Ngữ pháp ように (youni) tiếng Nhật: ようにする, ようになる và cách phân biệt

Ngữ pháp ように (đọc là yō ni, nhiều người gõ là "youni" hay "yoni") có bốn cách dùng chính. V + ようにする là cố gắng làm một việc thành thói quen. V + ようになる là trở nên làm được, hoặc bắt đầu có thói quen mới. V + ように, … là "để cho", còn N + のように là "giống như". Ví dụ: 毎日野菜を食べるようにしています。 (mainichi yasai o taberu yō ni shite imasu, "tôi cố gắng ngày nào cũng ăn rau"), 日本語が話せるようになりました。 (nihongo ga hanaseru yō ni narimashita, "tôi đã nói được tiếng Nhật rồi").

Mẹo phân biệt nhanh: する là do mình chủ động cố gắng, なる là kết quả tự đến sau một thời gian. Phần còn lại của bài đi qua từng mẫu, kèm cách ghép, ví dụ và lỗi người Việt hay mắc.

Bảng công thức

Mẫu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Cố gắng, tập thói quen	V từ điển / V ない + ようにする	早く寝るようにする	cố gắng ngủ sớm
Đang duy trì thói quen	V + ようにしている	甘い物を食べないようにしている	đang cố không ăn đồ ngọt
Nhờ người khác chú ý	V + ようにしてください	遅れないようにしてください	xin chú ý đừng đến muộn
Trở nên làm được	V khả năng + ようになる	泳げるようになった	đã bơi được rồi
Bắt đầu có thói quen	V từ điển + ようになる	料理するようになった	đã bắt đầu nấu ăn
Để cho, sao cho	V từ điển / V ない / V khả năng + ように、…	忘れないように	để không quên
Giống như	N + のように / N + のような + N	雪のように白い	trắng như tuyết
Bảo ai làm gì	V + ように言う / 頼む	来るように言う	bảo (ai) đến
Cầu mong	V ます + ように	合格しますように	mong là đỗ

Cách ghép ように với từng loại từ

Trước ように là động từ ở dạng từ điển hoặc dạng ない, không dùng dạng ます (trừ mẫu cầu mong ますように). Muốn nói "làm được" thì đổi động từ sang thể khả năng trước rồi mới ghép. Dạng ない xem lại ở bài thể ない.

Nhóm	Từ gốc	Khẳng định	Phủ định	Thể khả năng + ように
Nhóm 1	書く (kaku)	書くように	書かないように	書けるように
Nhóm 1	話す (hanasu)	話すように	話さないように	話せるように
Nhóm 2	食べる (taberu)	食べるように	食べないように	食べられるように
Nhóm 2	起きる (okiru)	起きるように	起きないように	起きられるように
Bất quy tắc	する (suru)	するように	しないように	できるように
Bất quy tắc	来る (kuru)	来るように	来ないように	来られるように
Danh từ	先生 (sensei)	先生のように

Với danh từ phải có の: 先生のように (sensei no yō ni, "giống như thầy"). Khi đứng trước một danh từ khác thì đổi thành のような: 東京のような大きい町 (Tōkyō no yō na ōkii machi, "thành phố lớn như Tokyo").

ようにする: cố gắng làm cho thành thói quen

ようにする nói về nỗ lực của chính người nói, thường là những việc lặp lại hằng ngày. Dạng ようにしている cho biết thói quen ấy đang được giữ. Dạng ようにします là lời hứa với bản thân từ nay về sau.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
夜はコーヒーを飲まないようにしています。	yoru wa kōhī o nomanai yō ni shite imasu	Buổi tối tôi cố không uống cà phê.
毎朝30分歩くようにしています。	maiasa sanjuppun aruku yō ni shite imasu	Sáng nào tôi cũng cố đi bộ 30 phút.
これからは早く寝るようにします。	korekara wa hayaku neru yō ni shimasu	Từ giờ tôi sẽ cố ngủ sớm.
新しい言葉はすぐノートに書くようにしています。	atarashii kotoba wa sugu nōto ni kaku yō ni shite imasu	Gặp từ mới là tôi ghi ngay vào vở.

Khi nói với người khác, ようにしてください là lời dặn mềm hơn てください. Nó mang ý "chú ý sao cho…", hay gặp trong thông báo ở trường, công ty, bệnh viện.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
明日は遅れないようにしてください。	ashita wa okurenai yō ni shite kudasai	Mai mọi người chú ý đừng đến muộn.
薬は食後に飲むようにしてください。	kusuri wa shokugo ni nomu yō ni shite kudasai	Nhớ uống thuốc sau bữa ăn.

