Bổ ngữ thời lượng trong tiếng Trung: nói làm gì được bao lâu

Để nói "làm gì được bao lâu" trong tiếng Trung, bạn đặt khoảng thời gian ngay sau động từ, thường kèm 了. Cấu trúc này gọi là bổ ngữ thời lượng: 我学了两年。 (wǒ xuéle liǎng nián, tôi đã học hai năm). Khi có tân ngữ, cách an toàn nhất là lặp động từ: 我学汉语学了两年。 (wǒ xué hànyǔ xuéle liǎng nián, tôi học tiếng Trung được hai năm).

Người Việt hay nói sai câu này vì tiếng Việt chấp nhận "tôi hai năm học tiếng Trung" hoặc "tôi học tiếng Trung hai năm". Tiếng Trung khắt khe hơn: khoảng thời gian phải bám sát động từ. Mẫu này xuất hiện từ HSK 2 và được dùng rất nhiều ở HSK 3. Nếu bạn chưa quen khái niệm bổ ngữ, đọc trước bài tổng quan 7 loại bổ ngữ tiếng Trung.

Bảng công thức

Trường hợp	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Không có tân ngữ	S + V + 了 + thời lượng	我睡了八个小时。 (wǒ shuìle bā gè xiǎoshí)	Tôi ngủ tám tiếng.
Tân ngữ là danh từ, cách 1	S + V + O + V + 了 + thời lượng	他开车开了三个小时。 (tā kāichē kāile sān gè xiǎoshí)	Anh ấy lái xe ba tiếng.
Tân ngữ là danh từ, cách 2	S + V + 了 + thời lượng + (的) + O	他开了三个小时（的）车。 (tā kāile sān gè xiǎoshí (de) chē)	Anh ấy lái xe ba tiếng.
Tân ngữ là đại từ	S + V + 了 + O + thời lượng	我等了他半个小时。 (wǒ děngle tā bàn gè xiǎoshí)	Tôi đợi anh ấy nửa tiếng.
Việc vẫn đang tiếp diễn	S + V + 了 + thời lượng + 了	我学了两年了。 (wǒ xuéle liǎng nián le)	Tôi học được hai năm rồi (vẫn đang học).
Hỏi	V + 了 + 多长时间 / 多久	你学了多长时间？ (nǐ xuéle duō cháng shíjiān)	Bạn học bao lâu rồi?

Hai cách viết với tân ngữ danh từ (cách 1 và cách 2) có nghĩa như nhau. Cách 1 nghe tự nhiên trong văn nói. Cách 2 ngắn hơn, chữ 的 có thể có hoặc không.

Các đơn vị thời lượng hay dùng

Lỗi nhỏ nhưng phổ biến là đặt sai lượng từ 个. Có đơn vị cần 个, có đơn vị không.

Thời lượng	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
一分钟	yì fēnzhōng	một phút	không dùng 个
半个小时	bàn gè xiǎoshí	nửa tiếng	cần 个
一个半小时	yí gè bàn xiǎoshí	một tiếng rưỡi	半 đứng sau 个
两天	liǎng tiān	hai ngày	không dùng 个
三个星期	sān gè xīngqī	ba tuần	cần 个
两个月	liǎng gè yuè	hai tháng	thiếu 个 thì thành "tháng hai"
五年	wǔ nián	năm năm	không dùng 个
一会儿	yíhuìr	một lúc	không có số cụ thể
半天	bàntiān	nửa ngày, mãi một lúc lâu	hay mang ý than phiền

Chú ý 两个月 (liǎng gè yuè) là "hai tháng", còn 二月 (èryuè) là "tháng Hai". Đây là chỗ người mới dễ nhầm.

Thời lượng khác thời điểm

Tiếng Việt dùng chung chữ "tiếng", "giờ" cho cả hai, nên người học hay đặt nhầm chỗ. Thời điểm (lúc mấy giờ, hôm nào) là trạng ngữ, đứng trước động từ. Thời lượng (bao lâu) đứng sau động từ.

• 我八点上课。 (wǒ bā diǎn shàngkè, tôi vào học lúc tám giờ): thời điểm, đứng trước.
• 我上了八个小时课。 (wǒ shàngle bā gè xiǎoshí kè, tôi học tám tiếng): thời lượng, đứng sau.
• 他昨天跑了一个小时。 (tā zuótiān pǎole yí gè xiǎoshí, hôm qua anh ấy chạy một tiếng): có cả hai, mỗi loại đúng vị trí.

Quy tắc sắp xếp trạng ngữ thời gian và nơi chốn được nói kỹ trong bài vị trí thời gian, địa điểm trong câu.

