Ngữ pháp し (shi) tiếng Nhật: 〜し、〜し để liệt kê lý do

Cấu trúc 〜し、〜し dùng để kể nhiều lý do cùng lúc, nghĩa gần với "vừa… lại…", "đã… lại còn…" trong tiếng Việt. Công thức: thể thường + し. Riêng tính từ đuôi な và danh từ ở hiện tại khẳng định phải thêm だ trước し. Ví dụ: この店は安いし、おいしいし、よく来ます。 (kono mise wa yasui shi, oishii shi, yoku kimasu, "Quán này đã rẻ lại ngon, nên tôi hay tới"). Hay: 今日は雨だし、寒いし、出かけたくないです。 (kyō wa ame da shi, samui shi, dekaketakunai desu, "Hôm nay vừa mưa vừa lạnh, tôi không muốn ra ngoài").

Bảng công thức

Loại từ	Cách nối	Ví dụ	Nghĩa
Động từ	thể thường + し	行くし / 行かないし / 行ったし	đi / không đi / đã đi
Tính từ い	A-い + し	高いし / 高くないし / 高かったし	đắt / không đắt / đã đắt
Tính từ な	A + だし	便利だし / 便利じゃないし / 便利だったし	tiện / không tiện / đã tiện
Danh từ	N + だし	休みだし / 休みじゃないし / 休みだったし	ngày nghỉ / không phải ngày nghỉ / đã là ngày nghỉ
Lịch sự	です / ます + し	便利ですし / 行きますし	dùng khi nói chuyện lịch sự

Vế sau cùng thường là kết luận: một quyết định, một mong muốn, một nhận xét. Các vế し đứng trước đóng vai trò lý do. Muốn ôn thể thường của từng loại từ, xem bài thể thường và thể lịch sự.

Cách nối với từng loại từ

Động từ

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
昨日はよく寝たし、今日は元気です。	kinō wa yoku neta shi, kyō wa genki desu	Hôm qua ngủ đủ rồi, nên hôm nay khoẻ.
彼は日本語も話せるし、英語も話せる。	kare wa nihongo mo hanaseru shi, eigo mo hanaseru	Anh ấy nói được cả tiếng Nhật lẫn tiếng Anh.
バスはなかなか来ないし、タクシーで行きましょう。	basu wa nakanaka konai shi, takushī de ikimashō	Xe buýt mãi không tới, đi taxi thôi.

Tính từ い

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
この部屋は広いし、明るいし、気に入りました。	kono heya wa hiroi shi, akarui shi, ki ni irimashita	Phòng này vừa rộng vừa sáng, tôi rất ưng.
このかばんは軽いし、丈夫だし、毎日使っています。	kono kaban wa karui shi, jōbu da shi, mainichi tsukatte imasu	Cái cặp này đã nhẹ lại bền, ngày nào tôi cũng dùng.
値段も高くないし、一度行ってみたら?	nedan mo takakunai shi, ichido itte mitara?	Giá cũng không đắt, thử đi một lần xem?

Tính từ いい giữ nguyên ở hiện tại: 天気もいいし (tenki mo ii shi, "trời cũng đẹp"). Ở quá khứ và phủ định thì đổi sang よ: よかったし, よくないし.

Tính từ な và danh từ

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
駅から近いし、静かだし、いいアパートですね。	eki kara chikai shi, shizuka da shi, ii apāto desu ne	Gần ga lại yên tĩnh, căn hộ tốt thật đấy.
明日は休みだし、ゆっくり寝よう。	ashita wa yasumi da shi, yukkuri neyō	Mai là ngày nghỉ, ngủ thong thả thôi.
まだ学生だし、お金があまりありません。	mada gakusei da shi, okane ga amari arimasen	Vẫn còn là sinh viên nên tôi không có mấy tiền.

Phần này là chỗ người học hay sai nhất: 静かし và 学生し đều thiếu だ. Cách phân biệt tính từ い và な có ở bài tính từ い và な.

Các cách dùng

1. Kể nhiều lý do cho một kết luận

Đây là cách dùng chính. Thường có hai vế し, đôi khi ba. Trợ từ も hay thay cho は hoặc が trong từng vế để nhấn ý "cũng", "lại còn".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
お金もないし、時間もないし、旅行は無理です。	okane mo nai shi, jikan mo nai shi, ryokō wa muri desu	Tiền không có, thời gian cũng không, đi du lịch là không được.
部屋も広いし、家賃も安いし、ここに決めます。	heya mo hiroi shi, yachin mo yasui shi, koko ni kimemasu	Phòng đã rộng, tiền thuê lại rẻ, tôi chọn chỗ này.

2. Chỉ nêu một lý do, ngầm còn lý do khác

Chỉ cần một vế し, người nghe vẫn hiểu là "còn lý do khác nữa, nhưng đây là một trong số đó". Câu nghe mềm hơn so với nói thẳng bằng から.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
もう遅いし、そろそろ帰ろう。	mō osoi shi, sorosoro kaerō	Cũng muộn rồi, về thôi.
熱もないし、大丈夫です。	netsu mo nai shi, daijōbu desu	Cũng không sốt, tôi ổn mà.

