàng cuối: 春になったら、桜が咲きます。 (haru ni nattara, sakura ga sakimasu, "Sang xuân thì hoa anh đào nở") đúng, nhưng 春になるなら、桜が咲きます nghe sai vì đây là quy luật tự nhiên. Tương tự, 窓を開けたら、雪が降っていました。 (mado o aketara, yuki ga futte imashita, "Mở cửa sổ ra thì thấy tuyết đang rơi") không thể thay たら bằng なら.

Có những câu dùng được cả hai, nhất là khi điều kiện không gắn với thời gian: 安いなら買います。 và 安かったら買います。 đều là "Rẻ thì tôi mua". Bản なら nghe như đáp lại thông tin vừa nghe rằng món đó rẻ.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Giữ だ trước なら. Đúng là 学生なら, きれいなら, không phải 学生だなら.
2. Dùng なら cho trình tự "xong rồi thì". "Về nhà rồi tôi tắm" là 家に帰ったら、シャワーを浴びます。, không dùng 帰るなら.
3. Dùng なら cho quy luật. "Bấm nút này thì đèn sáng" dùng と hoặc たら: このボタンを押すと、電気がつきます。
4. Dịch mọi chữ "nếu" thành なら. Người Việt nghe "nếu là" dễ chọn なら, nhưng khi điều kiện do chính mình đặt ra và không có ai nói trước, たら thường tự nhiên hơn.
5. Quên rằng N なら có hàm ý so sánh. ビールなら飲めます。 nghe như "bia thì uống được (rượu mạnh thì không)". Nếu chỉ muốn nói "tôi uống được bia" thì dùng ビールが飲めます。

Bài tập nhỏ

Chọn なら hoặc たら, rồi chia động từ trong ngoặc.

Câu	Đề bài
1	駅に (着く) ___、電話してください。
2	A：来月、沖縄に行きます。B：沖縄に (行く) ___、海がきれいな所を教えますよ。
3	A：傘を忘れました。B：傘 ___、貸しますよ。
4	春に (なる) ___、暖かくなります。
5	日本語を (勉強する) ___、毎日少しずつ続けることが大切です。

Đáp án:

1. 駅に着いたら、電話してください。 (tới nơi rồi mới gọi)
2. 沖縄に行くなら、海がきれいな所を教えますよ。 (đáp lại dự định của A)
3. 傘なら、貸しますよ。 (lấy chủ đề A vừa nói)
4. 春になったら、暖かくなります。 (quy luật tự nhiên, cũng có thể dùng 春になると)
5. 日本語を勉強するなら、毎日少しずつ続けることが大切です。 (lời khuyên cho người định học)

Câu hỏi thường gặp

Ngữ pháp nara thuộc trình độ N4 hay N5?

Phần lớn giáo trình sơ cấp dạy なら ở giai đoạn sau, cùng lúc với ば, nên nó thường được xếp vào ngữ pháp N4. Cách dùng N なら để nêu chủ đề hay được học sớm hơn một chút.

なら và のなら khác nhau thế nào?

のなら (văn nói: んなら) nhấn mạnh hơn rằng bạn đang dựa vào điều người kia vừa nói, kiểu "nếu đúng là bạn định… thì". Nghĩa cơ bản không đổi: 行くのなら、早く準備しなさい。 (iku no nara, hayaku junbi shinasai, "Nếu định đi thật thì chuẩn bị nhanh lên").

それなら và じゃあ có giống nhau không?

Cả hai đều mở đầu câu với nghĩa "vậy thì". それなら hơi trang trọng và nhấn vào điều vừa nghe, じゃあ (hoặc では) thân mật và dùng nhiều hơn khi nói chuyện: じゃあ、また明日。 ("Vậy hẹn mai nhé").