Ngữ pháp (으)ㄹ 만하다 tiếng Hàn: nói "đáng làm" và "tạm được"

Muốn nói "đáng xem", "đáng ăn", "đáng đi" trong tiếng Hàn, bạn dùng (으)ㄹ 만하다: thân động từ có batchim thêm 을 만하다, không có batchim thêm ㄹ 만하다. Ví dụ: 이 영화는 볼 만해요. (i yeonghwaneun bol manhaeyo, "Phim này đáng xem.") và 이 식당은 한번 가 볼 만해요. (i sikdangeun hanbeon ga bol manhaeyo, "Quán này đáng ghé thử một lần."). Ngữ pháp này có hai nghĩa: đáng giá (khen) và tạm được, chịu được (mức vừa phải). Nhầm hai nghĩa này là lý do người Việt hay khen hụt.

Bảng công thức (으)ㄹ 만하다

Thân động từ	Gắn	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
Có batchim	을 만하다	먹다 → 먹을 만하다	meokda → meogeul manhada	đáng ăn, ăn được
Không batchim	ㄹ 만하다	보다 → 볼 만하다	boda → bol manhada	đáng xem
Batchim ㄹ	만하다 (giữ ㄹ)	살다 → 살 만하다	salda → sal manhada	sống được, tạm ổn
하다	할 만하다	추천하다 → 추천할 만하다	chucheonhada → chucheonhal manhada	đáng giới thiệu

Phần 만하다 chia như tính từ: 만해요 (manhaeyo), 만합니다 (manhamnida), 만했어요 (manhaesseoyo), và đứng trước danh từ thành 만한 (manhan).

Cách chia theo từng loại động từ

Phần lớn động từ chỉ cần nhìn batchim. Riêng nhóm bất quy tắc phải biến đổi thân từ trước khi gắn 을, giống hệt khi chia (으)ㄹ 수 있다. Nếu chưa chắc các nhóm này, xem lại bảng động từ bất quy tắc tiếng Hàn.

Động từ gốc	Dạng (으)ㄹ 만해요	Phiên âm	Ghi chú
읽다	읽을 만해요	ilgeul manhaeyo	đáng đọc, có batchim
믿다	믿을 만해요	mideul manhaeyo	đáng tin, ㄷ này là quy tắc
가다	갈 만해요	gal manhaeyo	đáng đi, đi được
사다	살 만해요	sal manhaeyo	đáng mua
만들다	만들 만해요	mandeul manhaeyo	batchim ㄹ, không thêm 을
듣다	들을 만해요	deureul manhaeyo	bất quy tắc ㄷ → ㄹ
걷다	걸을 만해요	georeul manhaeyo	đi bộ được, bất quy tắc ㄷ
돕다	도울 만해요	doul manhaeyo	bất quy tắc ㅂ → 우
짓다	지을 만해요	jieul manhaeyo	bất quy tắc ㅅ, rụng ㅅ
하다	할 만해요	hal manhaeyo	làm được, đáng làm

Để ý hàng 사다: mua là 사다, sống là 살다, nhưng cả hai đều thành 살 만해요. Người Hàn đoán nghĩa qua ngữ cảnh: nói về món đồ thì là "đáng mua", nói về cuộc sống thì là "sống cũng ổn".

Chia thì và đứng trước danh từ

Dạng	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
Hiện tại lịch sự	볼 만해요	bol manhaeyo	đáng xem
Trang trọng	볼 만합니다	bol manhamnida	đáng xem (thuyết trình, viết)
Thân mật	볼 만해	bol manhae	đáng xem (bạn bè)
Quá khứ	볼 만했어요	bol manhaesseoyo	(đã xem rồi) cũng đáng xem
Phỏng đoán	볼 만할 거예요	bol manhal geoyeyo	chắc sẽ đáng xem
Phủ định	볼 만하지 않아요	bol manhaji anayo	không đáng xem
Định ngữ	볼 만한 영화	bol manhan yeonghwa	bộ phim đáng xem

Dạng định ngữ 만한 là dạng bạn gặp nhiều nhất trên mạng. Ví dụ: 가 볼 만한 곳 (ga bol manhan got, "nơi đáng đến"). Hoặc 먹을 만한 음식 (meogeul manhan eumsik, "món đáng ăn"), 믿을 만한 사람 (mideul manhan saram, "người đáng tin"). Cách gắn danh từ phía sau theo đúng quy tắc của định ngữ 은/는/을.

