Từ vựng tiếng Nhật về động đất, thiên tai: đọc cảnh báo và hỏi nơi lánh nạn

Động đất tiếng Nhật là 地震 (じしん, jishin), sóng thần là 津波 (つなみ, tsunami), lánh nạn là 避難 (ひなん, hinan). Khi điện thoại rung chuông inh ỏi và màn hình hiện 緊急地震速報 (きんきゅうじしんそくほう, kinkyū jishin sokuhō), đó là cảnh báo động đất khẩn cấp: rung mạnh có thể tới trong vài giây. Lúc đó hãy cúi thấp, che đầu và tránh xa đồ có thể đổ, đừng chạy ra ngoài. Bài này gom từ vựng tiếng Nhật về động đất, sóng thần, bão, mưa lớn, cách đọc các thông báo khẩn cấp, câu hỏi đường tới nơi lánh nạn và danh sách đồ dự phòng bằng tiếng Nhật.

Từ vựng tiếng Nhật về động đất

Từ tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
地震	じしん, jishin	động đất
揺れ	ゆれ, yure	sự rung lắc
揺れる	ゆれる, yureru	rung, lắc
震度	しんど, shindo	cường độ rung tại một nơi
マグニチュード	magunichūdo	độ lớn (magnitude) của trận động đất
震源	しんげん, shingen	tâm chấn
余震	よしん, yoshin	dư chấn
倒れる	たおれる, taoreru	đổ, ngã
落ちる	おちる, ochiru	rơi
停電	ていでん, teiden	mất điện
断水	だんすい, dansui	mất nước
ガス漏れ	ガスもれ, gasu more	rò rỉ ga
火災	かさい, kasai	hoả hoạn
被害	ひがい, higai	thiệt hại
被災地	ひさいち, hisaichi	vùng bị thiên tai
けが人	けがにん, keganin	người bị thương

Hai từ người mới hay lẫn là 震度 và マグニチュード. Magnitude là độ lớn của cả trận động đất, chỉ có một con số. 震度 là mức rung đo tại từng nơi, nên cùng một trận có nơi 震度5, nơi 震度2. Tin tức và thông báo ở Nhật nhấn mạnh 震度 vì nó cho biết chỗ bạn đứng rung mạnh tới đâu.

Thang 震度 của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản

Thang 震度 có 10 cấp, từ 0 đến 7, trong đó cấp 5 và 6 chia đôi thành 弱 (じゃく, jaku, yếu) và 強 (きょう, kyō, mạnh). Cột cảm nhận dưới đây chỉ là mô tả gần đúng để bạn hình dung.

Cấp	Cách đọc	Cảm nhận gần đúng
震度0	shindo zero	người không cảm thấy
震度1	shindo ichi	một số người đang ngồi yên trong nhà thấy rung nhẹ
震度2	shindo ni	nhiều người trong nhà cảm thấy, đèn treo lắc nhẹ
震度3	shindo san	hầu hết người trong nhà cảm thấy, bát đĩa kêu lách cách
震度4	shindo yon	nhiều người giật mình, đồ treo lắc mạnh, đồ không vững có thể đổ
震度5弱	shindo go jaku	nhiều người muốn bám vào thứ gì đó, bát đĩa và sách có thể rơi
震度5強	shindo go kyō	khó đi lại, đồ nội thất không cố định có thể đổ
震度6弱	shindo roku jaku	khó đứng vững, cửa có thể kẹt không mở được
震度6強	shindo roku kyō	không thể đứng, phải bò; nhiều đồ đạc lớn đổ
震度7	shindo nana	cấp cao nhất, nguy cơ hư hại nhà cửa nghiêm trọng

