Câu sai khiến tiếng Hàn: 게 하다, 게 만들다 và động từ sai khiến

Câu sai khiến tiếng Hàn ("bắt ai làm", "cho ai làm", "làm cho") có ba cách: thân động từ + 게 하다, thân động từ + 게 만들다, và động từ sai khiến tạo bằng hậu tố 이/히/리/기/우/구/추. Với động từ 하다 còn có 시키다. Ví dụ: 선생님이 학생들에게 책을 읽게 했어요. (seonsaengnimi haksaengdeurege chaegeul ilkke haesseoyo, "Thầy giáo bắt học sinh đọc sách"), 그 영화가 저를 울렸어요. (geu yeonghwaga jeoreul ullyeosseoyo, "Bộ phim đó làm tôi khóc").

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Bắt, bảo ai làm	V + 게 하다	아이에게 이를 닦게 했어요.	Bắt con đánh răng.
Cho phép ai làm	V + 게 해 주다	저도 같이 가게 해 주세요.	Cho tôi đi cùng với.
Khiến ai (thường là chuyện không vui)	V/A + 게 만들다	그 말이 저를 화나게 만들었어요.	Câu đó làm tôi nổi giận.
Tác động trực tiếp	Động từ sai khiến	아기를 재웠어요.	Tôi ru em bé ngủ.
Bắt làm việc (N 하다)	N + 시키다	엄마가 저에게 청소를 시켰어요.	Mẹ bắt tôi dọn dẹp.

게 하다: cách chia và trợ từ

게 gắn thẳng vào thân động từ, không đổi theo patchim và không biến âm bất quy tắc. Đây là phần dễ nhất của bài.

Động từ	Dạng 게 하다	Phiên âm	Nghĩa
먹다	먹게 하다	meokge hada	bắt ăn, cho ăn
읽다	읽게 하다	ilkke hada	bắt đọc
듣다	듣게 하다	deutge hada	bắt nghe (giữ nguyên ㄷ)
돕다	돕게 하다	dopge hada	bắt giúp (giữ nguyên ㅂ)
만들다	만들게 하다	mandeulge hada	bắt làm (giữ nguyên ㄹ)
기다리다	기다리게 하다	gidarige hada	bắt chờ
쉬다	쉬게 하다	swige hada	cho nghỉ

Người bị sai khiến thường đi với 에게/한테 khi câu có thêm tân ngữ (아이에게 이를 닦게 했어요). Khi động từ phía sau không có tân ngữ, người bị sai khiến hay đi với 을/를: 사장님이 직원들을 일찍 퇴근하게 했어요. (sajangnimi jigwondeureul iljjik toegeunhage haesseoyo, "Giám đốc cho nhân viên về sớm").

게 해 주다: xin phép, để cho ai làm

Ghép 게 하다 với 아/어 주다 thành "cho ai được làm". Đây là cách xin phép lịch sự, và là mẫu nối tiếp tự nhiên của bài 아/어 주다.

• 부모님이 저를 혼자 여행 가게 해 주셨어요. (bumonimi jeoreul honja yeohaeng gage hae jusyeosseoyo, "Bố mẹ đã cho tôi đi du lịch một mình").
• 조금만 더 자게 해 주세요. (jogeumman deo jage hae juseyo, "Cho con ngủ thêm chút nữa thôi").

게 만들다: "làm cho, khiến"

게 만들다 mạnh hơn 게 하다, nhấn vào kết quả mà người khác buộc phải chịu. Mẫu này đi được cả với tính từ chỉ cảm xúc, và thường mang ý trách móc.

• 친구를 너무 오래 기다리게 만들었어요. (chingureul neomu orae gidarige mandeureosseoyo, "Tôi đã bắt bạn đợi quá lâu").
• 그 사람은 항상 저를 웃게 만들어요. (geu sarameun hangsang jeoreul utge mandeureoyo, "Người đó lúc nào cũng làm tôi cười").
• 아이를 슬프게 만들지 마세요. (aireul seulpeuge mandeulji maseyo, "Đừng làm đứa bé buồn").

