Cấu trúc 与其…不如 trong tiếng Trung: “thay vì… chi bằng…”

与其A，不如B (yǔqí A, bùrú B) nghĩa là "thay vì A, chi bằng B". Người nói đặt hai phương án lên cân và chọn B, bỏ A: vế đứng sau 不如 luôn là lựa chọn được chọn. Ví dụ: 与其在家里等，不如去车站接他。 (Yǔqí zài jiāli děng, bùrú qù chēzhàn jiē tā., "Thay vì ngồi nhà đợi, chi bằng ra ga đón anh ấy"); 与其花钱买新的，不如把旧的修一修。 (Yǔqí huā qián mǎi xīn de, bùrú bǎ jiù de xiū yi xiū., "Thay vì bỏ tiền mua cái mới, chi bằng sửa cái cũ").

Người Việt hay đảo vế vì câu "thà B còn hơn A" của tiếng Việt đặt lựa chọn lên trước. Với 与其 thì ngược lại: cái bị bỏ đứng đầu, cái được chọn đứng cuối. Nắm được thứ tự này là dùng đúng tới tám phần.

Bảng công thức

Mẫu	Phiên âm	Nghĩa	Ví dụ
与其A，不如B	yǔqí A, bùrú B	thay vì A, chi bằng B	与其打车，不如坐地铁。 (Yǔqí dǎchē, bùrú zuò dìtiě.)
与其A，还不如B	yǔqí A, hái bùrú B	nhấn mạnh hơn: còn không bằng B	与其抱怨，还不如想办法。 (Yǔqí bàoyuàn, hái bùrú xiǎng bànfǎ.)
与其A，倒不如B	yǔqí A, dào bùrú B	B hoá ra lại hay hơn	与其买，倒不如借。 (Yǔqí mǎi, dào bùrú jiè.)
与其说A，不如说B	yǔqí shuō A, bùrú shuō B	nói là A, chẳng bằng nói là B	与其说是运气，不如说是努力。 (Yǔqí shuō shì yùnqi, bùrú shuō shì nǔlì.)
与其A，宁可B	yǔqí A, nìngkě B	thay vì A, thà B (quyết tâm)	与其求他，我宁可自己做。 (Yǔqí qiú tā, wǒ nìngkě zìjǐ zuò.)
A，不如B	A, bùrú B	bỏ 与其, dùng trong khẩu ngữ	太晚了，不如明天再去。 (Tài wǎn le, bùrú míngtiān zài qù.)

Cách ghép hai vế

Hai vế A và B phải cùng loại, thường là hai cụm động từ song song. Nếu A là "ở nhà đợi" thì B cũng phải là một hành động như "ra ga đón", không thể chỉ là danh từ "nhà ga".

Thành phần	Vị trí	Ví dụ
Chủ ngữ chung	trước 与其 hoặc trước 不如	你与其在这儿抱怨，不如想想办法。 (Nǐ yǔqí zài zhèr bàoyuàn, bùrú xiǎngxiang bànfǎ.)
Hai chủ ngữ khác nhau	mỗi vế một chủ ngữ	与其你去，不如我去。 (Yǔqí nǐ qù, bùrú wǒ qù.)
Dấu phẩy	ngăn giữa hai vế	与其后悔，不如现在开始。 (Yǔqí hòuhuǐ, bùrú xiànzài kāishǐ.)

Câu mẫu thứ hai rất hay dùng khi giành phần việc: 与其你去，不如我去。 nghĩa là "để bạn đi thì chẳng bằng tôi đi".

Các cách dùng

Khuyên người khác đổi cách làm

Đây là cách dùng phổ biến nhất. Người nói thấy A kém hiệu quả và gợi ý B. Câu thường có 你, 我们 hoặc không có chủ ngữ.

• 与其每天熬夜复习，不如早点睡，早上再看。 (Yǔqí měitiān áoyè fùxí, bùrú zǎodiǎn shuì, zǎoshang zài kàn., "Thay vì ngày nào cũng thức khuya ôn bài, chi bằng ngủ sớm rồi sáng dậy xem lại").
• 与其一个人着急，不如问问老师。 (Yǔqí yí gè rén zháojí, bùrú wènwen lǎoshī., "Thay vì lo một mình, chi bằng hỏi thầy cô").
• 与其等他回电话，我们不如直接去找他。 (Yǔqí děng tā huí diànhuà, wǒmen bùrú zhíjiē qù zhǎo tā., "Thay vì đợi anh ấy gọi lại, mình đến tìm thẳng anh ấy thì hơn").

Tự cân nhắc, quyết định cho mình

• 与其坐两个小时的公交车，还不如骑自行车去。 (Yǔqí zuò liǎng gè xiǎoshí de gōngjiāochē, hái bùrú qí zìxíngchē qù., "Ngồi xe buýt hai tiếng thì còn không bằng đạp xe đi").
• 与其住在市中心，我倒不如住在郊区。 (Yǔqí zhù zài shì zhōngxīn, wǒ dào bùrú zhù zài jiāoqū., "Thay vì ở trung tâm, tôi lại thấy ở ngoại ô hay hơn").

与其说…不如说…: đánh giá lại một nhận xét

Mẫu này không bàn hành động mà sửa lại cách gọi tên một sự việc: cách gọi A chưa đúng lắm, cách gọi B sát hơn. Hay gặp trong bài đọc, bài nghị luận.

• 他与其说是我的老师，不如说是我的朋友。 (Tā yǔqí shuō shì wǒ de lǎoshī, bùrú shuō shì wǒ de péngyou., "Nói thầy ấy là thầy giáo của tôi, chẳng bằng nói là bạn tôi").
• 这与其说是运气，不如说是努力的结果。 (Zhè yǔqí shuō shì yùnqi, bùrú shuō shì nǔlì de jiéguǒ., "Đây nói là may mắn, chẳng bằng nói là kết quả của sự cố gắng").

