Daijoubu là gì? 大丈夫 khi hỏi thăm, đồng ý và từ chối

"Không sao đâu" trong tiếng Nhật là 大丈夫です (daijoubu desu), nói thân mật là 大丈夫 (daijoubu) hoặc 大丈夫だよ (daijoubu da yo). Muốn hỏi người khác có sao không thì nói 大丈夫ですか (daijoubu desu ka?). Điều làm người học bối rối là cùng một câu 大丈夫です có thể nghĩa là "tôi ổn", "được, không vấn đề gì" hoặc "thôi, không cần đâu". Nghĩa nào thì phải nhìn vào câu hỏi đứng trước nó.

大丈夫 nghĩa là gì

大丈夫 đọc là daijoubu, gồm ba chữ Hán 大 (đại), 丈 (trượng), 夫 (phu). Âm Hán Việt là "đại trượng phu", nghĩa gốc là người đàn ông vững vàng, đáng tin. Từ nghĩa "vững vàng" đó, tiếng Nhật hiện đại dùng 大丈夫 như một tính từ đuôi na với nghĩa: ổn, an toàn, không có vấn đề gì. Vì là tính từ đuôi na nên nó chia như danh từ: 大丈夫です, 大丈夫じゃないです (daijoubu ja nai desu, không ổn), 大丈夫でした (daijoubu deshita, đã ổn, đã không sao). Bài tính từ đuôi i và na có bảng chia đầy đủ.

Bảng các nghĩa của 大丈夫 theo ngữ cảnh

Ngữ cảnh	Câu ví dụ	Nghĩa
Hỏi thăm, lo lắng	大丈夫ですか。 (daijoubu desu ka)	Anh/chị có sao không?
Trấn an	大丈夫ですよ。 (daijoubu desu yo)	Không sao đâu mà.
Đáp lời xin lỗi	いえ、大丈夫です。 (ie, daijoubu desu)	Không, không sao đâu.
Hỏi có được không	この日で大丈夫ですか。 (kono hi de daijoubu desu ka)	Ngày này có được không?
Đồng ý	はい、大丈夫です。 (hai, daijoubu desu)	Vâng, được ạ.
Từ chối lời mời	あ、大丈夫です。 (a, daijoubu desu)	À, thôi không cần đâu ạ.

Nghĩa 1: hỏi thăm và trấn an

Đây là nghĩa gần với tiếng Việt nhất. Thấy ai ngã, ho, mặt mệt mỏi, người Nhật hỏi ngay 大丈夫？ (daijoubu?, có sao không?). Người được hỏi đáp:

• 大丈夫です。ありがとうございます。 (daijoubu desu. arigatou gozaimasu, tôi không sao, cảm ơn anh/chị).
• ちょっと大丈夫じゃないです。 (chotto daijoubu ja nai desu, tôi hơi không ổn).
• ちょっと頭が痛いです。 (chotto atama ga itai desu, tôi hơi đau đầu).

Khi bạn làm phiền ai đó và xin lỗi bằng すみません, người Nhật thường đáp 大丈夫ですよ để trấn an. Cách xin lỗi và đáp lời xin lỗi có trong bài xin lỗi tiếng Nhật.

Nghĩa 2: được, không vấn đề

Khi ai đó hỏi lịch, hỏi điều kiện, 大丈夫 có nghĩa là "được, tôi sắp xếp được".

• 明日の三時、大丈夫ですか。 (ashita no sanji, daijoubu desu ka, 3 giờ ngày mai được không?).
• はい、大丈夫です。 (hai, daijoubu desu, vâng, được ạ).
• カードで大丈夫ですか。 (kaado de daijoubu desu ka, trả bằng thẻ có được không?).

Ở đây câu trả lời 大丈夫です là đồng ý. Thêm はい ở đầu sẽ làm rõ nghĩa hơn.

Nghĩa 3: từ chối khéo

Đây là nghĩa gây hiểu nhầm nhiều nhất. Khi được mời, được đưa thêm thứ gì, người Nhật hay đáp 大丈夫です để nói "tôi ổn mà, không cần thêm". Ví dụ quen thuộc ở cửa hàng tiện lợi:

• Nhân viên: 袋はご利用ですか。 (fukuro wa goriyou desu ka, quý khách có dùng túi không?).
• Khách: 大丈夫です。 (daijoubu desu, không cần đâu ạ).

Hoặc khi đồng nghiệp hỏi có muốn thêm cơm không:

• もう少しどうですか。 (mou sukoshi dou desu ka, ăn thêm chút nữa nhé?).
• あ、大丈夫です。お腹いっぱいです。 (a, daijoubu desu. onaka ippai desu, à thôi ạ, tôi no rồi).

