Cách nói “và” trong tiếng Trung: 和 chỉ nối danh từ

Từ "và" trong tiếng Trung thường dịch là 和 (hé), nhưng 和 chỉ nối danh từ, đại từ và cụm danh từ: 我和他 (wǒ hé tā, "tôi và anh ấy"), 咖啡和面包 (kāfēi hé miànbāo, "cà phê và bánh mì"). Khi chữ "và" nằm giữa hai động từ, hai tính từ hay hai vế câu, tiếng Trung không dùng 和 mà dùng dấu phẩy, 还 (hái), 也 (yě), 而且 (érqiě) hoặc 并且 (bìngqiě). Ví dụ: 我去了超市，还买了水果。 (Wǒ qù le chāoshì, hái mǎi le shuǐguǒ, "Tôi đi siêu thị và mua thêm hoa quả"). Câu 我去了超市和买了水果 là lỗi điển hình của người Việt. Bài này đưa ra bảng chọn từ, cách dùng từng từ, phân biệt 和, 跟, 与 và phần bài tập sửa lỗi có đáp án.

Bảng công thức: "và" nối cái gì thì dùng từ gì

Hai thứ được nối	Dùng	Ví dụ
Hai danh từ, đại từ	和, 跟 (khẩu ngữ), 与 (văn viết)	我和你
Ba danh từ trở lên	A、B 和 C	苹果、香蕉和西瓜
Hai việc, thêm một việc nữa	还	我洗了衣服，还做了饭。
Hai vế có cùng tính chất, "cũng"	也	他会唱歌，也会跳舞。
Vế sau tăng thêm ý	而且, 并且	这里便宜，而且很安静。
Hai tính từ cùng tả một thứ	又…又, 很…也很…	她又聪明又漂亮。
Hai việc nối tiếp nhau	dấu phẩy, 然后	我先吃饭，然后去学校。

Mẹo nhanh: thử thay chữ "và" bằng "cùng với". Nếu câu tiếng Việt vẫn đúng nghĩa ("tôi cùng với anh ấy", "cà phê cùng với bánh mì") thì dùng 和 được. Nếu nghe vô lý ("tôi đi siêu thị cùng với mua hoa quả") thì phải chọn từ khác trong bảng.

和 nối danh từ: cách dùng đúng

和 là liên từ nối các thành phần ngang hàng, chủ yếu là danh từ và đại từ. Cụm A和B có thể làm chủ ngữ hoặc tân ngữ.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我和妹妹都是学生。	Wǒ hé mèimei dōu shì xuésheng.	Tôi và em gái đều là học sinh.
我喜欢猫和狗。	Wǒ xǐhuan māo hé gǒu.	Tôi thích mèo và chó.
桌子上有书和词典。	Zhuōzi shang yǒu shū hé cídiǎn.	Trên bàn có sách và từ điển.
老师和同学们都很友好。	Lǎoshī hé tóngxuémen dōu hěn yǒuhǎo.	Thầy cô và các bạn đều rất thân thiện.

Khi liệt kê từ ba thứ trở lên, các mục đầu ngăn bằng dấu ngắt liệt kê 、, chỉ đặt 和 trước mục cuối: 我买了鸡蛋、牛奶和面包。 (Wǒ mǎi le jīdàn, niúnǎi hé miànbāo, "Tôi mua trứng, sữa và bánh mì"). Viết 和 giữa mọi mục (鸡蛋和牛奶和面包) nghe rất trẻ con.

Khi chủ ngữ là A和B, phó từ như 都 (dōu), 也 (yě) đứng sau cả cụm, trước động từ: 我和他都去。 (Wǒ hé tā dōu qù, "Tôi và anh ấy đều đi"). Người Việt hay đặt 都 sai chỗ thành 我都和他去, câu này lại thành nghĩa khác hẳn.

Có một trường hợp 和 nối động từ: hai động từ hai âm tiết, cùng chung một tân ngữ, trong văn viết trang trọng. Ví dụ 我们要认真讨论和研究这个问题。 (Wǒmen yào rènzhēn tǎolùn hé yánjiū zhège wèntí, "Chúng ta cần thảo luận và nghiên cứu kỹ vấn đề này"). Trong lời nói hằng ngày, với động từ một âm tiết như 吃, 买, 去, đừng dùng 和.

Cách nói "và" giữa hai động từ, hai vế câu

Dấu phẩy hoặc để trống

Tiếng Trung rất hay nối hai việc bằng dấu phẩy, không cần từ nối nào. Hai động từ chỉ mục đích hay trình tự đặt sát nhau cũng được (câu liên động).

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我每天早上喝咖啡，看新闻。	Wǒ měitiān zǎoshang hē kāfēi, kàn xīnwén.	Sáng nào tôi cũng uống cà phê và xem tin tức.
他回家吃饭。	Tā huí jiā chī fàn.	Anh ấy về nhà và ăn cơm (về nhà ăn cơm).
我们去图书馆借书。	Wǒmen qù túshūguǎn jiè shū.	Chúng tôi đến thư viện và mượn sách.

