Ngữ pháp nhờ vả tiếng Nhật: てください, てくれませんか, ていただけませんか

Nhờ ai làm gì trong tiếng Nhật, bạn chia động từ sang thể て rồi gắn đuôi nhờ vả. Đơn giản nhất là てください (te kudasai, "làm ơn ..."), lịch sự hơn là てくれませんか và てもらえませんか, trang trọng nhất là ていただけませんか. Ví dụ: ちょっと待ってください。 (chotto matte kudasai, "làm ơn đợi một chút"), この書類を見ていただけませんか。 (kono shorui o mite itadakemasen ka, "anh/chị xem giúp tôi tài liệu này được không ạ?"). Người nghe càng cao, càng xa, việc nhờ càng phiền, thì càng chọn đuôi dài.

Bảng công thức theo mức lịch sự

Mức	Công thức	Ví dụ	Dùng với
1 (thân)	V て + くれる？ / もらえる？	手伝ってくれる？	Bạn bè, gia đình
2	V て + ください	ここに名前を書いてください。	Chỉ dẫn, việc nhỏ, người dưới
3	V て + くれませんか	写真を撮ってくれませんか。	Người ngang hàng, người lạ
4	V て + もらえませんか / もらえますか	道を教えてもらえませんか。	Người lạ, đồng nghiệp
5	V て + いただけますか	確認していただけますか。	Cấp trên, khách hàng
6	V て + いただけませんか	少し待っていただけませんか。	Cấp trên, khách, việc nhờ phiền
7 (cao nhất)	V て + いただけないでしょうか	推薦状を書いていただけないでしょうか。	Thư từ, việc nhờ lớn

Quy luật chung: dạng phủ định (ませんか) lịch sự hơn dạng khẳng định (ますか), và もらう/いただく (mình nhận) lịch sự hơn くれる (người kia cho), vì câu đặt mình vào vị trí người được giúp. Nếu muốn ôn lại ba động từ cho nhận này, xem bài あげる, くれる, もらう.

Cách chia thể て trước đuôi nhờ vả

Mọi mẫu trong bài đều đứng sau thể て, nên chia sai thể て là sai cả câu. Bảng dưới gom đủ các kiểu đuôi.

Từ điển	Thể て	Câu nhờ	Nghĩa
待つ	待って	待ってください	làm ơn đợi
送る	送って	送ってもらえますか	gửi giúp được không
手伝う	手伝って	手伝ってくれませんか	giúp tôi được không
書く	書いて	書いてください	làm ơn viết
急ぐ	急いで	急いでください	làm ơn nhanh lên
読む	読んで	読んでいただけますか	đọc giúp được không ạ
呼ぶ	呼んで	呼んでくれませんか	gọi giúp được không
話す	話して	ゆっくり話してください	làm ơn nói chậm
行く	行って (ngoại lệ)	一緒に行ってもらえませんか	đi cùng được không
教える	教えて	教えていただけませんか	chỉ giúp được không ạ
見る	見て	見てくれる？	xem giúp được không
する	して	チェックしていただけますか	kiểm tra giúp được không ạ
来る	来て (kite)	明日、早く来てください	mai làm ơn đến sớm

~てください: làm ơn, hãy

てください là mẫu đầu tiên người học gặp, nhưng nó gần với lời chỉ dẫn hơn là lời nhờ. Bác sĩ, nhân viên quầy, giáo viên dùng てください để hướng dẫn. Khi bạn cần người khác làm một việc vì lợi ích của mình, nhất là với người trên, てください nghe hơi giống ra lệnh.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
もう一度言ってください。	mō ichido itte kudasai	Làm ơn nói lại một lần nữa.
ゆっくり話してください。	yukkuri hanashite kudasai	Làm ơn nói chậm thôi.
ここにサインしてください。	koko ni sain shite kudasai	Vui lòng ký vào đây.
ドアを閉めてください。	doa o shimete kudasai	Làm ơn đóng cửa.

Nhờ người khác đừng làm gì thì dùng ないでください, xem bài ないでください.

~てくれませんか: bạn làm giúp tôi được không

くれる nghĩa là "người khác làm cho tôi". Đặt ở dạng hỏi phủ định, câu thành lời nhờ mềm mỏng, để người kia có quyền từ chối. Với bạn bè, rút gọn thành てくれる？ hoặc てくれない？.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
すみません、写真を撮ってくれませんか。	sumimasen, shashin o totte kuremasen ka	Xin lỗi, chụp giúp tôi tấm ảnh được không?
ちょっと手伝ってくれる？	chotto tetsudatte kureru?	Giúp mình chút được không?
窓を閉めてくれない？	mado o shimete kurenai?	Đóng giùm cái cửa sổ nhé?
駅まで迎えに来てくれませんか。	eki made mukae ni kite kuremasen ka	Ra ga đón tôi được không?

~てもらえませんか: tôi có thể nhờ bạn ... không

もらえる là thể khả năng của もらう ("nhận"), nên câu nghĩa đen là "tôi có thể nhận được việc bạn làm ... không". Cách nói này lịch sự hơn くれませんか một chút, dùng tốt với đồng nghiệp và người lạ. てもらえますか cũng được, nhưng nhẹ nhàng kém hơn てもらえませんか.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
駅までの道を教えてもらえませんか。	eki made no michi o oshiete moraemasen ka	Chỉ giúp tôi đường ra ga được không?
明日までに送ってもらえますか。	ashita made ni okutte moraemasu ka	Gửi giúp tôi trước ngày mai được không?
シフトを代わってもらえませんか。	shifuto o kawatte moraemasen ka	Đổi ca giúp tôi được không?

