Câu cầu khiến trong tiếng Trung: 请, V一下, 吧, 别 và 不要

Câu cầu khiến tiếng Trung dùng để ra lệnh, nhờ vả, khuyên hoặc ngăn ai đó. Mẫu cơ bản nhất là bỏ chủ ngữ, nói thẳng động từ, rồi thêm các "chất làm mềm" tuỳ mức lịch sự: 请 (qǐng) ở đầu, 一下 (yíxià) sau động từ, 吧 (ba) cuối câu. Ví dụ: 请坐。 (Qǐng zuò., "Mời ngồi") và 你等一下吧。 (Nǐ děng yíxià ba., "Bạn đợi một chút nhé"). Muốn ngăn cản thì dùng 别 (bié) hoặc 不要 (búyào) + động từ: 别担心。 (Bié dānxīn., "Đừng lo").

Bảng công thức

Mục đích	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Ra lệnh thẳng	(你) + V	快走！	Đi nhanh lên!
Mời, đề nghị lịch sự	请 + V	请进。	Mời vào.
Nhờ nhẹ nhàng	V + 一下	帮我看一下。	Xem giúp tôi một chút.
Khuyên, gợi ý	… + 吧	你试试吧。	Bạn thử xem đi.
Ngăn cản	别 / 不要 + V	别说话。	Đừng nói chuyện.
Bảo dừng việc đang làm	别 / 不要 + V + 了	别哭了。	Đừng khóc nữa.
Báo không cần làm	不用 + V	不用谢。	Không cần cảm ơn.
Nhờ rất lịch sự	麻烦你 / 能不能 / 可以…吗	麻烦你帮我开一下门。	Phiền bạn mở cửa giúp tôi.
Cấm (biển báo, quy định)	禁止 / 请勿 + V	禁止吸烟	Cấm hút thuốc

Về thanh điệu: 一 trước thanh 4 đọc thanh 2 (yíxià), 不 trước thanh 4 cũng đọc thanh 2 (búyào, búyòng). Từ điển thường ghi yīxià, bùyào, còn khi nói thì đọc như trong bài.

Câu mệnh lệnh tiếng Trung: chỉ cần động từ

Câu mệnh lệnh ngắn nhất chỉ có động từ, có thể thêm 你 hoặc 你们 ở đầu cho rõ người nhận. Kiểu câu này dứt khoát, hợp với tình huống gấp, thầy nói với trò, bố mẹ nói với con. Nói với người lạ hay cấp trên sẽ nghe cộc.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
过来！	Guòlái!	Lại đây!
站住！	Zhànzhù!	Đứng lại!
你们安静！	Nǐmen ānjìng!	Các em trật tự!
快点儿！	Kuài diǎnr!	Nhanh lên!
把门关上！	Bǎ mén guānshàng!	Đóng cửa lại!

Câu cuối dùng 把 để đưa tân ngữ lên trước động từ, rất hay gặp trong câu sai bảo việc nhà, việc văn phòng. Xem thêm ở bài câu chữ 把.

Cách dùng qing trong tiếng Trung: 请 + động từ

请 đứng đầu câu, trước động từ, mang nghĩa "mời", "xin", "vui lòng". Đây là cách lịch sự chuẩn khi nói với khách, người lớn tuổi, người không quen, và cũng là chữ bạn thấy nhiều nhất trên thông báo nơi công cộng. Có thể chèn 您 sau 请 để kính trọng hơn.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
请坐。	Qǐng zuò.	Mời ngồi.
请稍等。	Qǐng shāo děng.	Xin vui lòng đợi một lát.
请您再说一遍。	Qǐng nín zài shuō yí biàn.	Xin ông/bà nói lại một lần nữa.
请大家打开书。	Qǐng dàjiā dǎkāi shū.	Mời cả lớp mở sách.
请不要在这里拍照。	Qǐng búyào zài zhèlǐ pāizhào.	Vui lòng không chụp ảnh ở đây.

请 còn là động từ "mời" (mời ăn, mời đi chơi): 我请你吃饭。 (Wǒ qǐng nǐ chīfàn., "Tôi mời bạn ăn cơm"). Lúc này nó không còn là từ làm mềm câu cầu khiến nữa.

