Bảng chia thể tiếng Nhật N5, N4 cho 3 nhóm động từ

Bảng chia thể tiếng Nhật dưới đây gom 13 dạng động từ người học N5 và N4 phải thuộc, chia đủ cho cả 3 nhóm. Nắm hai việc là chia được mọi thể: biết động từ thuộc nhóm nào, và biết mỗi thể đổi đuôi ra sao. Ví dụ với 書く (kaku, "viết"): thể lịch sự là 書きます (kakimasu, "viết"), thể khả năng là 書ける (kakeru, "viết được"). Bạn có thể dùng bảng tổng ngay bên dưới để ôn, rồi đọc phần quy tắc và công dụng của từng thể.

Tiếng Nhật có mấy thể?

Không có con số chính thức. JLPT không công bố danh sách ngữ pháp cho từng cấp, nên mỗi giáo trình gọi tên và tách nhóm hơi khác nhau. Cách chia phổ biến ở các lớp sơ cấp là 13 dạng trong bảng: 5 thể học ở trình độ N5 (ます, từ điển, ない, て, た) và 8 thể học ở N4. Thể bị động sai khiến thường được dạy cuối N4 hoặc đầu N3. Ngoài ra còn các dạng ghép như たら, ている, てしまう, nhưng chúng đều xây trên thể て, た hoặc ない nên không tính là thể riêng.

Bảng chia thể tiếng Nhật tổng hợp

Mỗi nhóm lấy một động từ đại diện. Nhóm 1 lấy 書く, nhóm 2 lấy 食べる. Nhóm 3 chỉ có する và 来る nên ghi cả hai.

Thể	Nhóm 1: 書く (viết)	Nhóm 2: 食べる (ăn)	Nhóm 3: する (làm)	Nhóm 3: 来る (đến)	Cấp
Thể ます (lịch sự)	書きます kakimasu	食べます tabemasu	します shimasu	来ます kimasu	N5
Thể từ điển (thể thường)	書く kaku	食べる taberu	する suru	来る kuru	N5
Thể ない (phủ định)	書かない kakanai	食べない tabenai	しない shinai	来ない konai	N5
Thể て	書いて kaite	食べて tabete	して shite	来て kite	N5
Thể た (quá khứ)	書いた kaita	食べた tabeta	した shita	来た kita	N5
Thể khả năng	書ける kakeru	食べられる taberareru	できる dekiru	来られる korareru	N4
Thể ý chí	書こう kakou	食べよう tabeyou	しよう shiyou	来よう koyou	N4
Thể điều kiện ば	書けば kakeba	食べれば tabereba	すれば sureba	来れば kureba	N4
Thể mệnh lệnh	書け kake	食べろ tabero	しろ shiro	来い koi	N4
Thể cấm chỉ	書くな kaku na	食べるな taberu na	するな suru na	来るな kuru na	N4
Thể bị động	書かれる kakareru	食べられる taberareru	される sareru	来られる korareru	N4
Thể sai khiến	書かせる kakaseru	食べさせる tabesaseru	させる saseru	来させる kosaseru	N4
Thể bị động sai khiến	書かされる kakasareru	食べさせられる tabesaserareru	させられる saserareru	来させられる kosaserareru	N4, N3

Hai chỗ trùng hình cần để ý: với nhóm 2 và 来る, thể khả năng và thể bị động viết giống hệt nhau (食べられる, 来られる). Phải dựa vào trợ từ và ngữ cảnh để biết nghĩa. Với する, thể khả năng là một từ khác hẳn: できる.

Cách nhận biết nhóm động từ

• Nhóm 3: chỉ có する, 来る và các động từ dạng danh từ + する như 勉強する (benkyou suru, "học").
• Nhóm 2: kết thúc bằng る, âm ngay trước る thuộc hàng い hoặc hàng え: 見る (miru, "xem"), 起きる (okiru, "thức dậy"), 寝る (neru, "ngủ").
• Nhóm 1: mọi động từ còn lại. Có vài từ trông như nhóm 2 nhưng chia theo nhóm 1: 帰る (kaeru, "về"), 入る (hairu, "vào"), 走る (hashiru, "chạy"), 知る (shiru, "biết"), 切る (kiru, "cắt").