ようになる: trở nên làm được, bắt đầu làm

ようになる tả một sự thay đổi diễn ra dần dần. Trước đây không làm được, nay làm được. Trước đây không có thói quen, nay đã có. Với nghĩa "làm được", động từ đứng trước luôn ở thể khả năng.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
漢字が少し読めるようになりました。	kanji ga sukoshi yomeru yō ni narimashita	Tôi đã đọc được một ít kanji.
娘は一人で自転車に乗れるようになった。	musume wa hitori de jitensha ni noreru yō ni natta	Con gái tôi đã tự đi được xe đạp.
日本に来てから、納豆を食べるようになりました。	Nihon ni kite kara, nattō o taberu yō ni narimashita	Từ khi sang Nhật tôi mới bắt đầu ăn natto.
最近、自分で料理するようになりました。	saikin, jibun de ryōri suru yō ni narimashita	Dạo này tôi đã tự nấu ăn.
このアプリで、駅の名前が調べられるようになった。	kono apuri de, eki no namae ga shiraberareru yō ni natta	Nhờ ứng dụng này, giờ tra được tên ga.

Chiều ngược lại, "không còn làm nữa", người Nhật thường nói V ない → なくなる: 最近、お酒を飲まなくなりました。 (saikin, osake o nomanaku narimashita, "dạo này tôi không uống rượu nữa"). Câu ないようになる vẫn có, nhưng なくなる tự nhiên hơn nhiều.

ように, …: để cho, sao cho

Đứng giữa câu, ように chỉ mục đích. Vế trước ように thường là trạng thái mong muốn, không hoàn toàn nằm trong tay người nói: thể khả năng, dạng ない, hoặc động từ chỉ kết quả như なる, 聞こえる, 見える.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
忘れないように、メモしておきます。	wasurenai yō ni, memo shite okimasu	Tôi ghi lại để khỏi quên.
後ろの人にも聞こえるように、大きい声で話してください。	ushiro no hito ni mo kikoeru yō ni, ōkii koe de hanashite kudasai	Hãy nói to để người ngồi sau cũng nghe thấy.
風邪をひかないように、暖かくして寝ます。	kaze o hikanai yō ni, atatakaku shite nemasu	Tôi mặc ấm khi ngủ để không bị cảm.
日本語が上手になるように、毎日練習しています。	nihongo ga jōzu ni naru yō ni, mainichi renshū shite imasu	Tôi luyện tập mỗi ngày để giỏi tiếng Nhật.
子どもでも読めるように、ふりがなを付けました。	kodomo demo yomeru yō ni, furigana o tsukemashita	Tôi thêm furigana để trẻ con cũng đọc được.

ように khác ために thế nào

ために cũng là "để", nhưng đi với động từ ý chí, tức việc người nói tự quyết được, và hai vế cùng chủ ngữ. ように đi với kết quả mong muốn, và hai vế có thể khác chủ ngữ.

	~ように	~ために
Động từ đứng trước	thể khả năng, ない, động từ chỉ kết quả	động từ ý chí dạng từ điển, danh từ + の
Chủ ngữ hai vế	cùng hoặc khác đều được	thường cùng một người
Ví dụ	間に合うように、走りました。 (ma ni au yō ni, hashirimashita, "tôi chạy cho kịp giờ")	日本へ行くために、お金を貯めています。 (Nihon e iku tame ni, okane o tamete imasu, "tôi để dành tiền để đi Nhật")

N のように: giống như, như là

Ghép với danh từ, ように dùng để so sánh hoặc nêu ví dụ.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
先生のように日本語を話したいです。	sensei no yō ni nihongo o hanashitai desu	Tôi muốn nói tiếng Nhật giống như thầy.
この部屋は冷蔵庫のように寒い。	kono heya wa reizōko no yō ni samui	Phòng này lạnh như tủ lạnh.
前に言ったように、明日は休みです。	mae ni itta yō ni, ashita wa yasumi desu	Như tôi đã nói, mai được nghỉ.
ベトナムのような暑い国が好きです。	Betonamu no yō na atsui kuni ga suki desu	Tôi thích những nước nóng như Việt Nam.

Mẫu ようだ ở cuối câu với nghĩa "có vẻ như" là một chuyện khác, được tách riêng ở bài みたい, らしい, ようだ.