Vị trí tân ngữ: ba trường hợp

Tân ngữ là danh từ chỉ vật, việc

Dùng một trong hai cách ở bảng trên. Cả hai đều đúng:

• 她看电视看了一个晚上。 (tā kàn diànshì kànle yí gè wǎnshang, cô ấy xem tivi cả buổi tối)
• 她看了一个晚上的电视。 (tā kànle yí gè wǎnshang de diànshì, cô ấy xem tivi cả buổi tối)

Tân ngữ là đại từ hoặc tên người

Đại từ như 他, 你, 我们 đứng ngay sau động từ, rồi mới đến thời lượng:

• 我找了你一个上午。 (wǒ zhǎole nǐ yí gè shàngwǔ, tôi tìm bạn cả buổi sáng)
• 妈妈等了我二十分钟。 (māma děngle wǒ èrshí fēnzhōng, mẹ đợi tôi hai mươi phút)

Không nói 我等了半个小时他. Câu này sai vì đại từ bị đẩy ra sau thời lượng.

Động từ ly hợp

Những động từ như 睡觉, 游泳, 见面, 上课 thực chất là "động từ + tân ngữ" dính liền. Thời lượng chen vào giữa hai chữ, hoặc bạn lặp phần động từ:

• 我睡了七个小时觉。 (wǒ shuìle qī gè xiǎoshí jiào, tôi ngủ bảy tiếng)
• 我游泳游了四十分钟。 (wǒ yóuyǒng yóule sìshí fēnzhōng, tôi bơi bốn mươi phút)

Không nói 我睡觉了七个小时. Danh sách động từ loại này nằm trong bài động từ ly hợp tiếng Trung.

了 một lần và 了 hai lần

Đây là phần người học HSK 3 hay bị hỏi nhất. Hai câu dưới chỉ khác nhau một chữ 了 ở cuối, nhưng nghĩa khác hẳn.

Câu	Pinyin	Nghĩa
我在北京住了三年。	wǒ zài Běijīng zhùle sān nián	Tôi đã sống ở Bắc Kinh ba năm (thường hiểu là giờ không ở đó nữa).
我在北京住了三年了。	wǒ zài Běijīng zhùle sān nián le	Tôi sống ở Bắc Kinh được ba năm rồi (đến giờ vẫn đang ở).

Mẹo nhớ: 了 sau động từ báo hành động đã diễn ra trong một khoảng; 了 ở cuối câu báo "tính đến bây giờ". Có 了 cuối câu, việc thường vẫn còn tiếp tục. Bạn có thể thêm 已经 để nhấn mạnh: 我已经学了两年汉语了。 (wǒ yǐjīng xuéle liǎng nián hànyǔ le, tôi học tiếng Trung được hai năm rồi).

Động từ không kéo dài: 来, 到, 结婚, 毕业

Một số động từ xảy ra trong một khoảnh khắc: đến, đi, kết hôn, tốt nghiệp, rời đi, chết. Với chúng, thời lượng không đo hành động mà đo khoảng thời gian kể từ khi việc đó xảy ra. Thời lượng vẫn đứng sau, thường đi với 了 ở cuối câu, và tân ngữ đứng trước thời lượng:

• 他来中国三年了。 (tā lái Zhōngguó sān nián le, anh ấy sang Trung Quốc được ba năm rồi)
• 我大学毕业两年了。 (wǒ dàxué bìyè liǎng nián le, tôi tốt nghiệp đại học được hai năm rồi)
• 他们结婚十年了。 (tāmen jiéhūn shí nián le, họ cưới nhau được mười năm rồi)
• 飞机起飞二十分钟了。 (fēijī qǐfēi èrshí fēnzhōng le, máy bay cất cánh được hai mươi phút rồi)

So sánh: 我等了他两年。 là "tôi đợi anh ấy suốt hai năm" (hành động đợi kéo dài), còn 他走了两年了。 (tā zǒule liǎng nián le) là "anh ấy đi được hai năm rồi" (tính từ lúc rời đi).

Câu phủ định: 没 và 没多久

Lâu rồi chưa làm gì

Khi muốn nói "đã bao lâu không làm việc gì", khoảng thời gian chuyển lên trước 没:

• 我三天没吃米饭了。 (wǒ sān tiān méi chī mǐfàn le, ba ngày rồi tôi chưa ăn cơm)
• 我们一年没见面了。 (wǒmen yì nián méi jiànmiàn le, chúng ta một năm rồi không gặp nhau)
• 他好几天没来上班了。 (tā hǎo jǐ tiān méi lái shàngbān le, mấy ngày nay anh ấy không đi làm)

Lý do: khoảng thời gian ở đây không đo việc làm, nó đo khoảng trống không có việc đó. Vì vậy nó đứng trước như một trạng ngữ.