Cách kiểm nhanh: nhìn thể ます. Nếu là 帰ります (giữ り) thì là nhóm 1. Nếu là 寝ます (mất る hẳn) thì là nhóm 2.

Quy tắc chia nhóm 1

Nhóm 1 đổi âm cuối sang hàng khác trong bảng kana. Thuộc thứ tự あ, い, う, え, お là nhớ được gần hết.

Thể	Quy tắc	飲む (uống)	買う (mua)
ます	đuôi hàng う → hàng い + ます	飲みます nomimasu	買います kaimasu
ない	đuôi hàng う → hàng あ + ない (う → わ)	飲まない nomanai	買わない kawanai
て / た	đổi theo đuôi, xem bảng riêng bên dưới	飲んで nonde	買って katte
Khả năng	đuôi → hàng え + る	飲める nomeru	買える kaeru
Ý chí	đuôi → hàng お + う	飲もう nomou	買おう kaou
Điều kiện ば	đuôi → hàng え + ば	飲めば nomeba	買えば kaeba
Mệnh lệnh	đuôi → hàng え	飲め nome	買え kae
Cấm chỉ	thể từ điển + な	飲むな nomu na	買うな kau na
Bị động	đuôi → hàng あ + れる	飲まれる nomareru	買われる kawareru
Sai khiến	đuôi → hàng あ + せる	飲ませる nomaseru	買わせる kawaseru
Bị động sai khiến	đuôi → hàng あ + される (dạng rút gọn)	飲まされる nomasareru	買わされる kawasareru

Lưu ý đuôi う: sang hàng あ thì thành わ chứ không thành あ, nên 買う thành 買わない. Đuôi す không có dạng rút gọn ở bị động sai khiến: 話す thành 話させられる.

Bảng chia thể て và た của nhóm 1

Thể て và thể た chia giống nhau, chỉ khác て thành た, で thành だ. Chi tiết và các mẫu câu với て có trong bài thể て trong tiếng Nhật.

Đuôi	Thành	Ví dụ 1	Thể て	Ví dụ 2	Thể て / た
う, つ, る	って / った	買う kau	買って katte	待つ matsu	待って matte
む, ぶ, ぬ	んで / んだ	飲む nomu	飲んで nonde	遊ぶ asobu	遊んで asonde
く	いて / いた	書く kaku	書いて kaite	聞く kiku	聞いて kiite
ぐ	いで / いだ	泳ぐ oyogu	泳いで oyoide	急ぐ isogu	急いで isoide
す	して / した	話す hanasu	話して hanashite	貸す kasu	貸して kashite
行く (ngoại lệ)	って / った	行く iku	行って itte	行く iku	行った itta

Quy tắc chia nhóm 2

Nhóm 2 dễ nhất: bỏ る rồi gắn đuôi mới, thân từ không đổi.

Thể	Quy tắc	見る (xem)
ます	bỏ る + ます	見ます mimasu
ない	bỏ る + ない	見ない minai
て / た	bỏ る + て / た	見て mite
Khả năng	bỏ る + られる	見られる mirareru
Ý chí	bỏ る + よう	見よう miyou
Điều kiện ば	bỏ る + れば	見れば mireba
Mệnh lệnh	bỏ る + ろ	見ろ miro
Cấm chỉ	giữ る + な	見るな miru na
Bị động	bỏ る + られる	見られる mirareru
Sai khiến	bỏ る + させる	見させる misaseru
Bị động sai khiến	bỏ る + させられる	見させられる misaserareru

Trong văn nói, thể khả năng nhóm 2 hay bị rút gọn thành 見れる, 食べれる. Dạng này rất phổ biến nhưng bài thi và văn viết vẫn dùng dạng có ら.