Ba cách dùng (으)ㄹ 만하다

1. Đáng giá: đáng xem, đáng thử, đáng mua

Người nói đánh giá việc đó có giá trị, đáng bỏ thời gian hay tiền. Đây là nghĩa bạn dùng khi giới thiệu phim, quán ăn, địa điểm.

• 다낭은 한번 가 볼 만한 곳이에요. (danangeun hanbeon ga bol manhan gosieyo, "Đà Nẵng là nơi đáng đến một lần.")
• 이 책은 학생들이 읽을 만해요. (i chaegeun haksaengdeuri ilgeul manhaeyo, "Cuốn sách này học sinh nên đọc.")
• 이 노트북은 가격에 비해 살 만해요. (i noteubugeun gagyeoge bihae sal manhaeyo, "Laptop này so với giá thì đáng mua.")

2. Tạm được, chịu được, làm được

Nghĩa thứ hai nhẹ hơn nhiều: việc đó không quá tệ, không quá khó, vẫn ở mức chấp nhận được. Thường đi kèm một vế chê nhẹ phía trước.

• 좀 맵지만 먹을 만해요. (jom maepjiman meogeul manhaeyo, "Hơi cay nhưng ăn được.")
• 아프긴 한데 참을 만해요. (apeugin hande chameul manhaeyo, "Đau thì đau nhưng chịu được.")
• 시험이 생각보다 할 만했어요. (siheomi saenggakboda hal manhaesseoyo, "Bài thi dễ thở hơn tôi nghĩ.")
• 역에서 십 분이면 걸어갈 만해요. (yeogeseo sip bunimyeon georeogal manhaeyo, "Từ ga đi bộ mười phút, đi được.")

Câu hỏi thăm 요즘 어떻게 지내요? (yojeum eotteoke jinaeyo, "Dạo này sống sao?") rất hay được đáp bằng 그럭저럭 살 만해요. (geureokjeoreok sal manhaeyo, "Cũng tạm ổn.").

3. Có lý do để: giận cũng phải, buồn cũng phải

Với động từ chỉ cảm xúc hay phản ứng, (으)ㄹ 만하다 nghĩa là phản ứng đó dễ hiểu, có lý.

• 그 사람이 화낼 만해요. (geu sarami hwanael manhaeyo, "Anh ấy giận cũng phải.")
• 그럴 만해요. (geureol manhaeyo, "Cũng dễ hiểu thôi.")
• 인기가 있을 만하네요. (ingiga isseul manhaneyo, "Nổi tiếng cũng đúng thôi.")

Khen thật hay khen cho có? Đọc theo ngữ cảnh

Cùng một câu 먹을 만해요, nghĩa thay đổi theo giọng và câu đi kèm:

Câu	Phiên âm	Người nghe hiểu
여기 냉면 진짜 먹을 만해요!	yeogi naengmyeon jinjja meogeul manhaeyo	Mì lạnh ở đây đáng ăn thật (khen)
음... 먹을 만해요.	eum... meogeul manhaeyo	Ừm, cũng ăn được (khen cho có)
비싸지만 먹을 만해요.	bissajiman meogeul manhaeyo	Đắt nhưng xứng đáng
싸니까 먹을 만해요.	ssanikka meogeul manhaeyo	Rẻ nên ăn được, không đòi hỏi

Nếu bạn muốn khen hết lời, thêm trạng từ như 정말 (jeongmal), 충분히 (chungbunhi, "hoàn toàn") hoặc dùng thẳng 맛있어요 (masisseoyo). Nói trống không 먹을 만해요 với người vừa nấu cho bạn ăn dễ bị nghe thành "cũng tạm".

Phân biệt với các mẫu gần nghĩa

Mẫu	Ví dụ	Ý chính
(으)ㄹ 만하다	먹을 만해요 (meogeul manhaeyo)	đánh giá: đáng ăn, hoặc ăn tạm được
(으)ㄹ 수 있다	먹을 수 있어요 (meogeul su isseoyo)	khả năng: ăn được (không dị ứng, không bị cấm)
(으)ㄹ 가치가 있다	읽을 가치가 있어요 (ilgeul gachiga isseoyo)	có giá trị để làm, trang trọng và mạnh hơn
아/어 볼 만하다	해 볼 만해요 (hae bol manhaeyo)	đáng thử, ghép với 아/어 보다
N만 하다	주먹만 해요 (jumeokman haeyo)	to bằng: to bằng nắm tay, không liên quan "đáng"

Hai câu 먹을 수 있어요 và 먹을 만해요 đều dịch ra "ăn được", nhưng câu đầu trả lời "có ăn nổi không, có được ăn không", còn câu sau trả lời "ăn có ổn không". Muốn ôn kỹ mẫu khả năng, xem bài (으)ㄹ 수 있다.