3. Liệt kê ưu điểm hoặc nhược điểm, không cần kết luận

Khi kể về một người hay một nơi, các vế し xếp các đặc điểm cùng chiều với nhau: toàn tốt hoặc toàn xấu.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
田中さんは優しいし、仕事もできるし、みんなに好かれています。	Tanaka-san wa yasashii shi, shigoto mo dekiru shi, minna ni sukarete imasu	Anh Tanaka vừa tốt bụng vừa giỏi việc, ai cũng quý.
あの店は高いし、店員も冷たいし。	ano mise wa takai shi, ten'in mo tsumetai shi	Quán đó đã đắt, nhân viên lại lạnh nhạt.

Câu thứ hai bỏ lửng sau し, rất hay gặp trong văn nói. Người nghe tự hiểu kết luận là "nên tôi không muốn đến đó".

Phân biệt し với や, たり, て và から

Mẫu	Nối cái gì	Ý nghĩa	Ví dụ
〜し、〜し	mệnh đề (động từ, tính từ, danh từ + だ)	kể lý do, đặc điểm cùng chiều	安いし、近いし
〜や〜など	chỉ danh từ	kể vài thứ tiêu biểu	りんごやみかんなど
〜たり〜たりする	động từ	kể vài hành động tiêu biểu	読んだり書いたりする
〜て / 〜くて / 〜で	mọi loại từ	nối đơn giản, theo trình tự hoặc cùng lúc	安くておいしい
〜から	một mệnh đề	nêu một lý do rõ ràng	安いから買います

や và たり liệt kê sự vật và hành động, không mang nghĩa lý do. Hai mẫu này có ở bài trợ từ liệt kê と, や, たり. So với 安くておいしい (rẻ và ngon, chỉ mô tả), câu 安いし、おいしい còn ngầm ý "vì thế nên tôi thích, nên đáng đi". So với から, し nghe nhẹ và mở hơn, hợp khi bạn muốn đưa lý do mà không quá khẳng định. Cách dùng から và ので có ở bài lý do ので và から.

Lỗi người Việt hay mắc

• Thiếu だ sau tính từ な và danh từ: viết 静かし, 雨し. Đúng là 静かだし, 雨だし.
• Thêm だ sau tính từ い: viết 高いだし. Tính từ い nối thẳng: 高いし.
• Dùng し để nối danh từ như "và": viết りんごしみかん. Nối danh từ dùng と hoặc や.
• Kể hai đặc điểm trái chiều: 安いし、まずい (rẻ mà dở) nghe lạc. Muốn nói tương phản, dùng けど hoặc が.
• Dùng し trong câu trang trọng viết tay như đơn từ, báo cáo. Ở đó nên đổi sang ため hoặc liệt kê từng ý thành câu riêng.

Bài tập nhỏ

Nối hai vế trong ngoặc bằng し, chia đúng dạng.

1. この町は (きれいだ) ____、(人が親切だ) ____、住みやすいです。
2. 今日は (日曜日だ) ____、店が混んでいます。
3. このパソコンは (重い) ____、(遅い) ____、もう使いたくない。
4. 昨日は (たくさん歩いた) ____、足が痛いです。
5. Câu nào đúng: 「静かし、きれいだ」 hay 「静かだし、きれいだ」?

Đáp án

1. この町はきれいだし、人も親切だし、住みやすいです。 (kono machi wa kirei da shi, hito mo shinsetsu da shi, sumiyasui desu) Thị trấn này vừa sạch đẹp, người lại tử tế, rất dễ sống. Có thể đổi が thành も để tự nhiên hơn.
2. 今日は日曜日だし、店が混んでいます。 (kyō wa nichiyōbi da shi, mise ga konde imasu) Hôm nay là chủ nhật nên quán đông.
3. このパソコンは重いし、遅いし、もう使いたくない。 (kono pasokon wa omoi shi, osoi shi, mō tsukaitakunai) Máy này đã nặng lại chậm, tôi không muốn dùng nữa.
4. 昨日はたくさん歩いたし、足が痛いです。 (kinō wa takusan aruita shi, ashi ga itai desu) Hôm qua đi bộ nhiều nên chân đau.
5. 静かだし、きれいだ. Tính từ な phải có だ trước し.

Câu hỏi thường gặp

Shi shi trong tiếng Nhật nghĩa là gì?

Đó là cấu trúc 〜し、〜し, dùng để kể nhiều lý do hoặc nhiều đặc điểm cùng chiều, nghĩa "vừa… lại…", "đã… lại còn…". Vế cuối thường là kết luận rút ra từ các lý do đó.

Có bắt buộc dùng hai lần し không?

Không. Một vế し vẫn đúng, khi đó câu hàm ý "còn lý do khác nữa". Ví dụ もう遅いし、帰ろう。 chỉ có một vế nhưng rất tự nhiên.

し có dùng trong câu lịch sự được không?

Được. Gắn し sau です hoặc ます: この辺は便利ですし、静かですし。 (kono hen wa benri desu shi, shizuka desu shi). Kiểu này hay gặp khi nói với khách hoặc người trên. Văn viết trang trọng thì ít dùng し hơn.

し học ở trình độ nào?

Mẫu này thường xuất hiện ở trình độ sơ cấp cuối, khoảng N4, sau khi bạn đã nắm thể thường. Nắm chắc thể thường của động từ trước khi học し sẽ đỡ nhầm hơn nhiều.