Cấu trúc 在…上, 在…下, 在…中 trong tiếng Trung

Ba cấu trúc 在…上, 在…下, 在…中 ngoài nghĩa vị trí còn có nghĩa trừu tượng, rất hay gặp từ HSK 4 trở lên. Cụ thể: 在 + N + 上 là "về mặt…, trên phương diện…"; 在 + N + 下 là "dưới (sự giúp đỡ, điều kiện, tác động)…"; 在 + N + 中 là "trong (quá trình, hoạt động, phạm vi)…". Ví dụ: 他在工作上很认真。 (Tā zài gōngzuò shang hěn rènzhēn., "Anh ấy rất nghiêm túc trong công việc"), 在老师的帮助下，我通过了考试。 (Zài lǎoshī de bāngzhù xià, wǒ tōngguò le kǎoshì., "Nhờ sự giúp đỡ của thầy, tôi đã thi đỗ").

Bảng công thức

Cấu trúc	Nghĩa trừu tượng	Danh từ hay đi kèm	Ví dụ
在 + N + 上	về mặt, trên phương diện, tại (sự kiện)	学习, 工作, 问题, 会, 基础	在学习上
在 + N + 下	dưới sự, trong điều kiện	帮助, 支持, 情况, 条件, 影响, 压力	在大家的帮助下
在 + N + 中	trong quá trình, trong phạm vi	生活, 过程, 比赛, 讨论, 心目	在生活中

Cả ba cụm đều là trạng ngữ. Chúng đứng đầu câu (thường có dấu phẩy) hoặc sau chủ ngữ, trước động từ, đúng như quy tắc vị trí trạng ngữ tiếng Trung. Nghĩa chỉ vị trí cụ thể (trên bàn, dưới gầm giường) xem bài phương vị từ tiếng Trung; bài này chỉ bàn nghĩa trừu tượng.

在…上: về mặt, trên phương diện

Danh từ ở giữa thường là một lĩnh vực hay một vấn đề. Tiếng Việt hay dịch là "về mặt…", "trong…", "trong chuyện…".

Cụm	Pinyin	Nghĩa
在学习上	zài xuéxí shang	về mặt học tập
在工作上	zài gōngzuò shang	trong công việc
在生活上	zài shēnghuó shang	về mặt sinh hoạt
在这个问题上	zài zhège wèntí shang	về vấn đề này
在方法上	zài fāngfǎ shang	về mặt phương pháp
在会上	zài huì shang	tại cuộc họp
在…的基础上	zài … de jīchǔ shang	trên cơ sở…

• 在这个问题上，我们的看法不一样。 (Zài zhège wèntí shang, wǒmen de kànfǎ bù yíyàng., "Về vấn đề này, quan điểm của chúng tôi khác nhau.")
• 她在生活上很照顾我。 (Tā zài shēnghuó shang hěn zhàogù wǒ., "Cô ấy chăm lo cho tôi nhiều trong sinh hoạt.")
• 经理在会上表扬了小王。 (Jīnglǐ zài huì shang biǎoyáng le Xiǎo Wáng., "Giám đốc đã khen Tiểu Vương trong cuộc họp.")
• 我们在原来的基础上做了一些修改。 (Wǒmen zài yuánlái de jīchǔ shang zuò le yìxiē xiūgǎi., "Chúng tôi đã sửa đổi một số chỗ trên cơ sở bản cũ.")

Cụm 在…的基础上 (trên cơ sở…) gần như luôn có 的 và rất hay gặp trong văn viết, báo chí.

在…下: dưới sự, trong điều kiện

Danh từ ở giữa thường chỉ một sự giúp đỡ, một tác động hay một hoàn cảnh. Mệnh đề chính phía sau là kết quả xảy ra nhờ hoặc trong hoàn cảnh đó.

