Học tiếng Nhật qua anime và phim: chọn phim theo trình độ
Nội dung bài viết
Học tiếng Nhật qua anime hiệu quả khi bạn làm ba việc: chọn anime đời thường hợp trình độ, học kỹ từng cảnh ngắn 2 đến 3 phút với phụ đề tiếng Nhật thay vì xem cả tập, và nhại lại câu thoại (shadowing). Xem cho vui với phụ đề Việt cũng có ích, nhưng chủ yếu giúp tai quen nhịp, ít khi giúp bạn nhớ được từ mới.
Bài này gợi ý anime và phim theo từng trình độ, từ Doraemon tới Conan, kèm quy trình học một tập phim và cách dùng phụ đề song ngữ. Cuối bài là nguồn xem miễn phí có bản quyền và những lối nói anime mà người mới hay bắt chước sai.
Anime có thật sự giúp học tiếng Nhật không?
Có, ở hai mặt. Bạn nghe được tiếng Nhật thật với tốc độ tự nhiên, ngữ điệu, cảm xúc, thứ mà file nghe giáo trình thiếu. Và bạn có động lực xem mỗi ngày, điều quan trọng hơn mọi phương pháp.
Giới hạn cũng rõ. Anime hành động, giả tưởng dùng nhiều từ hiếm (魔法 mahou: phép thuật, 剣 ken: kiếm, 封印 fuuin: phong ấn), giọng nhân vật cường điệu, cách xưng hô thô. Nếu chỉ học qua anime, bạn có thể nói ra những câu nghe rất lạ với người Nhật ngoài đời. Cách an toàn là dùng anime để nghe và để nhớ những gì đã học trong giáo trình, không dùng nó thay giáo trình.
Chọn anime và phim theo trình độ
Tiêu chí chọn: bối cảnh đời thường (gia đình, trường học, công việc), lời thoại không quá nhanh, ít thuật ngữ. Bảng dưới gợi ý theo cấp JLPT xấp xỉ.
| Trình độ | Anime, phim | Vì sao hợp | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Mới học, N5 | ドラえもん (Doraemon), ちびまる子ちゃん (Chibi Maruko-chan) | Câu ngắn, chuyện nhà và trường học, nhiều câu chào hỏi | Trẻ con nói thể thường thân mật |
| N5 đến N4 | となりのトトロ (Totoro), しろくまカフェ (Shirokuma Café) | Nhịp chậm, giọng rõ | しろくまカフェ chơi chữ nhiều, cứ bỏ qua chỗ khó |
| N4 đến N3 | ゆるキャン△ (Yuru Camp), けいおん! (K-On!), 魔女の宅急便 (Kiki) | Hội thoại bạn bè, mua sắm, du lịch | Nhiều từ lóng nữ sinh |
| N3 | 夏目友人帳 (Natsume), 3月のライオン (Sangatsu no Lion) | Câu dài hơn, nhiều cảm xúc, có cả văn lịch sự | Có từ yêu quái, cờ shogi |
| N3 đến N2 | 深夜食堂 (Midnight Diner), 逃げるは恥だが役に立つ (Nigehaji) | Phim người đóng, tiếng Nhật người lớn, công sở | Tốc độ thật, người già nói giọng địa phương |
| N2 trở lên | 名探偵コナン (Conan), 銀魂 (Gintama) | Từ vựng phong phú, nhiều lối nói | Conan nhiều từ pháp lý, Gintama nói rất nhanh |
Tránh anime có giọng địa phương nặng khi mới học, ví dụ ばらかもん (Barakamon) dùng nhiều phương ngữ đảo Goto, hoặc anime lịch sử dùng ござる, 拙者. Bạn sẽ học được cách nói mà người Nhật hiện đại ít dùng.
Học tiếng Nhật qua phim hoạt hình Maruko
ちびまる子ちゃん của tác giả Sakura Momoko kể về cô bé lớp 3 sống ở Shimizu, tỉnh Shizuoka, những năm 1970. Bộ anime lên sóng Fuji TV lần đầu năm 1990 và đến nay vẫn chiếu hằng tuần. Mỗi tập thường chia thành các mẩu chuyện ngắn khoảng 10 phút, rất hợp để học từng mẩu.