Lối từ chối này mềm hơn いりません (irimasen, không cần) vốn nghe khá thẳng. Nhiều người Nhật lớn tuổi cũng thấy cách dùng này mơ hồ, nên trong tình huống trang trọng họ thích các câu rõ hơn như 結構です (kekkou desu). Các cách từ chối khác được gom lại trong bài cách từ chối trong tiếng Nhật.

Làm sao biết 大丈夫です là có hay không

Nguyên tắc: nhìn câu hỏi trước đó.

Câu hỏi	大丈夫です hiểu là
Hỏi bạn có sao không	tôi ổn
Hỏi một điều kiện có được không (ngày giờ, cách trả tiền)	được, đồng ý
Mời, đề nghị đưa thêm (túi, nước, cơm, giúp đỡ)	không cần, từ chối khéo

Khi chính bạn trả lời, nên thêm một từ để người nghe khỏi đoán:

• Muốn nhận: はい、お願いします。 (hai, onegaishimasu, vâng, cho tôi xin).
• Muốn từ chối: 大丈夫です、いりません。 (daijoubu desu, irimasen) hoặc lắc tay nhẹ trước ngực kèm 大丈夫です
• Đồng ý lịch hẹn: はい、大丈夫です。 với chữ はい đứng đầu

Khi bạn là người hỏi mà nhận về 大丈夫です khó hiểu, cứ hỏi lại nhẹ nhàng: いらないということですか。 (iranai to iu koto desu ka, ý anh/chị là không cần phải không?).

Những cách nói "không sao đâu" khác

Cách nói	Sắc thái	Dùng khi
平気です (heiki desu)	tôi chịu được, chẳng hề gì	bị đau nhẹ, bị nói nặng mà không bận tâm
問題ないです (mondai nai desu)	không có vấn đề	xác nhận công việc, kế hoạch
構いません (kamaimasen)	tôi không phiền	ai đó xin phép làm gì
気にしないでください (ki ni shinaide kudasai)	đừng bận tâm	người kia áy náy, xin lỗi
心配しないでください (shinpai shinaide kudasai)	đừng lo	trấn an người đang lo
何でもないです (nan demo nai desu)	không có gì đâu	bị hỏi vì sao trông lạ

Ở công ty, khi trả lời cấp trên hay khách hàng về lịch hẹn, cách nói trang trọng hơn 大丈夫です là 問題ございません (mondai gozaimasen). Muốn biết vì sao cần đổi sang dạng này, xem bài kính ngữ tiếng Nhật.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Nghe 大丈夫です ở cửa hàng mà vẫn bỏ túi, đưa thêm đồ. Nhân viên Nhật được dạy hiểu câu này là từ chối.
2. Đáp 大丈夫です khi thật ra muốn nhận. Muốn nhận thì nói rõ お願いします.
3. Dùng 大丈夫 với khách hàng trong văn bản công việc. Câu 大丈夫です nghe hơi khẩu ngữ trong email gửi đối tác.
4. Nói 大丈夫じゃない khi thực ra chỉ muốn kể mình hơi mệt. Câu này nghe khá nặng, người nghe có thể lo bạn bị ốm thật. Nói ちょっと疲れました (chotto tsukaremashita, tôi hơi mệt) sẽ đúng mức hơn.
5. Viết sai chữ thành 大丈天 hoặc đọc thành daijobu ngắn. Âm đúng có trường âm: daijou, tức だいじょう, rồi ぶ.

Câu hỏi thường gặp

Daijoubu desu ka trả lời thế nào?

Nếu bạn ổn: 大丈夫です。ありがとうございます。. Nếu không ổn: ちょっと大丈夫じゃないです rồi nói rõ chỗ không ổn, ví dụ đau đầu hay chóng mặt.

大丈夫 có phải lời từ chối bất lịch sự không?

Không. Đó là cách từ chối mềm và rất phổ biến trong đời thường. Chỉ trong văn bản hay tình huống trang trọng, nó mới bị coi là quá thân mật.

大丈夫 và 平気 khác nhau thế nào?

大丈夫 trung tính, dùng được cho người, đồ vật, kế hoạch. 平気 thiên về cảm giác của người nói: tôi chịu được, tôi không bận lòng.

Có nên dùng 大丈夫 với sếp không?

Khi trả lời nhanh trong lời nói, はい、大丈夫です vẫn được dùng nhiều ở công sở. Với khách hàng, cấp trên rất cao hoặc trong email, đổi sang 問題ございません hoặc 承知しました (shouchi shimashita, tôi đã rõ) cho an toàn.