还: "và còn", thêm một việc

还 (hái) đứng trước động từ ở vế sau, nghĩa là ngoài việc trước còn làm thêm việc này. Đây là từ thay thế tự nhiên nhất cho "và" khi kể việc đã làm.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我买了衣服，还买了鞋。	Wǒ mǎi le yīfu, hái mǎi le xié.	Tôi mua quần áo, và còn mua giày.
她会做饭，还会做蛋糕。	Tā huì zuò fàn, hái huì zuò dàngāo.	Cô ấy biết nấu ăn, và còn biết làm bánh.
我要一杯咖啡，还要一块蛋糕。	Wǒ yào yì bēi kāfēi, hái yào yí kuài dàngāo.	Tôi lấy một ly cà phê và một miếng bánh.

Khi gọi món hay liệt kê trong lời nói, người Trung còn hay dùng 还有 (háiyǒu, "còn nữa") đứng đầu vế sau: 一碗面，还有两个包子。 (Yì wǎn miàn, háiyǒu liǎng ge bāozi, "Một bát mì, và hai cái bánh bao"). 还有 cũng dùng được ở đầu câu mới, giống "À, còn nữa" trong tiếng Việt.

也: "và cũng"

也 (yě) đứng sau chủ ngữ, trước động từ, nhấn mạnh hai vế có điểm giống nhau. Các phó từ đi kèm như 都, 就, 还 có bài riêng: cách dùng phó từ 也, 都, 就, 还.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他会说英语，也会说汉语。	Tā huì shuō Yīngyǔ, yě huì shuō Hànyǔ.	Anh ấy nói được tiếng Anh, và cũng nói được tiếng Trung.
我是越南人，她也是越南人。	Wǒ shì Yuènán rén, tā yě shì Yuènán rén.	Tôi là người Việt, và cô ấy cũng là người Việt.

而且, 并且: "và hơn nữa"

而且 (érqiě) nối vế sau có ý tăng thêm, hay đi cặp với 不但 hoặc 不仅 (xem cấu trúc 不但…而且). 并且 (bìngqiě) gần nghĩa nhưng trang trọng hơn, hay nối hai hành động của cùng một người trong văn bản, báo cáo.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
这家店很便宜，而且很干净。	Zhè jiā diàn hěn piányi, érqiě hěn gānjìng.	Quán này rẻ, và lại sạch sẽ.
他完成了报告，并且发给了经理。	Tā wánchéng le bàogào, bìngqiě fā gěi le jīnglǐ.	Anh ấy hoàn thành báo cáo và đã gửi cho giám đốc.
会议讨论并且通过了这个计划。	Huìyì tǎolùn bìngqiě tōngguò le zhège jìhuà.	Cuộc họp đã thảo luận và thông qua kế hoạch này.

又…又 và 很…也很…: nối hai tính từ

Hai tính từ cùng tả một người, một vật không nối bằng 和. Dùng 又…又… (yòu… yòu…) khi cả hai cùng một chiều (cùng tốt hoặc cùng xấu), hoặc tách thành hai vế với 很 và 也很. Cặp 又…又 và 一边…一边 có so sánh chi tiết ở bài vừa… vừa… trong tiếng Trung.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
她又聪明又漂亮。	Tā yòu cōngming yòu piàoliang.	Cô ấy thông minh và xinh đẹp.
这个房间很大，也很亮。	Zhège fángjiān hěn dà, yě hěn liàng.	Căn phòng này rộng và sáng.
这个方法简单而有效。	Zhège fāngfǎ jiǎndān ér yǒuxiào.	Cách này đơn giản và hiệu quả (văn viết).

Câu cuối dùng 而 (ér), một liên từ văn viết nối hai tính từ hai âm tiết. Bạn sẽ gặp nó nhiều trong báo chí, bài đọc HSK 4 trở lên.

然后: "và sau đó"

Khi "và" mang nghĩa trình tự (làm xong cái này rồi làm cái kia), dùng 然后 (ránhòu), thường đi với 先 (xiān) ở vế đầu.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我先洗澡，然后睡觉。	Wǒ xiān xǐzǎo, ránhòu shuìjiào.	Tôi tắm trước, rồi đi ngủ.
你往前走，然后左拐。	Nǐ wǎng qián zǒu, ránhòu zuǒ guǎi.	Bạn đi thẳng, và sau đó rẽ trái.

Phân biệt 和, 跟, 与, 同 và 以及

Cả năm từ đều nối danh từ, khác nhau chủ yếu ở văn phong. Bảng liên từ đầy đủ hơn có trong bài liên từ trong tiếng Trung.

