Cấu trúc 一…也不 trong tiếng Trung: “không chút nào”

Cấu trúc 一…也不 dùng để phủ định tuyệt đối, nghĩa là "một chút cũng không", "chẳng ai cả", "không một lần nào". Công thức: 一 + lượng từ + danh từ + 也/都 + 不/没 + động từ. Ví dụ: 教室里一个人也没有。 (Jiàoshì li yí ge rén yě méiyǒu., "Trong lớp chẳng có ai cả") và 这件衣服一点儿也不贵。 (Zhè jiàn yīfu yìdiǎnr yě bú guì., "Cái áo này không đắt chút nào"). Cụm "một + lượng từ" luôn đứng trước động từ, khác hẳn trật tự tiếng Việt.

Bảng công thức

Mẫu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Không có ai, không có gì	一 + lượng từ + N + 也/都 + 没有	我一个朋友也没有。	Tôi chẳng có người bạn nào.
Không làm dù chỉ một	一 + lượng từ + N + 也/都 + 不/没 + V	他一口饭也没吃。	Anh ấy chưa ăn miếng cơm nào.
Không... chút nào (tính từ)	一点儿 + 也/都 + 不 + Adj	我一点儿也不累。	Tôi không mệt chút nào.
Không muốn, không thích chút nào	一点儿 + 也/都 + 不 + 想/喜欢...	我一点儿都不想去。	Tôi chẳng muốn đi chút nào.
Chưa lần nào	一次 + 也/都 + 没 + V + 过	我一次也没去过上海。	Tôi chưa đi Thượng Hải lần nào.

Ba mẫu đầu chiếm phần lớn câu bạn sẽ gặp. Điểm chung: phần "một + lượng từ" là để nhấn mạnh số nhỏ nhất, rồi phủ định nó. Đã không có "một" thì không có gì cả.

Cách ghép từng phần

1. 一 + lượng từ + danh từ

Lượng từ phải hợp với danh từ, như khi đếm bình thường: 一个人 (yí ge rén), 一本书 (yì běn shū), 一句话 (yí jù huà), 一分钱 (yì fēn qián). Nếu chưa chắc lượng từ nào đi với danh từ nào, xem bài lượng từ trong tiếng Trung.

Câu	Pinyin	Nghĩa
我一分钱也没有了。	Wǒ yì fēn qián yě méiyǒu le.	Tôi chẳng còn đồng nào.
她一句汉语也不会说。	Tā yí jù Hànyǔ yě bú huì shuō.	Cô ấy không nói được câu tiếng Trung nào.
我一本书也没看完。	Wǒ yì běn shū yě méi kànwán.	Tôi chưa đọc xong cuốn sách nào.
这个字我一个也不认识。	Zhège zì wǒ yí ge yě bú rènshi.	Chữ này tôi không biết chữ nào cả.

2. 一点儿 + 也/都 + 不 + tính từ hoặc động từ

一点儿 (yìdiǎnr) không cần lượng từ. Nó đi với tính từ và động từ chỉ tâm lý như 想, 喜欢, 怕, 担心.

Câu	Pinyin	Nghĩa
今天一点儿也不冷。	Jīntiān yìdiǎnr yě bù lěng.	Hôm nay không lạnh chút nào.
这个电影一点儿都不好看。	Zhège diànyǐng yìdiǎnr dōu bù hǎokàn.	Phim này chẳng hay chút nào.
我一点儿也不怕。	Wǒ yìdiǎnr yě bú pà.	Tôi không sợ chút nào.
冰箱里一点儿吃的都没有。	Bīngxiāng li yìdiǎnr chī de dōu méiyǒu.	Trong tủ lạnh chẳng còn chút đồ ăn nào.

3. 一 + lượng từ động tác hoặc thời gian

Thay danh từ bằng số lần hoặc khoảng thời gian: 一次 (yí cì), 一天 (yì tiān), 一分钟 (yì fēnzhōng).

Câu	Pinyin	Nghĩa
他一天也没休息。	Tā yì tiān yě méi xiūxi.	Anh ấy không nghỉ ngày nào.
我一次也没迟到过。	Wǒ yí cì yě méi chídào guo.	Tôi chưa đi muộn lần nào.
一分钟也不能等了。	Yì fēnzhōng yě bù néng děng le.	Không thể đợi thêm một phút nào nữa.

Đọc chữ 一 cho đúng thanh

Trong cấu trúc này, 一 biến điệu theo âm tiết đứng sau:

• Trước thanh 4 (và trước 个): đọc thanh 2 yí. Ví dụ 一个 (yí ge), 一次 (yí cì), 一句 (yí jù), 一块 (yí kuài).
• Trước thanh 1, 2, 3: đọc thanh 4 yì. Ví dụ 一点儿 (yìdiǎnr), 一天 (yì tiān), 一口 (yì kǒu), 一本 (yì běn).

Chữ 不 cũng đổi thành bú trước thanh 4: 不贵 (bú guì), 不怕 (bú pà), 不会 (bú huì).

Dùng 也 hay 都, 不 hay 没

也 và 都

Trong cấu trúc này, 也 và 都 gần như thay nhau được: 一点儿也不贵 và 一点儿都不贵 cùng nghĩa. Trong khẩu ngữ hai cách đều rất phổ biến. Cách dùng thường ngày của hai phó từ này có ở bài phó từ 也, 都, 就, 还.