V + 一下: làm nhẹ lời nhờ

一下 sau động từ có nghĩa đen là "một chút, một lần". Thêm vào câu nhờ vả, nó làm việc được nhờ nghe nhỏ và nhanh, người nghe dễ nhận lời hơn. Cách nói tương tự là lặp động từ: 看看, 试试, 等等.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
等一下。	Děng yíxià.	Đợi chút.
你看一下这个。	Nǐ kàn yíxià zhège.	Bạn xem cái này chút.
请帮我拿一下。	Qǐng bāng wǒ ná yíxià.	Làm ơn cầm giúp tôi một chút.
我介绍一下。	Wǒ jièshào yíxià.	Để tôi giới thiệu một chút.
你尝尝。	Nǐ chángchang.	Bạn nếm thử xem.

Khác nhau giữa 看看 và 看一下 được giải thích kỹ ở bài động từ lặp lại.

吧 cuối câu: khuyên, rủ, giục

吧 biến câu ra lệnh thành lời gợi ý, giọng mềm như "nhé", "đi", "thôi". Khi chủ ngữ là 我们 hoặc 咱们, câu thành lời rủ.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我们走吧。	Wǒmen zǒu ba.	Chúng ta đi thôi.
你先休息吧。	Nǐ xiān xiūxi ba.	Bạn nghỉ trước đi.
你试试吧。	Nǐ shìshi ba.	Bạn thử đi.
快吃吧，菜要凉了。	Kuài chī ba, cài yào liáng le.	Ăn nhanh đi, thức ăn sắp nguội rồi.

吧 còn dùng trong câu hỏi phỏng đoán ("…phải không?"). Bài phân biệt 吗, 呢, 吧 so sánh các nghĩa này.

别 và 不要: câu ngăn cản

别 và 不要 đều nghĩa "đừng", đứng ngay trước động từ. 别 ngắn, thân mật, dùng nhiều khi nói; 不要 nghe rõ ràng hơn, hay gặp trong văn viết và thông báo, thường đi với 请 thành 请不要.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
别担心。	Bié dānxīn.	Đừng lo.
不要迟到。	Búyào chídào.	Đừng đến muộn.
别忘了带护照。	Bié wàng le dài hùzhào.	Đừng quên mang hộ chiếu.
千万别告诉他。	Qiānwàn bié gàosu tā.	Tuyệt đối đừng nói với anh ấy.
请不要大声说话。	Qǐng búyào dàshēng shuōhuà.	Vui lòng không nói to.

别…了: bảo người ta thôi đi

Thêm 了 cuối câu khi việc đó đang diễn ra hoặc đã lặp lại, người nói muốn nó dừng: 别哭了。 (Bié kū le., "Đừng khóc nữa"), 别玩手机了，快睡觉吧。 (Bié wán shǒujī le, kuài shuìjiào ba., "Đừng chơi điện thoại nữa, ngủ nhanh đi"). Không có 了, câu chỉ là lời dặn chung trước khi việc xảy ra.

不用: không cần, không phải cấm

不用 + V nghĩa "không cần làm", lịch sự hơn 别 vì nó không cấm mà chỉ miễn cho người nghe: 不用送了。 (Búyòng sòng le., "Không cần tiễn đâu"), 你不用来了。 (Nǐ búyòng lái le., "Bạn không cần đến nữa").

Nhờ vả lịch sự hơn 请

Với người lạ, nhân viên, đồng nghiệp lớn tuổi, người Trung Quốc hay biến lời nhờ thành câu hỏi hoặc mở đầu bằng 麻烦 ("làm phiền").

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
麻烦你帮我拍张照片。	Máfan nǐ bāng wǒ pāi zhāng zhàopiàn.	Phiền bạn chụp giúp tôi tấm ảnh.
你能不能小声一点儿？	Nǐ néng bu néng xiǎoshēng yìdiǎnr?	Bạn nói nhỏ một chút được không?
可以帮我叫一辆出租车吗？	Kěyǐ bāng wǒ jiào yí liàng chūzūchē ma?	Có thể gọi giúp tôi một chiếc taxi không?
请问，能借我一支笔吗？	Qǐngwèn, néng jiè wǒ yì zhī bǐ ma?	Cho hỏi, cho tôi mượn một cây bút được không?