Đọc cảnh báo 緊急地震速報

緊急地震速報 do Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (気象庁, きしょうちょう, kishōchō) phát ngay sau khi phát hiện động đất, trước khi rung mạnh tới nơi. Điện thoại bán ở Nhật thường tự hiện thông báo kèm âm báo đặc biệt; tivi và radio cũng chen ngang chương trình. Các câu hay nghe:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
緊急地震速報です。	きんきゅうじしんそくほうです, kinkyū jishin sokuhō desu	Đây là cảnh báo động đất khẩn cấp.
強い揺れに警戒してください。	つよいゆれにけいかいしてください, tsuyoi yure ni keikai shite kudasai	Hãy đề phòng rung lắc mạnh.
身の安全を確保してください。	みのあんぜんをかくほしてください, mi no anzen o kakuho shite kudasai	Hãy bảo vệ an toàn cho bản thân.
火の元を確認してください。	ひのもとをかくにんしてください, hi no moto o kakunin shite kudasai	Hãy kiểm tra bếp, nguồn lửa.
落ち着いて行動してください。	おちついてこうどうしてください, ochitsuite kōdō shite kudasai	Hãy bình tĩnh hành động.

Từ khoá cần nhận ra nhanh: 警戒 (けいかい, keikai, cảnh giác, đề phòng), 安全 (あんぜん, anzen, an toàn), 確保 (かくほ, kakuho, đảm bảo). Khi rung đã dừng, nghe tiếp tin tức để biết 震度 khu vực mình và có cảnh báo sóng thần hay không.

Sóng thần: 津波警報 và 津波注意報

Sau một trận động đất lớn gần biển, Cơ quan Khí tượng có thể phát cảnh báo sóng thần ba mức. Nếu bạn ở gần bờ biển hay cửa sông, chỉ cần nghe thấy chữ 津波 là đi lên chỗ cao ngay.

Loại	Cách đọc	Chiều cao sóng dự báo	Cần làm
大津波警報	おおつなみけいほう, ōtsunami keihō	trên 3 m	rời bờ biển, lên chỗ cao ngay
津波警報	つなみけいほう, tsunami keihō	trên 1 m đến 3 m	rời bờ biển, lên chỗ cao ngay
津波注意報	つなみちゅういほう, tsunami chūihō	từ 0,2 m đến 1 m	ra khỏi mặt nước, tránh xa bờ

Từ tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
高台	たかだい, takadai	chỗ đất cao
海岸	かいがん, kaigan	bờ biển
離れる	はなれる, hanareru	rời xa
津波避難ビル	つなみひなんビル, tsunami hinan biru	toà nhà lánh sóng thần
到達	とうたつ, tōtatsu	sóng đến nơi
解除	かいじょ, kaijo	dỡ bỏ cảnh báo

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
津波警報が発表されました。	つなみけいほうがはっぴょうされました, tsunami keihō ga happyō saremashita	Cảnh báo sóng thần đã được phát.
海岸から離れて、高い所へ避難してください。	かいがんからはなれて、たかいところへひなんしてください, kaigan kara hanarete, takai tokoro e hinan shite kudasai	Hãy rời bờ biển và lánh lên chỗ cao.
ただちに避難してください。	ただちにひなんしてください, tadachi ni hinan shite kudasai	Hãy lánh nạn ngay lập tức.

Chữ ただちに (lập tức) và 命を守る行動 (いのちをまもるこうどう, inochi o mamoru kōdō, hành động để giữ mạng sống) xuất hiện khi tình hình rất nguy hiểm. Đừng ra biển xem sóng, và đừng quay về nhà khi cảnh báo chưa được 解除.

Bão, mưa lớn và các thiên tai khác

Từ tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
台風	たいふう, taifū	bão
大雨	おおあめ, ōame	mưa lớn
暴風	ぼうふう, bōfū	gió mạnh
洪水	こうずい, kōzui	lũ lụt
浸水	しんすい, shinsui	ngập nước
川の氾濫	かわのはんらん, kawa no hanran	sông tràn bờ
土砂災害	どしゃさいがい, dosha saigai	sạt lở đất
竜巻	たつまき, tatsumaki	lốc xoáy
大雪	おおゆき, ōyuki	tuyết lớn
噴火	ふんか, funka	núi lửa phun
注意報	ちゅういほう, chūihō	tin lưu ý (mức thấp)
警報	けいほう, keihō	cảnh báo
特別警報	とくべつけいほう, tokubetsu keihō	cảnh báo đặc biệt (mức cao nhất)

Thứ tự nghiêm trọng của thông tin thời tiết là 注意報, rồi 警報, rồi 特別警報. Từ vựng thời tiết hằng ngày như nắng, mưa, nhiệt độ có ở bài từ vựng tiếng Nhật chủ đề thời tiết.