Mẫu N만 하다 dễ gây nhầm vì cũng có chữ 만 và 하다. Ở đây 만 là tiểu từ "bằng", gắn thẳng vào danh từ, nên 집채만 한 파도 (jipchaeman han pado) là "con sóng to bằng cái nhà", không có nghĩa đáng giá nào cả.

Lỗi người Việt hay mắc

• Gắn vào tính từ. (으)ㄹ 만하다 đi với động từ. Câu như "예쁠 만해요" nghe lạ; muốn khen đẹp thì nói 예뻐요 (yeppeoyo) hoặc 볼 만해요 khi nói về cảnh.
• Thêm 을 sau batchim ㄹ. Viết "만들을 만해요" là sai, đúng là 만들 만해요. Batchim ㄹ đã sẵn nên chỉ gắn 만하다.
• Quên bất quy tắc. 듣다 thành 들을 만해요, không phải "듣을 만해요".
• Dùng để khen thẳng người đối diện. Nói với đầu bếp hay người tặng quà mà chỉ có 먹을 만해요 hoặc 쓸 만해요 (sseul manhaeyo, "dùng cũng được") có thể bị hiểu là chê khéo.
• Nhầm với N만 하다. Có danh từ đứng ngay trước 만 thì đó là so sánh kích thước.

Về chính tả: theo Quy tắc chính tả tiếng Hàn (điều 47), trợ động từ viết cách là chuẩn nhưng được phép viết liền, nên 볼 만하다 và 볼만하다 đều đúng. Trong sách học và bài thi, bạn cứ viết cách cho dễ đọc.

Bài tập nhỏ

Chia động từ trong ngoặc sang dạng (으)ㄹ 만해요 hoặc (으)ㄹ 만한:

1. 이 드라마는 (보다) → ______
2. 서울에서 (가 보다) 곳을 추천해 주세요. → ______
3. 이 노래는 한번 (듣다) → ______
4. 좀 힘들지만 (하다) → ______
5. 그 사람은 (믿다) 사람이에요. → ______
6. 이 케이크는 집에서 (만들다) → ______

Đáp án:

1. 이 드라마는 볼 만해요. (i deuramaneun bol manhaeyo, "Phim bộ này đáng xem.")
2. 서울에서 가 볼 만한 곳을 추천해 주세요. (seoureseo ga bol manhan goseul chucheonhae juseyo, "Giới thiệu giúp tôi nơi đáng đến ở Seoul.")
3. 이 노래는 한번 들을 만해요. (i noraeneun hanbeon deureul manhaeyo, "Bài này đáng nghe thử một lần.")
4. 좀 힘들지만 할 만해요. (jom himdeuljiman hal manhaeyo, "Hơi vất vả nhưng làm được.")
5. 그 사람은 믿을 만한 사람이에요. (geu sarameun mideul manhan saramieyo, "Người đó là người đáng tin.")
6. 이 케이크는 집에서 만들 만해요. (i keikeuneun jibeseo mandeul manhaeyo, "Bánh này tự làm ở nhà được.")

Câu hỏi thường gặp

볼 만하다 là khen hay chê?

Thường là khen ở mức vừa: "đáng xem", "xem được". Muốn khen mạnh, thêm 정말 hoặc 꼭 (kkok, "nhất định"): 꼭 볼 만한 영화예요 (kkok bol manhan yeonghwayeyo).

Có dùng (으)ㄹ 만하다 với tính từ được không?

Gần như không. Mẫu này đánh giá một hành động có đáng làm hay làm được không, nên đi với động từ như 보다, 먹다, 가다, 읽다, 하다.

살 만해요 là "đáng mua" hay "sống được"?

Cả hai, vì 사다 và 살다 cho cùng một dạng. Nói về đồ vật, giá cả thì là đáng mua; nói về cuộc sống, công việc, nơi ở thì là sống cũng ổn.

볼 만하다 với 볼만하다, viết sao mới đúng?

Cả hai đều được chấp nhận. Viết cách là cách chuẩn, viết liền là cách được phép.