Cụm	Pinyin	Nghĩa
在老师的帮助下	zài lǎoshī de bāngzhù xià	nhờ sự giúp đỡ của thầy cô
在父母的支持下	zài fùmǔ de zhīchí xià	nhờ sự ủng hộ của bố mẹ
在大家的努力下	zài dàjiā de nǔlì xià	nhờ nỗ lực của mọi người
在这种情况下	zài zhè zhǒng qíngkuàng xià	trong tình huống này
在这样的条件下	zài zhèyàng de tiáojiàn xià	trong điều kiện như thế này
在压力下	zài yālì xià	dưới áp lực
在…的影响下	zài … de yǐngxiǎng xià	dưới ảnh hưởng của…

• 在父母的支持下，他去中国留学了。 (Zài fùmǔ de zhīchí xià, tā qù Zhōngguó liúxué le., "Được bố mẹ ủng hộ, anh ấy đã sang Trung Quốc du học.")
• 在这种情况下，你应该先给公司打电话。 (Zài zhè zhǒng qíngkuàng xià, nǐ yīnggāi xiān gěi gōngsī dǎ diànhuà., "Trong tình huống này, bạn nên gọi điện cho công ty trước.")
• 在哥哥的影响下，我也喜欢上了足球。 (Zài gēge de yǐngxiǎng xià, wǒ yě xǐhuan shang le zúqiú., "Do ảnh hưởng của anh trai, tôi cũng thích bóng đá.")

Tiếng Việt hay dịch tự nhiên thành "nhờ…", "được… nên", không nhất thiết giữ chữ "dưới". Dạng 在…之下 (zài … zhī xià) có cùng nghĩa, trang trọng hơn.

在…中: trong quá trình, trong phạm vi

Danh từ ở giữa thường là một hoạt động kéo dài (học, làm việc, thi đấu, thảo luận) hoặc một phạm vi trừu tượng (cuộc sống, tâm trí).

Cụm	Pinyin	Nghĩa
在生活中	zài shēnghuó zhōng	trong cuộc sống
在学习中	zài xuéxí zhōng	trong quá trình học
在工作中	zài gōngzuò zhōng	trong lúc làm việc
在比赛中	zài bǐsài zhōng	trong trận đấu
在讨论中	zài tǎolùn zhōng	trong buổi thảo luận
在…过程中	zài … guòchéng zhōng	trong quá trình…
在我心中	zài wǒ xīn zhōng	trong lòng tôi
在他的心目中	zài tā de xīnmù zhōng	trong mắt anh ấy, theo cách anh ấy nghĩ

• 在学习中遇到问题，可以问老师。 (Zài xuéxí zhōng yùdào wèntí, kěyǐ wèn lǎoshī., "Trong lúc học gặp vấn đề thì có thể hỏi thầy cô.")
• 他在比赛中受伤了。 (Tā zài bǐsài zhōng shòushāng le., "Anh ấy bị thương trong trận đấu.")
• 在翻译的过程中，我学到了很多新词。 (Zài fānyì de guòchéng zhōng, wǒ xuédào le hěn duō xīn cí., "Trong quá trình dịch, tôi học được nhiều từ mới.")

So sánh 在…上 với 在…中 khi đi với cùng một danh từ

Cùng là 工作 hay 学习, đổi chữ cuối thì nghĩa đổi theo:

Câu	Pinyin	Ý chính
他在工作上很认真。	Tā zài gōngzuò shang hěn rènzhēn.	Nói về mặt công việc: thái độ làm việc của anh ấy nghiêm túc.
他在工作中认识了他太太。	Tā zài gōngzuò zhōng rènshi le tā tàitai.	Nói về lúc, quá trình làm việc: chuyện xảy ra trong thời gian đi làm.

Mẹo: hỏi "về khía cạnh nào?" thì dùng 上; hỏi "trong lúc nào, quá trình nào?" thì dùng 中.