Cấp độ cảnh báo 警戒レベル

Với mưa lớn và lũ, thông tin lánh nạn ở Nhật được xếp theo 警戒レベル (けいかいレベル, keikai reberu) từ 1 đến 5. Từ tháng 5/2021, mức "khuyến cáo lánh nạn" (避難勧告) đã bị bỏ; đến cấp 4 là mọi người ở vùng nguy hiểm phải đi lánh nạn.

Cấp	Thông tin	Cách đọc	Nghĩa và việc cần làm
3	高齢者等避難	こうれいしゃとうひなん, kōreisha tō hinan	người già, người cần trợ giúp bắt đầu lánh nạn
4	避難指示	ひなんしじ, hinan shiji	lệnh lánh nạn: mọi người ở vùng nguy hiểm phải đi
5	緊急安全確保	きんきゅうあんぜんかくほ, kinkyū anzen kakuho	thảm hoạ đang xảy ra, tìm chỗ an toàn nhất có thể ngay

Lệnh lánh nạn do chính quyền thành phố ban ra, động từ đi kèm là 発令 (はつれい, hatsurei): 避難指示が発令されました。 (Lệnh lánh nạn đã được ban bố). Còn cảnh báo thời tiết do Cơ quan Khí tượng phát thì dùng 発表 (はっぴょう, happyō).

Nơi lánh nạn: 避難場所 và 避難所

Hai từ này khác nhau. 避難場所 (ひなんばしょ, hinan basho) là chỗ chạy tới ngay để thoát nguy hiểm, thường là công viên, sân trường, chỗ đất cao. 避難所 (ひなんじょ, hinanjo) là nơi ở lại tạm khi nhà không ở được, thường là nhà thi đấu của trường học hay nhà văn hoá. Biển chỉ dẫn ghi rõ loại thiên tai mà nơi đó dùng được (地震, 津波, 洪水...). Bạn không cần là người Nhật mới được vào 避難所.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
一番近い避難所はどこですか。	いちばんちかいひなんじょはどこですか, ichiban chikai hinanjo wa doko desu ka	Nơi lánh nạn gần nhất ở đâu ạ?
日本語があまりわかりません。	にほんごがあまりわかりません, nihongo ga amari wakarimasen	Tôi không hiểu tiếng Nhật lắm.
やさしい日本語で話してください。	やさしいにほんごではなしてください, yasashii nihongo de hanashite kudasai	Xin nói bằng tiếng Nhật dễ hiểu giúp tôi.
けがをしています。	けがをしています, kega o shite imasu	Tôi bị thương.
家族と連絡が取れません。	かぞくとれんらくがとれません, kazoku to renraku ga toremasen	Tôi không liên lạc được với gia đình.
水と食べ物はどこでもらえますか。	みずとたべものはどこでもらえますか, mizu to tabemono wa doko de moraemasu ka	Có thể nhận nước và đồ ăn ở đâu?
携帯を充電できるところはありますか。	けいたいをじゅうでんできるところはありますか, keitai o jūden dekiru tokoro wa arimasu ka	Có chỗ nào sạc điện thoại được không?
ベトナム語の情報はありますか。	ベトナムごのじょうほうはありますか, betonamugo no jōhō wa arimasu ka	Có thông tin bằng tiếng Việt không?

Khi bị thương hay cần khám sau thiên tai, các câu tả triệu chứng có ở bài đi khám bệnh tiếng Nhật.

Số điện thoại khẩn cấp

Số	Dùng khi	Câu mở đầu
110	cảnh sát (tai nạn, trộm cắp, nguy hiểm)	事故です。
119	cứu hoả và xe cấp cứu	火事です。 / 救急です。
171	hộp thư thoại báo bình an khi có thiên tai lớn	災害用伝言ダイヤル

Gọi 119, nhân viên sẽ hỏi ngay 火事ですか、救急ですか。 (Cháy hay cấp cứu?). Trả lời một trong hai, rồi nói địa chỉ. 171 (災害用伝言ダイヤル, さいがいようでんごんダイヤル, saigaiyō dengon daiyaru) của NTT chỉ mở khi có thảm hoạ: bạn ghi một lời nhắn ngắn gắn với số điện thoại của mình để người thân gọi vào nghe. Ngày 1 và 15 hằng tháng có thể gọi thử.