Từ	Phiên âm	Văn phong	Ghi chú	Ví dụ
和	hé	mọi nơi	phổ biến nhất	我和你
跟	gēn	khẩu ngữ	còn là giới từ "với": 跟他说	我跟他是同事。
与	yǔ	văn viết, tiêu đề	hay gặp trong tên sách, tiêu đề báo	语言与文化
同	tóng	văn viết, phương Nam	ít gặp với người mới học	我同他是朋友。
以及	yǐjí	văn viết trang trọng	nối nhóm cuối trong danh sách dài	学生、老师以及家长

Chú ý 跟 và 和 đều có thể là giới từ "với": 我跟他去。 (Wǒ gēn tā qù) là "Tôi đi với anh ấy", lúc này 跟 thuộc về động từ phía sau, không còn là "và". Cách dùng 跟 làm giới từ có ở bài giới từ 给, 跟, 从. Muốn chắc là liên từ "và", thêm 都 sau cụm: 我跟他都去。 "Tôi và anh ấy đều đi".

Lỗi người Việt hay mắc với chữ "và"

Câu sai	Câu đúng	Vì sao
我去超市和买了水果。	我去超市买了水果。	和 không nối hai động từ; dùng câu liên động hoặc 还.
她很聪明和漂亮。	她又聪明又漂亮。	和 không nối hai tính từ làm vị ngữ.
我吃了饭和他看了电视。	我吃了饭，他看了电视。	Hai vế có hai chủ ngữ, chỉ cần dấu phẩy.
和，我还想说一件事。	还有，我还想说一件事。	和 không đứng đầu câu; dùng 还有, 另外.
我都和他喜欢唱歌。	我和他都喜欢唱歌。	都 đứng sau cả cụm chủ ngữ.
我学汉语和他学日语。	我学汉语，他学日语。	Nối hai câu đối nhau bằng dấu phẩy, có thể thêm 而.

Gốc của mọi lỗi trên là thói quen dịch từng chữ: tiếng Việt dùng "và" cho mọi loại nối, còn tiếng Trung chia việc đó cho nhiều từ. Khi viết xong một câu có 和, nhìn hai chữ đứng hai bên nó. Nếu một trong hai là động từ hoặc tính từ đang làm vị ngữ, gần như chắc chắn câu sai.

Bài tập sửa lỗi

Mỗi câu dưới đây có thể sai hoặc đúng. Câu nào sai, hãy sửa lại.

1. 我喜欢看书和听音乐。
2. 他很高和很帅。
3. 我昨天去银行和取了钱。
4. 爸爸、妈妈和我都在家。
5. 这本书很有意思和很便宜。
6. 她会说法语和也会说英语。
7. 我先做作业和去打球。
8. 老师和学生都来了。

Đáp án

1. Đúng. 看书 và 听音乐 ở đây là hai cụm làm tân ngữ của 喜欢, được xem như hai "món" ngang hàng nên nối bằng 和 được.
2. Sai. Sửa: 他又高又帅。 hoặc 他很高，也很帅。
3. Sai. Sửa: 我昨天去银行取了钱。
4. Đúng. Liệt kê ba người, 和 đặt trước mục cuối.
5. Sai. Sửa: 这本书很有意思，而且很便宜。
6. Sai. Bỏ 和: 她会说法语，也会说英语。
7. Sai. Sửa: 我先做作业，然后去打球。
8. Đúng. 和 nối hai danh từ, 都 đứng sau cả cụm.

Câu 1 cho thấy một điểm tinh: sau các động từ như 喜欢, 讨厌, 开始, hai cụm động từ đóng vai tân ngữ, giống như hai danh từ, nên nối bằng 和 vẫn chấp nhận được. Còn khi hai động từ là hành động chính của câu (câu 3, câu 7), không dùng 和.

Câu hỏi thường gặp

和 có bao giờ nối hai động từ không?

Có, nhưng hẹp: hai động từ hai âm tiết chung một tân ngữ trong văn viết (讨论和研究), hoặc hai cụm động từ làm tân ngữ của 喜欢, 开始. Khi kể việc mình làm trong lời nói, hãy dùng dấu phẩy, 还 hoặc 然后.

Câu bắt đầu bằng "Và" thì nói sao?

Tiếng Trung không mở câu bằng 和. Tuỳ ý muốn nói, dùng 还有 (còn nữa), 另外 (lìngwài, ngoài ra), 而且 (hơn nữa) hoặc 然后 (sau đó).

和 với 跟 dùng thay nhau được không?

Khi nối hai danh từ thì gần như thay được, 跟 nghe khẩu ngữ hơn. Trong văn viết, bài thi HSK, chọn 和 hoặc 与 an toàn hơn.

还 và 也 khác nhau thế nào khi dịch là "và"?

还 thêm một việc mới vào danh sách (mua áo, còn mua giày). 也 nhấn mạnh sự giống nhau giữa hai vế (anh ấy biết, cô ấy cũng biết). Nếu vế sau có chủ ngữ khác mà làm cùng việc, gần như luôn là 也.