~ていただけませんか: kính ngữ khi nhờ người trên

いただく là dạng khiêm nhường của もらう. いただける là thể khả năng của nó. Với cấp trên, khách hàng, giáo viên, người lớn tuổi, hãy dùng ていただけますか hoặc ていただけませんか. Khi viết email hay nhờ một việc lớn (viết thư giới thiệu, đổi lịch họp), thêm một bậc nữa thành ていただけないでしょうか.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
この資料を確認していただけますか。	kono shiryō o kakunin shite itadakemasu ka	Anh/chị kiểm tra giúp tài liệu này được không ạ?
少々待っていただけませんか。	shōshō matte itadakemasen ka	Xin quý khách chờ một chút được không ạ?
使い方を教えていただけませんか。	tsukaikata o oshiete itadakemasen ka	Anh/chị chỉ giúp tôi cách dùng được không ạ?
会議の時間を変更していただけないでしょうか。	kaigi no jikan o henkō shite itadakenai deshō ka	Liệu có thể đổi giờ họp giúp tôi được không ạ?

Nhờ vả ở nơi làm việc

Ở công ty Nhật, lời nhờ thường có ba phần: câu đệm xin lỗi, việc cần nhờ, lời cảm ơn. Câu đệm (kushon kotoba) quan trọng không kém đuôi câu.

Phần	Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
Câu đệm	すみませんが、	sumimasen ga	Xin lỗi, nhưng...
Câu đệm	お忙しいところすみませんが、	oisogashii tokoro sumimasen ga	Xin lỗi đã làm phiền lúc anh/chị đang bận...
Câu đệm	恐れ入りますが、	osoreirimasu ga	Thật ngại quá, nhưng... (với khách)
Nhờ đồng nghiệp	このデータ、ちょっと見てもらえますか。	kono dēta, chotto mite moraemasu ka	Xem giúp tôi dữ liệu này chút được không?
Nhờ sếp	報告書を確認していただけませんか。	hōkokusho o kakunin shite itadakemasen ka	Anh/chị duyệt giúp bản báo cáo được không ạ?
Nhờ khách	こちらにお名前を書いていただけますか。	kochira ni onamae o kaite itadakemasu ka	Quý khách vui lòng ghi tên vào đây ạ.
Cảm ơn	助かります。ありがとうございます。	tasukarimasu. arigatō gozaimasu	Giúp tôi nhiều lắm, cảm ơn anh/chị.

Xin phép cho chính mình làm gì (nghỉ, về sớm) thì động từ chuyển sang thể sai khiến: 明日休ませていただけませんか。 (ashita yasumasete itadakemasen ka, "cho phép tôi nghỉ ngày mai được không ạ?"). Câu này hay dùng với quản lý ca, tổ trưởng.

Nhờ làm và xin đồ: てください khác ください

Muốn	Mẫu	Ví dụ
Xin một món đồ	N + をください	水をください。 (cho tôi nước)
Nhờ một dịch vụ, món đồ (lịch sự hơn)	N + をお願いします	お会計をお願いします。 (cho tôi thanh toán)
Nhờ người ta làm việc gì	V て + ください	水を持ってきてください。 (làm ơn mang nước tới)

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 部長、これを見てください。 → ✓ 部長、これを見ていただけますか。 Với cấp trên, てください nghe như giao việc.
• ✗ 教えてもらいませんか → ✓ 教えてもらえませんか. Phải dùng thể khả năng もらえる, không dùng もらう.
• ✗ 確認していただきませんか → ✓ 確認していただけませんか. Tương tự, いただける chứ không phải いただく.
• ✗ 行いてください → ✓ 行ってください. 行く là ngoại lệ duy nhất của nhóm đuôi く.
• ✗ Nhờ thẳng không câu đệm: 書類を送っていただけませんか (với khách lần đầu). → ✓ 恐れ入りますが、書類を送っていただけませんか。 Thêm câu đệm, lời nhờ mềm hẳn.

Bài tập nhỏ

Đổi các câu sau sang mức lịch sự được yêu cầu.

1. 待つ → nhờ bạn thân
2. 教える → nhờ người lạ trên đường (mức 4)
3. チェックする → nhờ sếp (mức 6)
4. 電話する → nhờ đồng nghiệp ngang hàng (mức 3)
5. 書く → viết email nhờ giáo sư viết thư giới thiệu (mức 7)

Đáp án:

1. 待ってくれる？
2. 教えてもらえませんか。
3. チェックしていただけませんか。
4. 電話してくれませんか。
5. 推薦状を書いていただけないでしょうか。

Câu hỏi thường gặp

てくれませんか và てもらえませんか khác nhau gì?

Nghĩa gần như nhau. てくれませんか lấy người làm giúp làm chủ ngữ ("bạn làm cho tôi"), てもらえませんか lấy người được giúp làm chủ ngữ ("tôi nhận việc bạn làm"). Cách thứ hai lịch sự hơn một chút nên an toàn hơn với người không thân.

ていただけませんか có quá trang trọng khi nói với đồng nghiệp không?

Với đồng nghiệp cùng cấp, dùng thường xuyên sẽ thấy xa cách. てもらえますか là vừa. Với đồng nghiệp lớn tuổi hơn hoặc nhờ việc phiền, ていただけますか vẫn tự nhiên.

Có thể chỉ nói お願いします không?

Được, khi việc đã rõ: đưa tài liệu kèm これ、お願いします。 (kore, onegai shimasu) là đủ. Nhưng lần đầu nhờ một việc cụ thể thì nói rõ động từ bằng các mẫu trên.

Từ chối lời nhờ thế nào?

Giống khi từ chối lời rủ: すみません、今はちょっと…。 (sumimasen, ima wa chotto…, "xin lỗi, giờ thì hơi…"). Cách đáp lời rủ có trong bài câu rủ rê ましょう, ませんか.