Lời thoại là tiếng Nhật gia đình: mẹ nhắc con đi học, ông bà nói chuyện, bạn trong lớp cãi nhau. Bạn nghe được rất nhiều câu như 早くしなさい (hayaku shinasai: nhanh lên), いってきます (ittekimasu: con đi đây), ただいま (tadaima: con về rồi). Điểm cần nhớ: người kể chuyện chen vào bình luận với giọng châm biếm, nói khá nhanh, và một số đồ vật, trò chơi là của thời đó.
Quy trình học một tập phim
- Xem cả tập cho vui, phụ đề Việt cũng được. Mục đích là hiểu nội dung để lúc học không phải đoán chuyện.
- Chọn một cảnh 2 đến 3 phút có nhiều thoại đời thường, ít hét và hiệu ứng.
- Xem cảnh đó với phụ đề tiếng Nhật, dừng từng câu. Tra từ lạ, ghi lại khoảng 5 đến 10 từ hoặc câu bạn muốn dùng được.
- Nghe lại không phụ đề, kiểm tra xem đã nghe ra chữ chưa. Câu nào chưa nghe ra thì tua lại 3 đến 4 lần.
- Shadowing: bật từng câu, nói đuổi theo sát nhân vật, bắt chước ngữ điệu.
- Đưa câu vào thẻ ôn (Anki hoặc sổ tay), kèm tên cảnh để nhớ ngữ cảnh.
Một cảnh 3 phút học kỹ như vậy mất khoảng 30 đến 45 phút. Ba đến bốn cảnh mỗi tuần là đủ thấy tiến bộ ở phần nghe. Ôn lại thẻ câu sau 1 ngày, 3 ngày và 1 tuần để câu không trôi mất.
Phụ đề: tiếng Việt, tiếng Nhật hay song ngữ
Người mới học nên bắt đầu với phụ đề song ngữ: dòng tiếng Nhật ở trên, tiếng Việt hoặc tiếng Anh ở dưới. Khi đã đọc được hiragana nhanh và biết khoảng 300 kanji, chuyển sang chỉ phụ đề tiếng Nhật. Cuối cùng là tắt phụ đề với những phim bạn đã xem kỹ.
Học tiếng Nhật qua anime song ngữ dễ nhất là trên máy tính với tiện ích Language Reactor cho Chrome. Tiện ích này hiện hai dòng phụ đề trên Netflix và YouTube, cho bấm vào từng từ để tra, và có nút tua từng câu. Bản miễn phí đủ dùng cho việc học cơ bản. Điều kiện là phim đó phải có sẵn phụ đề tiếng Nhật; nhiều anime trên Netflix có, nhưng không phải tất cả.
Bài xem phim nên bật phụ đề tiếng Nhật hay tiếng Việt phân tích kỹ khi nào nên chuyển từ loại phụ đề này sang loại khác.
Học tiếng Nhật qua anime miễn phí ở đâu
- Kênh YouTube có bản quyền như Muse Việt Nam, Ani-One Asia đăng nhiều anime miễn phí kèm phụ đề tiếng Việt hoặc tiếng Anh. Phụ đề tiếng Nhật hiếm, nên dùng các kênh này để luyện nghe và xem lần đầu.
- Kênh chính thức của hãng phim Nhật thường đăng trailer, tập đầu, đoạn ngắn. Đoạn ngắn rất hợp cho shadowing vì bạn không cần cả tập.
- Đĩa DVD, Blu-ray phát hành ở Nhật, ví dụ phim Ghibli, thường có phụ đề tiếng Nhật. Mua đĩa cũ ở các cửa hàng đồ cũ như Book Off khá rẻ.
- Thư viện địa phương ở Nhật (nếu bạn đang sống ở Nhật): nhiều thư viện cho mượn DVD miễn phí, có cả anime và phim.
Tránh các trang chiếu lậu: chất lượng phụ đề kém, dịch sai nhiều, và đầy quảng cáo. Phụ đề sai là nguồn học sai.