Hai cách dùng hay gặp khác

ように言う: bảo ai làm gì

Khi thuật lại lời dặn hay lời nhờ, người Nhật dùng V + ように + 言う / 頼む / 伝える.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
医者にお酒を飲まないように言われました。	isha ni osake o nomanai yō ni iwaremashita	Bác sĩ dặn tôi không được uống rượu.
田中さんに、あとで電話するように伝えてください。	Tanaka-san ni, ato de denwa suru yō ni tsutaete kudasai	Nhờ bạn nhắn anh Tanaka lát nữa gọi điện.

ますように: cầu mong

Đặt ように sau thể ます ở cuối câu là lời cầu chúc. Mẫu này hay thấy trên thẻ gỗ ema ở đền. Ví dụ: 合格しますように。 (gōkaku shimasu yō ni, "mong là đỗ"), みんなが元気でいられますように。 (minna ga genki de iraremasu yō ni, "mong mọi người luôn khoẻ").

Phân biệt ようにする và ようになる

	ようにする	ようになる
Trọng tâm	nỗ lực có ý thức của người nói	thay đổi đã xảy ra, kết quả
Hay đi với	việc lặp lại hằng ngày	thể khả năng, việc trước đây chưa làm
Câu mẫu	毎日日本語を聞くようにしています。 (mainichi nihongo o kiku yō ni shite imasu, "tôi cố ngày nào cũng nghe tiếng Nhật")	日本語が聞き取れるようになりました。 (nihongo ga kikitoreru yō ni narimashita, "tôi đã nghe hiểu được tiếng Nhật")

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 日本語が話せるようにしました。 → ✓ 日本語が話せるようになりました。
  Muốn kể "giờ đã nói được" thì dùng なる. Câu với する nghe như bạn đã sắp xếp cho việc đó xảy ra.
• ✗ 漢字が読むようになりました。 → ✓ 漢字が読めるようになりました。
  Nghĩa "đọc được" cần thể khả năng 読める. 読むようになる chỉ là "bắt đầu có thói quen đọc".
• ✗ 先生ように話したい。 → ✓ 先生のように話したい。
  Danh từ đứng trước ように phải có の.
• ✗ 後ろの人に聞こえるために、大きい声で話す。 → ✓ 後ろの人に聞こえるように、大きい声で話す。
  聞こえる không phải động từ ý chí nên không đi với ために.
• ✗ 飲みますようにしています。 → ✓ 飲むようにしています。
  Trước ようにする là dạng từ điển, chỉ mẫu cầu mong mới dùng ますように.

Bài tập nhỏ

Chọn ようにする, ようになる hoặc ように cho đúng chỗ trống.

1. 練習して、ピアノが弾ける（　　）。 (Luyện tập rồi, giờ tôi đã đánh được piano).
2. 健康のために、エレベーターを使わない（　　）。 (Vì sức khoẻ, tôi cố không đi thang máy).
3. 電車に間に合う（　　）、早く家を出ました。 (Tôi ra khỏi nhà sớm để kịp tàu).
4. 母（　　）料理が上手になりたいです。 (Tôi muốn nấu ăn giỏi như mẹ).
5. 日本に住んでから、毎日お茶を飲む（　　）。 (Từ khi sống ở Nhật, tôi đã có thói quen uống trà mỗi ngày).

Đáp án: 1. ようになりました; 2. ようにしています; 3. ように; 4. のように; 5. ようになりました.

Câu hỏi thường gặp

ようにする và ようにしている khác nhau thế nào?

ようにする (ようにします) là quyết tâm từ nay sẽ cố làm. ようにしている (ようにしています) cho biết bạn đã và đang giữ thói quen đó một thời gian. Khi kể về thói quen hiện tại, dạng ている tự nhiên hơn.

ようにしてください có lịch sự hơn てください không?

Có, nó mềm hơn vì chỉ nhắc "chú ý sao cho", không ra lệnh làm ngay một hành động. Mẫu này hay dùng cho lời dặn kéo dài nhiều ngày, ví dụ 毎日薬を飲むようにしてください。 (mainichi kusuri o nomu yō ni shite kudasai, "hãy nhớ uống thuốc mỗi ngày").

Có nói ないようになる được không?

Về ngữ pháp vẫn đúng, nhưng trong hội thoại người Nhật gần như luôn nói なくなる: 食べなくなった (tabenaku natta, "không ăn nữa"). Nên dùng なくなる cho an toàn.

ように và みたいに khác gì nhau?

Hai mẫu cùng nghĩa "giống như". みたいに là văn nói thân mật và nối thẳng với danh từ, không cần の: 子どもみたいに (kodomo mitai ni, "như trẻ con"). のように dùng được cả khi nói lịch sự lẫn khi viết.

Đọc tiếp các mẫu khác ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.