Mức độ lịch sự từng mẫu

Mức	Mẫu	Ví dụ	Dùng với ai
1. Mạnh, cộc	V！ / 快 V！	快走！	tình huống khẩn cấp, người rất thân
2. Bình thường	(你) V + 吧	你走吧。	bạn bè, người nhỏ tuổi
3. Mềm	V + 一下 (+ 吧)	你看一下吧。	bạn bè, đồng nghiệp
4. Lịch sự	请 + V	请看一下。	khách, người lạ, cấp trên
5. Rất lịch sự	请您 / 麻烦您 + V	麻烦您看一下。	khách hàng, người lớn tuổi
6. Khéo nhất	能不能 / 可以 … 吗？	您可以看一下吗？	khi nhờ việc ngoài bổn phận

Các "chất làm mềm" ghép chồng được với nhau: 请您稍等一下。 (Qǐng nín shāo děng yíxià., "Xin quý khách đợi một chút") là câu nhân viên nói với khách rất hay dùng.

Cấu trúc cho ai làm gì tiếng Trung: 让 và 叫

Khi muốn nói "bảo ai làm gì", "cho ai làm gì", dùng A + 让/叫 + B + V: 妈妈让我早点儿回家。 (Māma ràng wǒ zǎo diǎnr huí jiā., "Mẹ bảo tôi về nhà sớm"). Đặt 让我 ở đầu câu cầu khiến thì thành lời xin phép: 让我看看。 (Ràng wǒ kànkan., "Để tôi xem nào"). Cấu trúc này có bài riêng ở câu kiêm ngữ 让, 叫.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Dùng 不 thay cho 别. 不吃！ nghĩa là "(Tôi) không ăn!", không phải "Đừng ăn!". Muốn cấm thì nói 别吃！.
2. Dịch "đừng lo" thành 不担心. Đúng là 别担心。 hoặc 不要担心。. 不担心 chỉ là "không lo".
3. Dịch mọi chữ "hãy" thành 请. "Hãy cố lên!" là 加油！, không cần 请. 请 hợp với lời mời, lời đề nghị lịch sự, ít dùng cho lời cổ vũ.
4. Nói 不要 khi muốn từ chối món đồ. 我不要。 nghĩa "Tôi không cần, không lấy", nghe khá thẳng. Với lời mời, nói 不用了，谢谢。 (Búyòng le, xièxie.) mềm hơn.
5. Nói 别…了 khi việc chưa bắt đầu. Dặn trước thì 别迟到。; 别迟到了 hợp hơn khi người đó đã từng đến muộn.

Bài tập nhỏ

Dịch sang tiếng Trung theo đúng mức lịch sự.

Câu	Đề bài
1	Mời vào (nói với khách).
2	Đừng nói với mẹ (nói với em).
3	Đừng chơi game nữa!
4	Phiền anh mở cửa sổ giúp tôi.
5	Không cần đợi tôi đâu.
6	Chúng ta ăn thôi.

Đáp án:

1. 请进。 (Qǐng jìn.)
2. 别告诉妈妈。 (Bié gàosu māma.)
3. 别玩游戏了！ (Bié wán yóuxì le!)
4. 麻烦你帮我开一下窗户。 (Máfan nǐ bāng wǒ kāi yíxià chuānghu.)
5. 不用等我了。 (Búyòng děng wǒ le.)
6. 我们吃吧。 (Wǒmen chī ba.)

Câu hỏi thường gặp

别 và 不要 khác nhau thế nào?

Về nghĩa gần như như nhau. 别 dùng nhiều trong lời nói hằng ngày, 不要 hay gặp trong văn viết, biển báo, và khi người nói muốn nhấn mạnh. Riêng 不要 đứng một mình hoặc trước danh từ thì mang nghĩa "không muốn, không cần".

Câu cầu khiến tiếng Trung có cần chủ ngữ không?

Không bắt buộc. 请坐, 别动, 快走 đều không có chủ ngữ. Thêm 你, 您, 你们 khi muốn chỉ rõ người được nhờ, hoặc để câu bớt cụt.

请 có đặt ở cuối câu được không?

Không. 请 luôn đứng trước động từ. Muốn làm mềm ở cuối câu thì dùng 吧 hoặc biến thành câu hỏi với 好吗, 可以吗: 你帮我一下，好吗？ (Nǐ bāng wǒ yíxià, hǎo ma?, "Bạn giúp tôi chút, được không?").