Động từ sai khiến 이/히/리/기/우/구/추

Một số động từ có sẵn dạng sai khiến, tạo bằng cách chèn hậu tố vào thân từ, ví dụ 먹다 → 먹이다, 자다 → 재우다. Không có quy tắc chọn hậu tố, cách duy nhất là học thuộc từng từ. Dưới đây là các từ hay gặp ở trình độ sơ trung cấp.

Hậu tố	Gốc	Sai khiến	Phiên âm	Nghĩa
이	먹다	먹이다	meogida	cho ăn, đút ăn
이	보다	보이다	boida	cho xem
이	붙다	붙이다	buchida	dán
이	끓다	끓이다	kkeurida	đun sôi, nấu (canh)
히	앉다	앉히다	anchida	cho ngồi, đặt ngồi
히	입다	입히다	ipida	mặc cho
히	눕다	눕히다	nupida	đặt nằm
히	읽다	읽히다	ilkida	cho đọc
리	울다	울리다	ullida	làm khóc
리	알다	알리다	allida	báo cho biết
리	살다	살리다	sallida	cứu sống
리	얼다	얼리다	eollida	làm đông đá
기	웃다	웃기다	utgida	làm cười
기	벗다	벗기다	beotgida	cởi cho
기	맡다	맡기다	matgida	giao, gửi
기	씻다	씻기다	ssitgida	tắm, rửa cho
우	자다	재우다	jaeuda	ru ngủ, cho ngủ
우	타다	태우다	taeuda	chở, cho lên xe
우	깨다	깨우다	kkaeuda	đánh thức
우	서다	세우다	seuda	dựng, dừng xe
구	달다	달구다	dalguda	nung nóng
추	맞다	맞추다	matchuda	chỉnh cho khớp
추	늦다	늦추다	neutchuda	làm chậm lại, hoãn
추	낮다	낮추다	natchuda	hạ thấp

Chú ý 자다 → 재우다, 타다 → 태우다, 서다 → 세우다: nguyên âm của thân từ cũng đổi. Hậu tố 구 rất ít từ, gặp 달구다 là đủ ở trình độ này.

Ví dụ với động từ sai khiến

• 엄마가 아기에게 우유를 먹였어요. (eommaga agiege uyureul meogyeosseoyo, "Mẹ cho em bé uống sữa").
• 아이에게 옷을 입혔어요. (aiege oseul ipyeosseoyo, "Tôi mặc quần áo cho con").
• 아침 7시에 깨워 주세요. (achim ilgopsie kkaewo juseyo, "Bảy giờ sáng đánh thức tôi nhé").
• 친구를 차에 태웠어요. (chingureul chae taewosseoyo, "Tôi cho bạn đi nhờ xe").
• 결과가 나오면 알려 주세요. (gyeolgwaga naomyeon allyeo juseyo, "Có kết quả thì báo cho tôi nhé").
• 호텔에 짐을 맡겼어요. (hotere jimeul matgyeosseoyo, "Tôi gửi hành lý ở khách sạn").
• 목소리를 좀 낮춰 주세요. (moksorireul jom natchwo juseyo, "Làm ơn nói nhỏ lại một chút").
• 회의를 다음 주로 늦췄어요. (hoeuireul daeum juro neutchwosseoyo, "Cuộc họp được lùi sang tuần sau").

Động từ sai khiến khác 게 하다 thế nào

Động từ sai khiến thường là tác động trực tiếp: người nói tự tay làm. 게 하다 là tác động gián tiếp: bảo hoặc để người kia tự làm.

Câu	Phiên âm	Nghĩa
엄마가 아이에게 밥을 먹였어요.	eommaga aiege babeul meogyeosseoyo	Mẹ đút cơm cho con.
엄마가 아이에게 밥을 먹게 했어요.	eommaga aiege babeul meokge haesseoyo	Mẹ bắt con tự ăn cơm.
동생에게 옷을 입혔어요.	dongsaengege oseul ipyeosseoyo	Tôi mặc áo cho em.
동생에게 옷을 입게 했어요.	dongsaengege oseul ipge haesseoyo	Tôi bảo em tự mặc áo.