与其…宁可…: lựa chọn có quyết tâm

Thay 不如 bằng 宁可 khi người nói chấp nhận chịu thiệt để không phải làm A. Câu nghe dứt khoát, mang cảm xúc hơn. Cách dùng riêng của 宁可 có trong bài cấu trúc 宁可.

• 与其让他一个人去冒险，我宁可陪他一起去。 (Yǔqí ràng tā yí gè rén qù màoxiǎn, wǒ nìngkě péi tā yìqǐ qù., "Để anh ấy đi mạo hiểm một mình thì tôi thà đi cùng").

Phân biệt với 宁可…也不…, 不如 và 还是…吧

Mẫu	Vế được chọn	Sắc thái	Ví dụ
与其A，不如B	vế sau (B)	cân nhắc lý trí, hay dùng để khuyên	与其求他，不如自己做。
宁可A，也不B	vế trước (A)	quyết tâm, A thường là điều thiệt thòi	我宁可自己做，也不求他。
A不如B	không có lựa chọn	so sánh: A không bằng B	我的汉语不如他的好。
还是…吧	một phương án	gợi ý nhẹ, đời thường	我们还是自己做吧。

Hai câu đầu cùng nghĩa "tự làm còn hơn nhờ anh ta" nhưng vị trí vế được chọn ngược nhau. Câu thứ ba dùng 不如 làm từ so sánh, 我的汉语不如他好。 (Wǒ de Hànyǔ bùrú tā de hǎo., "Tiếng Trung của tôi không bằng anh ấy"), nghĩa khác hẳn; xem bài so sánh bằng 一样 và 不如. Câu cuối, 我们还是自己做吧。 (Wǒmen háishi zìjǐ zuò ba., "Thôi mình cứ tự làm đi"), không nhắc tới phương án bị bỏ, phù hợp khi nói chuyện nhanh; cách dùng 还是 có ở bài phân biệt 还是 và 或者.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Đảo vế theo tiếng Việt. Muốn nói "thà đi tàu điện còn hơn đi taxi" mà viết 与其坐地铁，不如打车 là thành nghĩa ngược. Đúng: 与其打车，不如坐地铁。
2. Nối bằng 所以 hoặc 但是. 与其…，所以… không tồn tại. Vế sau bắt buộc là 不如, 还不如, 倒不如 hoặc 宁可.
3. Hai vế không song song. 与其在家，不如图书馆 thiếu động từ ở vế sau. Sửa: 与其待在家里，不如去图书馆。
4. Dùng 与其说 để khuyên. 与其说 chỉ dùng khi đánh giá lại một nhận xét. Muốn khuyên đổi hành động, bỏ chữ 说.
5. Đọc sai thanh. 与 trong 与其 đọc yǔ (thanh 3), 不 trong 不如 giữ thanh 4 vì 如 mang thanh 2: bùrú.

Bài tập dịch

Dịch sang tiếng Trung, dùng 与其…不如… hoặc biến thể phù hợp.

1. Thay vì gọi đồ ăn ngoài, chi bằng tự nấu.
2. Thay vì đứng đây đợi xe buýt, chi bằng đi bộ.
3. Nói anh ấy lười, chẳng bằng nói anh ấy quá mệt.
4. Thay vì nhờ người khác, tôi thà tự làm.
5. Đi taxi đắt quá, chi bằng đi tàu điện ngầm.

Đáp án:

1. 与其叫外卖，不如自己做饭。 (Yǔqí jiào wàimài, bùrú zìjǐ zuò fàn.).
2. 与其在这儿等公交车，不如走路去。 (Yǔqí zài zhèr děng gōngjiāochē, bùrú zǒulù qù.).
3. 与其说他懒，不如说他太累了。 (Yǔqí shuō tā lǎn, bùrú shuō tā tài lèi le.).
4. 与其求别人，我宁可自己做。 (Yǔqí qiú biérén, wǒ nìngkě zìjǐ zuò.).
5. 打车太贵了，不如坐地铁。 (Dǎchē tài guì le, bùrú zuò dìtiě.).

Câu hỏi thường gặp

与其 có đứng một mình được không?

Không. 与其 luôn cần vế sau với 不如, 还不如, 倒不如 hoặc 宁可. Ngược lại, 不如 đứng một mình được trong khẩu ngữ: 不如我们走吧。 (Bùrú wǒmen zǒu ba., "Hay là mình đi thôi").

还不如 và 倒不如 khác 不如 thế nào?

Nghĩa giống nhau. 还不如 thêm ý chê A ("làm A còn không bằng"), 倒不如 thêm ý hơi bất ngờ ("hoá ra B lại hay hơn"). Khi viết bài thi, dùng 不如 là đủ.

与其…不如… dùng trong văn nói hay văn viết?

Cả hai. Trong hội thoại nhanh, người Trung Quốc hay bỏ 与其 và chỉ nói vế 不如. Mẫu 与其说…不如说… thì nghiêng về văn viết, bài bình luận.

Có dùng 与其 với chuyện đã xảy ra được không?

Mẫu này chủ yếu dùng cho lựa chọn trước mắt. Khi kể chuyện đã qua với ý tiếc nuối, người ta hay dùng 早知道…就… (zǎo zhīdào… jiù…, "biết thế thì đã…"), ví dụ 早知道这么堵，就坐地铁了。 (Zǎo zhīdào zhème dǔ, jiù zuò dìtiě le., "Biết tắc thế này thì đã đi tàu điện ngầm").