Đồ dự phòng: 非常持ち出し袋

Túi đồ mang theo khi phải rời nhà gọi là 非常持ち出し袋 (ひじょうもちだしぶくろ, hijō mochidashi bukuro). Đồ phòng chống thiên tai nói chung gọi là 防災グッズ (ぼうさいグッズ, bōsai guzzu), bán nhiều ở siêu thị và cửa hàng đồ gia dụng.

Từ tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
飲料水	いんりょうすい, inryōsui	nước uống
非常食	ひじょうしょく, hijōshoku	đồ ăn dự trữ
懐中電灯	かいちゅうでんとう, kaichū dentō	đèn pin
電池	でんち, denchi	pin
モバイルバッテリー	mobairu batterī	sạc dự phòng
ラジオ	rajio	radio
救急箱	きゅうきゅうばこ, kyūkyūbako	hộp cứu thương
常備薬	じょうびやく, jōbiyaku	thuốc dùng thường xuyên
軍手	ぐんて, gunte	găng tay vải
笛	ふえ, fue	còi
現金	げんきん, genkin	tiền mặt
簡易トイレ	かんいトイレ, kan'i toire	nhà vệ sinh dã chiến
在留カードのコピー	ざいりゅうカードのコピー, zairyū kādo no kopī	bản sao thẻ cư trú
家具の転倒防止	かぐのてんとうぼうし, kagu no tentō bōshi	chống đổ đồ nội thất

Khi mới chuyển nhà, hỏi chủ nhà hoặc công ty nơi lánh nạn gần nhất và xem bản đồ nguy cơ (ハザードマップ, hazādo mappu) của thành phố. Các từ khi thuê nhà có ở bài thuê nhà tiếng Nhật.

Lỗi người Việt hay mắc

• Chạy ra ngoài khi đang rung. Ngói, kính, biển hiệu rơi xuống đường là nguy hiểm chính. Ở trong, núp dưới bàn chắc, chờ rung dừng.
• Coi 注意報 là chuyện nhỏ. 津波注意報 vẫn có nghĩa là không được ở dưới nước hay sát mép biển.
• Nhầm 避難場所 với 避難所. Chạy tới 避難場所 trước, sau đó mới tới 避難所 nếu cần ở lại.
• Chỉ dựa vào tin nhắn bạn bè. Tin đồn lan rất nhanh sau động đất. Theo dõi thông báo chính thức của thành phố, NHK và Cơ quan Khí tượng.

Câu hỏi thường gặp

Động đất tiếng Nhật đọc là gì?

地震 đọc là jishin. Câu "Vừa có động đất" là 今、地震がありました。 (ima, jishin ga arimashita), còn khi đang rung người Nhật hay buột miệng 揺れてる！ (yureteru, "Đang rung!").

緊急地震速報 kêu thì còn bao lâu nữa rung?

Thường chỉ vài giây đến vài chục giây, có khi rung tới gần như cùng lúc với cảnh báo nếu bạn ở gần tâm chấn. Vì vậy hãy bảo vệ đầu ngay, đừng chờ xem.

Không giỏi tiếng Nhật thì lấy thông tin ở đâu?

Nhiều thành phố có trang thông tin đa ngôn ngữ và dùng "tiếng Nhật dễ hiểu" (やさしい日本語) trong thông báo thiên tai. Học thuộc các từ khoá trong bài này giúp bạn hiểu ý chính kể cả khi không đọc hết câu.

Thực tập sinh ở Nhật có được hướng dẫn phòng chống thiên tai không?

Nhiều công ty và nghiệp đoàn có buổi diễn tập (避難訓練, ひなんくんれん, hinan kunren). Hãy tham gia đủ và hỏi rõ điểm tập trung của công ty. Tiếng Nhật dùng ở nơi làm việc có thêm trong bài tiếng Nhật cho thực tập sinh.