没 + V + 多久: chưa được bao lâu

Mẫu 没 + V + 多久 nghĩa là "chưa làm được bao lâu", "mới làm thôi":

• 我没学多久。 (wǒ méi xué duōjiǔ, tôi học chưa được bao lâu)
• 他走了没多久。 (tā zǒule méi duōjiǔ, anh ấy vừa đi chưa lâu)
• 我来越南没多久。 (wǒ lái Yuènán méi duōjiǔ, tôi sang Việt Nam chưa lâu)

Câu trả lời này rất hợp khi có người khen bạn nói giỏi: 哪里，我才学了半年，没学多久。 (nǎli, wǒ cái xuéle bàn nián, méi xué duōjiǔ, đâu có, tôi mới học nửa năm, chưa lâu đâu). Phân biệt 不 và 没 xem bài phủ định 不 và 没.

Cách hỏi bao lâu

Câu hỏi	Pinyin	Nghĩa
你学汉语学了多长时间？	nǐ xué hànyǔ xuéle duō cháng shíjiān	Bạn học tiếng Trung bao lâu rồi?
你在这儿工作多久了？	nǐ zài zhèr gōngzuò duōjiǔ le	Bạn làm ở đây bao lâu rồi?
你每天睡几个小时？	nǐ měitiān shuì jǐ gè xiǎoshí	Mỗi ngày bạn ngủ mấy tiếng?
从河内到北京要飞多长时间？	cóng Hénèi dào Běijīng yào fēi duō cháng shíjiān	Bay từ Hà Nội đến Bắc Kinh mất bao lâu?

多长时间 và 多久 dùng thay cho nhau được. 多久 ngắn và hay nghe trong khẩu ngữ hơn.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Đặt thời lượng trước động từ theo thói quen tiếng Việt: viết 我两年学汉语. Sửa: 我学了两年汉语。
2. Đặt thời lượng cuối câu sau tân ngữ: 我学汉语两年. Dạng này đôi khi nghe trong khẩu ngữ, nhưng sách ngữ pháp và bài thi coi là chưa chuẩn. Hãy lặp động từ hoặc chèn thời lượng vào giữa.
3. Đại từ đứng sau thời lượng: 我等了半个小时他. Sửa: 我等了他半个小时。
4. Quên 了 cuối câu khi việc vẫn đang diễn ra. Người hỏi "bạn học bao lâu rồi" thì nên đáp 我学了一年了。 chứ đừng đáp 我学了一年。, câu sau dễ bị hiểu là bạn đã thôi học.
5. Nhầm 两个月 (hai tháng) với 二月 (tháng Hai), hoặc thêm 个 sau 年, 天: viết 两个年 là sai.

Bài tập

Sắp xếp hoặc sửa các câu sau:

1. 我 / 了 / 等 / 二十分钟 / 你 (tôi đợi bạn hai mươi phút)
2. 她 / 跳舞 / 跳 / 了 / 一个小时 (cô ấy nhảy một tiếng)
3. Sửa câu: 我一个星期学汉语。
4. Dịch: Tôi tốt nghiệp được ba năm rồi.
5. Dịch: Hai tuần rồi tôi chưa gọi điện cho mẹ.
6. Chọn câu nghĩa là "vẫn đang sống ở đây": A. 我在这儿住了五年。 B. 我在这儿住了五年了。

Đáp án

1. 我等了你二十分钟。
2. 她跳舞跳了一个小时。 (hoặc 她跳了一个小时舞。)
3. 我学了一个星期汉语。 hoặc 我学汉语学了一个星期。
4. 我毕业三年了。 (wǒ bìyè sān nián le)
5. 我两个星期没给妈妈打电话了。 (wǒ liǎng gè xīngqī méi gěi māma dǎ diànhuà le)
6. B. Có 了 ở cuối câu nên việc sống ở đây vẫn tiếp tục.

Câu hỏi thường gặp

Bổ ngữ thời lượng và bổ ngữ động lượng khác nhau thế nào?

Bổ ngữ thời lượng trả lời "bao lâu" (两年, 三个小时). Bổ ngữ động lượng trả lời "mấy lần" (一次, 两遍). Vị trí của chúng gần giống nhau: 我去过两次北京。 (wǒ qùguo liǎng cì Běijīng, tôi đi Bắc Kinh hai lần). Cách dùng 过 trong câu này có ở bài phân biệt 过 và 着.

Có bắt buộc dùng 了 không?

Khi nói việc đã xảy ra thì gần như luôn có 了 sau động từ. Khi nói thói quen hoặc kế hoạch thì không cần: 我每天学一个小时。 (wǒ měitiān xué yí gè xiǎoshí, mỗi ngày tôi học một tiếng), 我打算学两年。 (wǒ dǎsuàn xué liǎng nián, tôi định học hai năm).

学了两年 và 学两年了 có giống nhau không?

学两年了 cũng được nghe trong khẩu ngữ với nghĩa "học được hai năm rồi", tương tự 学了两年了. Dạng có đủ hai chữ 了 rõ nghĩa hơn và an toàn khi viết bài thi.

Thời lượng có đứng đầu câu được không?

Có, khi nó là phần nhấn mạnh hoặc trong câu phủ định như 三天没吃饭了. Còn câu khẳng định thông thường thì thời lượng đứng sau động từ.