Phân biệt với các mẫu gần nghĩa

Mẫu	Khác 在…上/下/中 ở đâu	Ví dụ
在…方面	"về phương diện", nghĩa gần 在…上 nhưng trang trọng hơn; không ghép chung với 上	在语法方面
对…来说	"đối với ai đó mà nói", nói từ góc nhìn một người	对我来说
关于	"về (chủ đề)", đứng đầu câu hoặc làm định ngữ, không cần 上	关于这个问题
…里	gần 中, khẩu ngữ hơn, hợp với nơi chốn và đồ vật cụ thể	包里
…以下	dưới một con số, mức độ; không phải "dưới sự"	十八岁以下

Ba mẫu 对, 对于, 关于 có bài riêng: đối với tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 在帮助老师下 → ✓ 在老师的帮助下. Tiếng Việt nói "dưới sự giúp đỡ của thầy", tiếng Trung đặt người lên trước: thầy + 的 + giúp đỡ. Thứ tự định ngữ xem bài định ngữ tiếng Trung.
• ✗ 在老师的帮助，我… → ✓ 在老师的帮助下，我… Thiếu 下 là câu bị hụt.
• ✗ 在老师帮助我下 → ✓ 在老师的帮助下. Phần giữa phải là cụm danh từ, không đặt cả câu "thầy giúp tôi" vào.
• ✗ 在学习方面上 → ✓ 在学习方面 hoặc 在学习上. Chọn một trong hai.
• ✗ 我的书在包中 → ✓ 我的书在包里。 Với đồ vật cụ thể trong khẩu ngữ, dùng 里.
• ✗ 在工作上，我认识了他 → ✓ 在工作中，我认识了他。 Việc xảy ra trong quá trình làm việc thì dùng 中.

Nhớ nhanh

• 在…上: "về mặt", trả lời câu hỏi "khía cạnh nào?".
• 在…下: "nhờ, dưới sự, trong điều kiện", mệnh đề sau là kết quả.
• 在…中: "trong lúc, trong quá trình", trả lời câu hỏi "khi nào, trong việc gì?".
• Cả ba là trạng ngữ: đầu câu hoặc trước động từ.

Bài tập nhỏ

Điền 上, 下 hoặc 中:

1. 在朋友的鼓励＿＿，她报名参加了比赛。
2. 我们在这个问题＿＿还没有达成一致。
3. 在旅行＿＿，我们认识了很多新朋友。
4. 在没有网络的情况＿＿，手机地图也能用吗？
5. 他在学习＿＿遇到了很多困难。

Đáp án:

1. 下: 在朋友的鼓励下 (zài péngyou de gǔlì xià), "được bạn bè động viên".
2. 上: 在这个问题上, "về vấn đề này, chúng tôi vẫn chưa thống nhất".
3. 中: 在旅行中 (zài lǚxíng zhōng), "trong chuyến đi".
4. 下: 在没有网络的情况下 (zài méiyǒu wǎngluò de qíngkuàng xià), "trong trường hợp không có mạng".
5. Cả 上 và 中 đều đúng nhưng nghĩa khác: 在学习上 là "về mặt học tập gặp nhiều khó khăn"; 在学习中 là "trong quá trình học gặp nhiều khó khăn".

Câu hỏi thường gặp

在…上 và 在…方面 có thay nhau được không?

Phần lớn trường hợp được: 在学习上 và 在学习方面 đều là "về mặt học tập". 方面 nghe trang trọng hơn, hợp văn viết. Không dùng cả hai cùng lúc.

Có thể bỏ 在 không?

Khi cụm đứng đầu câu, nhiều trường hợp bỏ được, nhất là trong khẩu ngữ: 工作上，他很认真。 Với 在…下 chỉ sự giúp đỡ và trong văn viết, giữ 在 thì câu chuẩn hơn.

在…中 và 在…里 khác nhau thế nào?

Nghĩa gần nhau. 中 trang trọng hơn, hay đi với từ trừu tượng hai âm tiết: 在生活中, 在过程中. 里 khẩu ngữ hơn và dùng được với nơi chốn, đồ vật: 家里, 包里.

Những cấu trúc này thuộc HSK mấy?

Từ 帮助, 情况, 过程 và các cụm đi kèm xuất hiện nhiều ở bài đọc HSK 4 và HSK 5. Học theo cụm cố định như 在…的帮助下, 在…过程中 sẽ dễ dùng đúng hơn học riêng từng chữ.