Itadakimasu là gì? Câu tiếng Nhật trước và sau khi ăn, oishii và câu mời ăn

いただきます (itadakimasu) là câu người Nhật nói ngay trước khi ăn, thường kèm động tác chắp hai tay. Nghĩa đen là "tôi xin nhận", hàm ý cảm ơn món ăn và những người đã làm ra nó, tạm dịch là "mời cả nhà" hoặc "con xin phép ăn". Ăn xong thì nói ごちそうさまでした (gochisousama deshita, cảm ơn vì bữa ăn). Còn "ngon quá" là おいしい (oishii). Bài này gom các câu dùng quanh bữa ăn: trước, trong, sau bữa, câu mời người khác ăn, câu dùng ở quán, và vài phép lịch sự trên bàn ăn Nhật.

Itadakimasu nghĩa là gì

いただきます là dạng lịch sự của động từ いただく (itadaku), một động từ khiêm nhường nghĩa là "nhận" hoặc "ăn, uống". Viết bằng kanji là 頂きます, nhưng khi dùng trước bữa ăn, người Nhật thường viết bằng hiragana. Câu này không hướng tới riêng ai. Người ăn một mình ở nhà cũng nói, vì lời cảm ơn dành cho cả thực phẩm, người nấu, người trồng trọt.

Người Việt có thói quen "mời" từng người lớn trước khi ăn. Tiếng Nhật không mời từng người theo thứ bậc. Cả bàn cùng nói いただきます một lần, và câu đó thay cho lời mời. Ở trường mẫu giáo và tiểu học Nhật, trẻ được dạy chắp tay nói câu này trước bữa trưa ở lớp.

Các câu trước, trong và sau bữa ăn

Lúc nói	Tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa
Trước khi ăn	いただきます	itadakimasu	xin phép ăn, cảm ơn bữa ăn
Đói bụng	おなかがすいた	onaka ga suita	đói bụng rồi
Thấy món ăn	おいしそう!	oishisou!	trông ngon quá
Đang ăn	おいしい!	oishii!	ngon quá
Đang ăn (nam, thân mật)	うまい!	umai!	ngon
Xin thêm cơm	おかわり、お願いします	okawari, onegaishimasu	cho tôi thêm một bát
No rồi	おなかいっぱいです	onaka ippai desu	tôi no rồi
Nâng ly	乾杯!	kanpai!	cạn ly, dô
Ăn xong	ごちそうさまでした	gochisousama deshita	cảm ơn vì bữa ăn
Ăn xong (thân mật)	ごちそうさま	gochisousama	cảm ơn bữa ăn (gọn)
Chủ nhà đáp lại	お粗末さまでした	osomatsusama deshita	chỉ có bữa đạm bạc thôi

ごちそうさまでした có gốc từ ご馳走 (gochisou), nghĩa ban đầu là chạy ngược xuôi lo đồ ăn đãi khách. Câu này cảm ơn công sức chuẩn bị bữa ăn. Người Nhật cũng nói câu này với nhân viên khi rời quán, và nói với người vừa mời mình đi ăn.

Oishii là gì, và các từ tả vị

おいしい viết kanji là 美味しい, đọc oishii với hai chữ i ở cuối. Nhiều người Việt viết "oishi", đọc vậy người Nhật vẫn hiểu, nhưng nên kéo dài âm cuối cho đúng. Đây là tính từ đuôi い, nên chia giống các tính từ い khác: おいしかった (oishikatta, đã ngon), おいしくない (oishikunai, không ngon).

Tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa
おいしい	oishii	ngon
すごくおいしい	sugoku oishii	ngon cực
まずい	mazui	dở (không nên nói trước mặt người nấu)
あまい	amai	ngọt
からい	karai	cay; cũng dùng cho mặn
しょっぱい	shoppai	mặn
すっぱい	suppai	chua
にがい	nigai	đắng
あつい	atsui	nóng
つめたい	tsumetai	lạnh
やわらかい	yawarakai	mềm
あっさり	assari	thanh, nhẹ vị
こってり	kotteri	đậm, béo, ngậy

Chê món ăn thẳng bằng まずい là bất lịch sự. Nếu không hợp khẩu vị, người Nhật nói vòng: ちょっと苦手です (chotto nigate desu, tôi hơi kém món này). Cách chia tính từ đuôi い và đuôi な có ở bài tính từ い và な.

Câu mời người khác ăn trong tiếng Nhật

Khi bạn là người nấu hoặc người mời, câu đơn giản nhất là どうぞ (douzo, xin mời). Muốn lịch sự hơn, dùng động từ kính ngữ 召し上がる (meshiagaru), tức "ăn" ở dạng tôn kính.

Tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa, mức lịch sự
どうぞ	douzo	mời (dùng được mọi lúc)
食べて	tabete	ăn đi (thân mật, với bạn bè, người nhà)
どうぞ、食べてください	douzo, tabete kudasai	xin mời ăn (lịch sự vừa)
どうぞ召し上がってください	douzo meshiagatte kudasai	xin mời dùng bữa (kính trọng)
冷めないうちにどうぞ	samenai uchi ni douzo	mời ăn kẻo nguội
遠慮しないでね	enryo shinaide ne	đừng ngại nhé
たくさん食べてね	takusan tabete ne	ăn nhiều vào nhé
お口に合うかどうか	okuchi ni au ka dou ka	không biết có hợp khẩu vị không (khiêm tốn)

Người được mời đáp bằng いただきます. Như vậy cùng một câu, vừa là lời cảm ơn vừa là tín hiệu bắt đầu ăn. Mức kính ngữ của 召し上がる và いただく được giải thích ở bài kính ngữ tiếng Nhật.

Từ vựng tiếng Nhật khi đi ăn uống ở quán

Tiếng Nhật	Romaji	Nghĩa
いらっしゃいませ	irasshaimase	xin chào quý khách (nhân viên nói)
何名様ですか	nanmei-sama desu ka	quý khách đi mấy người?
二人です	futari desu	hai người
メニュー	menyuu	thực đơn
すみません	sumimasen	xin lỗi, cho hỏi (gọi nhân viên)
おすすめは何ですか	osusume wa nan desu ka	món nào quán gợi ý?
これをください	kore o kudasai	cho tôi món này
お水をください	omizu o kudasai	cho tôi nước
お箸	ohashi	đũa
おしぼり	oshibori	khăn ướt lau tay
定食	teishoku	suất cơm phần
大盛り	oomori	phần lớn
お会計お願いします	okaikei onegaishimasu	cho tôi thanh toán
別々でお願いします	betsubetsu de onegaishimasu	tính riêng từng người
割り勘	warikan	chia đều tiền

Ra về, nói ごちそうさまでした với nhân viên là đủ lễ. Mẫu câu gọi món dài hơn có trong bài câu giao tiếp tiếng Nhật cơ bản. Nếu bạn làm thêm ở quán ăn Nhật, phía nhân viên có bộ câu riêng ở bài tiếng Nhật cho người làm thêm ở nhà hàng.

Phép lịch sự trên bàn ăn Nhật

• Không cắm đũa thẳng đứng vào bát cơm. Kiểu cắm này gọi là 立て箸 (tatebashi), gợi đến bát cơm cúng người chết.
• Không chuyền thức ăn từ đũa sang đũa. Cử chỉ 箸渡し (hashiwatashi) giống nghi thức gắp xương sau hoả táng. Muốn đưa món cho ai, đặt vào đĩa của họ.
• Nâng bát cơm, bát canh lên gần miệng. Ở Nhật đây là cách ăn bình thường, cúi đầu sát bàn mới bị coi là xấu.
• Húp mì có tiếng được chấp nhận. Với ramen, soba, udon, húp sột soạt là chuyện thường. Với món khác thì nên ăn khẽ.
• Rót bia cho người khác trước. Trong bữa nhậu, người Nhật rót cho nhau, ít tự rót cho mình. Bạn uống chưa hết mà người khác cầm chai lên, nâng ly để nhận.
• Không cần tiền boa. Nhà hàng Nhật thường không nhận tiền boa. Một câu ごちそうさまでした khi ra về là cách cảm ơn quen thuộc.

Lỗi người Việt hay mắc

• Nói いただきます sau khi đã ăn vài miếng. Câu này nói trước miếng đầu tiên. Nếu bạn đến muộn và cả bàn đang ăn, vẫn nói nhỏ trước khi cầm đũa.
• Dùng うまい trong bữa ăn trang trọng. うまい mang sắc thái thân mật và hơi nam tính. Ở bữa ăn với cấp trên, nói おいしいです.
• Mời bằng 食べてください với người lớn tuổi. Đúng ngữ pháp nhưng hơi giống ra lệnh. Với người trên, dùng どうぞ hoặc 召し上がってください.
• Quên でした. ごちそうさま dùng với người nhà, bạn bè. Ăn ở nhà người khác hay được cấp trên mời thì nói đủ ごちそうさまでした.

Câu hỏi thường gặp

Itadakimasu có phải là "chúc ngon miệng" không?

Không hẳn. "Chúc ngon miệng" là lời chúc người khác, còn いただきます là người ăn tự nói trước khi ăn. Tiếng Nhật không có câu chúc ngon miệng thông dụng; chủ nhà thường nói どうぞ và khách đáp いただきます.

Ăn một mình có cần nói itadakimasu không?

Không bắt buộc, nhưng nhiều người Nhật vẫn nói nhỏ hoặc chắp tay theo thói quen từ nhỏ. Ở quán ăn một mình, nói thầm hay không nói đều không ai để ý.

Tiếng Nhật mời ăn là gì?

Câu ngắn nhất là どうぞ. Lịch sự hơn là どうぞ、食べてください, kính trọng nhất là どうぞ召し上がってください. Với bạn bè, nói 食べて食べて (tabete tabete, ăn đi ăn đi) nghe rất tự nhiên.

Oishii và umai khác nhau thế nào?

Cả hai đều nghĩa là ngon. おいしい trung tính, ai nói cũng được. うまい thân mật hơn, nam giới hay dùng, và còn có nghĩa "giỏi" như trong 歌がうまい (uta ga umai, hát hay).