Shadowing câu thoại anime
Shadowing là nghe và nói đuổi theo gần như cùng lúc, chậm hơn nhân vật nửa giây. Với anime, chọn nhân vật cùng giới, giọng tự nhiên, không phải nhân vật hét hay giọng biến dạng. Câu đời thường dễ dùng lại nhất:
| Câu | Romaji | Nghĩa |
|---|---|---|
| ちょっと待って。 | chotto matte. | Chờ chút đã |
| どうしたの? | doushita no? | Có chuyện gì vậy? |
| 本当に? | hontou ni? | Thật hả? |
| そうなんだ。 | sou nanda. | Ra là vậy |
| 大丈夫? | daijoubu? | Có sao không? |
| よかったね。 | yokatta ne. | Tốt quá nhỉ |
| もういいよ。 | mou ii yo. | Thôi được rồi |
| 何してるの? | nani shiteru no? | Đang làm gì vậy? |
| 行こう! | ikou! | Đi thôi! |
| 気をつけてね。 | ki o tsukete ne. | Cẩn thận nhé |
Tất cả là thể thường, chỉ dùng với bạn bè. Khi nói với người lớn hoặc người lạ, đổi về dạng lịch sự: ちょっと待ってください, 本当ですか, 大丈夫ですか. Hai dạng này khác nhau thế nào được giải thích trong bài thể thường và thể lịch sự.
Văn nói anime khác tiếng Nhật chuẩn ở đâu
Nhân vật anime nói theo vai: anh hùng nói mạnh, tiểu thư nói kiểu cách, phản diện nói thô. Đây là phần người mới hay bắt chước nhầm nhất.
| Trong anime | Romaji | Sắc thái | Ngoài đời nên nói |
|---|---|---|---|
| 俺 / お前 | ore / omae | Tao / mày, nam tính, có thể thô | 私 (watashi), 〇〇さん |
| 貴様 | kisama | Mày, rất xúc phạm | Không dùng |
| 〜だぜ / 〜ぞ | ~ da ze / ~ zo | Đuôi nam tính, mạnh | 〜です / 〜よ |
| 〜じゃねえ | ~ ja nee | Không phải, giọng côn đồ | 〜じゃない / 〜ではありません |
| 〜ですわ | ~ desu wa | Giọng tiểu thư, kiểu cách | 〜です |
| 〜でござる | ~ de gozaru | Giọng samurai cổ | 〜です |
| うるさい! | urusai! | Im đi! Ồn quá! | Gần như không nói với người khác |
| 〜ちゃん | ~ chan | Gọi thân mật trẻ con, bạn gái thân | 〇〇さん với người mới quen |
Nhiều câu kinh điển trong anime như 殺す (korosu: giết) hay バカ (baka: đồ ngốc) nghe quen tai nhưng nói ra ngoài đời sẽ rất nặng. Danh sách từ hay gặp kèm sắc thái có trong bài từ tiếng Nhật hay gặp trong anime.
Lỗi người Việt hay mắc khi học qua anime
- Xem nhiều nhưng không học. Xem 100 tập phụ đề Việt giúp tai quen âm, nhưng vốn từ tăng rất chậm. Phải có phần học kỹ từng cảnh.
- Chọn anime quá khó. Anime chiến đấu, khoa học viễn tưởng có ít câu đời thường. Hãy để chúng làm phần thưởng, học bằng anime đời thường.
- Bỏ qua kanji. Phụ đề tiếng Nhật đầy kanji, không đọc được thì phụ đề vô dụng. Học song song kanji cơ bản trong bài kanji là gì.
- Bắt chước giọng nhân vật quá đà. Giọng cao, kéo dài, hét là giọng diễn. Shadowing nhân vật nói bình thường thôi.
Câu hỏi thường gặp
Mới bắt đầu có nên học tiếng Nhật qua anime không?
Nên xem để có hứng thú, nhưng trong 2 đến 3 tháng đầu hãy dành phần lớn thời gian cho bảng chữ cái, ngữ pháp N5 và từ vựng cơ bản. Khi đã đọc được hiragana và nắm khoảng 500 từ, việc học qua anime mới thật sự hiệu quả.
Xem anime bao lâu thì hiểu không cần phụ đề?
Tuỳ thể loại anime và thời gian học kỹ. Bài bao lâu thì xem anime không cần phụ đề có ước lượng theo từng loại.
Học qua phim người đóng hay anime tốt hơn?
Phim người đóng (drama, phim điện ảnh) gần với tiếng Nhật thật hơn, nhất là ngôn ngữ công sở. Anime dễ nghe hơn vì diễn viên lồng tiếng phát âm rõ. Bắt đầu bằng anime đời thường, rồi chuyển dần sang drama.
Một ngày nên học qua anime bao lâu?
Khoảng 30 phút học kỹ một cảnh là đủ cho một buổi. Phần xem giải trí thì không giới hạn, miễn bạn không lấy nó thay cho phần học kỹ.