不 và 没

Chọn 不 hay 没 theo đúng quy tắc phủ định thông thường:

Dùng	Khi nào	Ví dụ	Nghĩa
不	thói quen, ý muốn, tính chất, tương lai	他一句话也不说。	Anh ấy nhất quyết không nói câu nào.
没	việc đã không xảy ra	他一句话也没说。	Anh ấy đã không nói câu nào.
没有	không có, không tồn tại	房间里一个人也没有。	Trong phòng không có ai.

Hai câu đầu chỉ khác một chữ mà nghĩa khác nhau rõ: câu với 不 nói về thái độ, câu với 没 kể lại sự việc. Phân biệt chi tiết có ở bài phân biệt 不 và 没.

Phân biệt 一点儿也不, 有点儿 và Adj + 一点儿

Ba cụm này cùng có chữ 点儿 nên người học hay lẫn:

Cụm	Vị trí	Nghĩa	Ví dụ
一点儿也不 + Adj	trước tính từ, có phủ định	không... chút nào	这个一点儿也不贵。 Cái này không đắt chút nào.
有点儿 + Adj	trước tính từ	hơi (thường là điều không vừa ý)	这个有点儿贵。 Cái này hơi đắt.
Adj + 一点儿	sau tính từ	hơn một chút (so sánh, đề nghị)	便宜一点儿吧。 Rẻ hơn chút đi.

Mẹo nhớ: 有点儿 than phiền, Adj + 一点儿 mặc cả, còn 一点儿也不 phủ nhận hoàn toàn. Bài phân biệt 一点儿 và 有点儿 có thêm bài tập cho cặp này.

Các cách nói gần nghĩa

• Thêm 连 phía trước để nhấn mạnh hơn: 我连一口水都没喝。 (Wǒ lián yì kǒu shuǐ dōu méi hē., "Tôi đến một ngụm nước cũng chưa uống") Xem bài cấu trúc 连…都/也.
• Dùng từ để hỏi thay cho "một + lượng từ": 我什么也不想吃。 (Wǒ shénme yě bù xiǎng chī., "Tôi chẳng muốn ăn gì"), 谁也不知道。 (Shéi yě bù zhīdào., "Không ai biết cả"), 他哪儿也没去。 (Tā nǎr yě méi qù., "Anh ấy chẳng đi đâu cả").
• Kết hợp bổ ngữ khả năng: 一个字也看不懂。 (Yí ge zì yě kàn bu dǒng., "Không đọc hiểu được chữ nào") Phần phủ định nằm trong 看不懂, nên không cần thêm 不 phía trước.

Lỗi người Việt hay mắc

• Để cụm 一点儿 sau động từ như tiếng Việt. Câu sai: ✗ 我不喜欢一点儿. Câu đúng: ✓ 我一点儿也不喜欢。
• Để tân ngữ sau động từ: ✗ 我没吃一口饭 → ✓ 我一口饭也没吃。 Câu sai nghe như dịch từng chữ từ tiếng Việt và mất ý nhấn mạnh.
• Quên 也 hoặc 都: ✗ 一个人没有 → ✓ 一个人也没有。 Thiếu phó từ thì câu cụt.
• Dùng trong câu khẳng định: ✗ 一个人也来了 để nói "ai cũng đến". Muốn nói "ai cũng", dùng 每个人都来了。 (Měi ge rén dōu lái le.)
• Nhầm 有点儿 với 一点儿: ✗ 有点儿也不贵 → ✓ 一点儿也不贵。
• Đọc sai thanh: đọc 一个 thành yī gè trong câu nói nhanh. Nên đọc yí ge.

Nhớ nhanh

• Một + lượng từ + danh từ đặt trước động từ, rồi 也/都 + 不/没.
• Tính từ, cảm xúc: 一点儿也不 + Adj/V.
• Thói quen, ý muốn dùng 不; việc đã qua dùng 没.
• Chỉ dùng với phủ định. "Ai cũng" là 每个人都.

Bài tập nhỏ

Dịch hoặc sửa các câu sau.

1. Tôi chẳng hiểu chút nào. (懂)
2. ✗ 我没有一个中国朋友。(nhấn mạnh "chẳng có người bạn Trung Quốc nào")
3. Hôm qua anh ấy không uống ngụm nước nào. (口 / 水)
4. ✗ 这个菜不辣一点儿。
5. Tôi chưa đến Bắc Kinh lần nào. (次 / 北京)
6. Trong túi tôi không còn đồng nào. (包 / 分 / 钱)

Đáp án:

1. 我一点儿也不懂。
2. 我一个中国朋友也没有。
3. 他昨天一口水也没喝。
4. 这个菜一点儿也不辣。
5. 我一次也没去过北京。
6. 我包里一分钱也没有了。

Câu hỏi thường gặp

一点儿也不 và 一点儿都不 khác nhau không?

Không khác về nghĩa. Bạn dùng cách nào cũng đúng, chọn một cách quen miệng là được.

Nói 一点儿也不 có bị gắt không?

Câu này nhấn mạnh mạnh, nên khi chê thì nghe khá thẳng. Khen thì lại tự nhiên, ví dụ 一点儿也不麻烦。 (Yìdiǎnr yě bù máfan., "Không phiền chút nào") khi ai đó cảm ơn bạn. Muốn chê nhẹ hơn, dùng 不太 (bú tài, "không lắm").

Người miền Nam Trung Quốc có nói 一点也不 không?

Có. Nhiều người không đọc âm 儿 và viết 一点也不. Nghĩa và cách dùng giống hệt 一点儿也不.

Người mới học nên học dạng nào trước?

Học 一点儿也不 + tính từ trước vì dùng được ngay khi nói chuyện. Sau khi đã chắc lượng từ, mới chuyển sang dạng đầy đủ như 一个人也没有 hay 一次也没去过.