시키다: bắt ai làm việc

Với động từ dạng danh từ + 하다, thay 하다 bằng 시키다 là thành câu sai khiến: 공부하다 → 공부시키다, 운동하다 → 운동시키다. Ví dụ: 아빠가 동생에게 운동을 시켜요. (appaga dongsaengege undongeul sikyeoyo, "Bố bắt em trai tập thể dục"). 시키다 còn có nghĩa "gọi món": 음식을 시키다.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 가이다, 오이다 → ✓ 가게 하다, 오게 하다. Không phải động từ nào cũng có dạng sai khiến; không có thì dùng 게 하다.
• ✗ 자이다 → ✓ 재우다. Hậu tố của 자다 là 우 và nguyên âm cũng đổi.
• ✗ 엄마가 저를 공부하게 시켰어요 → ✓ 엄마가 저에게 공부를 시켰어요. (eommaga jeoege gongbureul sikyeosseoyo) hoặc 엄마가 저를 공부하게 했어요. (eommaga jeoreul gongbuhage haesseoyo). Không ghép 게 với 시키다.
• Nhầm 웃기다 với "làm cười" trong mọi câu. 웃기다 còn là tính từ "buồn cười": 그 사람 정말 웃겨요. (geu saram jeongmal utgyeoyo, "Người đó buồn cười thật").
• Nhầm 보이다 sai khiến với 보이다 bị động. 사진을 보여 주세요 (sajineul boyeo juseyo, "Cho tôi xem ảnh") là sai khiến; 산이 보여요 (thấy được núi) là bị động.

Nếu bạn tìm "câu cầu khiến" theo nghĩa ra lệnh trực tiếp ("hãy làm đi"), đó là đuôi mệnh lệnh như (으)세요, xem bài câu mệnh lệnh tiếng Hàn.

Nhớ nhanh

• Bắt, để cho: V + 게 하다 / 게 해 주다. Khiến (thường tiêu cực): 게 만들다.
• Động từ sai khiến (먹이다, 재우다, 알리다…) là tự tay tác động, phải học thuộc từng từ.
• N 하다 → N 시키다: 공부시키다, 청소시키다.
• 게 không biến âm: 듣게, 돕게, 만들게.

Bài tập nhỏ

1. Dịch: "Giám đốc bắt tôi làm thêm giờ." (dùng 게 하다, 야근하다)
2. Điền động từ sai khiến: 아기를 침대에 ___ (눕다).
3. Điền động từ sai khiến: 내일 6시에 저를 ___ 주세요 (깨다).
4. Chọn: 엄마가 저에게 숙제를 (시켰어요 / 하였어요).
5. Dịch: "Câu chuyện đó làm tôi buồn." (게 만들다)

Đáp án: 1. 사장님이 저를 야근하게 했어요. (sajangnimi jeoreul yageunhage haesseoyo). 2. 눕혔어요. 3. 깨워. 4. 시켰어요. 5. 그 이야기가 저를 슬프게 만들었어요. (geu iyagiga jeoreul seulpeuge mandeureosseoyo).

Câu hỏi thường gặp

게 하다 và 게 만들다 dùng thay nhau được không?

Nhiều câu thay được, nhưng sắc thái khác. 게 하다 trung tính, kể cả nghĩa "cho phép". 게 만들다 nhấn kết quả bị ép phải xảy ra, nên khi xin phép không dùng 게 만들다.

Làm sao biết động từ nào có dạng sai khiến?

Không có quy tắc chắc chắn. Tra từ điển: dạng sai khiến được ghi thành mục riêng (사동사). Ở trình độ sơ cấp, chỉ cần nhớ khoảng 20 từ trong bảng trên.

Câu sai khiến và câu bị động có giống nhau không?

Một số từ trùng hình thức, như 보이다, 읽히다, 안기다 vừa là sai khiến vừa là bị động. Nhìn vào câu: có người làm và người bị sai khiến (thường đi với 에게) thì là sai khiến.

Viết 시켜요 hay 시키어요?

Cả hai đều đúng về lý thuyết, nhưng người Hàn luôn viết dạng rút gọn 시켜요 (시키 + 어요), quá khứ là 시켰어요. Ôn lại quy tắc ở bài đuôi 아요/어요.