Quy tắc chia nhóm 3

Nhóm 3 phải học thuộc vì không theo quy luật. Khó nhất là cách đọc của 来る thay đổi theo thể: き trong 来ます và 来て, こ trong 来ない, 来よう, 来い, く trong 来る và 来れば. Với danh từ + する, chỉ chia phần する: 勉強できる (benkyou dekiru, "học được"), 勉強させる (benkyou saseru, "bắt học").

Công dụng của từng thể

Mỗi thể một câu mẫu để bạn thấy nó xuất hiện ở đâu trong câu thật.

Thể	Dùng để	Câu ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
ます	Nói lịch sự với người lạ, cấp trên	毎朝コーヒーを飲みます。	maiasa koohii o nomimasu	Sáng nào tôi cũng uống cà phê.
Từ điển	Nói thân mật; ghép với こと, 前に, つもり	趣味は写真を撮ることです。	shumi wa shashin o toru koto desu	Sở thích của tôi là chụp ảnh.
ない	Phủ định thân mật; ghép ないでください, なければ	明日は会社に行かない。	ashita wa kaisha ni ikanai	Mai tôi không đi làm.
て	Nhờ vả, nối câu, ている, てもいい	窓を開けてください。	mado o akete kudasai	Mở cửa sổ giúp tôi.
た	Quá khứ thân mật; たことがある, たら	日本に行ったことがあります。	Nihon ni itta koto ga arimasu	Tôi từng đi Nhật.
Khả năng	Nói có thể, biết làm gì	漢字が少し読めます。	kanji ga sukoshi yomemasu	Tôi đọc được một ít kanji.
Ý chí	Rủ thân mật, ようと思う (định làm)	週末、海に行こう。	shuumatsu, umi ni ikou	Cuối tuần đi biển đi.
Điều kiện ば	Nếu… thì…	急げば間に合います。	isogeba maniaimasu	Nếu khẩn trương thì sẽ kịp.
Mệnh lệnh	Ra lệnh mạnh, gặp trong biển báo, thể thao, truyện	早く寝ろ。	hayaku nero	Đi ngủ sớm đi!
Cấm chỉ	Cấm làm gì, rất mạnh	ここで泳ぐな。	koko de oyogu na	Cấm bơi ở đây!
Bị động	Bị, được ai làm gì	先生に褒められました。	sensei ni homeraremashita	Tôi được thầy khen.
Sai khiến	Bắt ai làm gì, để ai làm gì	母は弟に野菜を食べさせました。	haha wa otouto ni yasai o tabesasemashita	Mẹ bắt em trai ăn rau.
Bị động sai khiến	Bị bắt làm gì (không muốn)	子どものころ、毎日ピアノを練習させられました。	kodomo no koro, mainichi piano o renshuu saseraremashita	Hồi nhỏ ngày nào tôi cũng bị bắt tập piano.

Muốn đi sâu từng thể, bạn đọc tiếp các bài riêng: thể ない, thể khả năng, câu điều kiện たら, ば, と, なら và thể bị động.

Thứ tự ôn các thể

1. Thuộc chắc thể ます và thể từ điển, vì mọi thể khác đều chia ra từ hai dạng này.
2. Học thể て trước thể ない và た. Quy tắc て khó nhất, thuộc nó thì た chỉ là đổi một chữ.
3. Sang N4, học theo cặp có quy tắc giống nhau: khả năng đi với ば và mệnh lệnh (cùng hàng え), bị động đi với sai khiến (cùng hàng あ).
4. Mỗi ngày lấy 5 động từ ngẫu nhiên, chia đủ 13 thể ra giấy, so với bảng trên.

Lỗi người Việt hay mắc

• Chia 帰る như nhóm 2: viết 帰ない, 帰ます. Đúng: 帰らない, 帰ります.
• Đuôi う thành あ: viết 買あない. Đúng: 買わない.
• Thể て của 行く: viết 行いて theo quy tắc く. Đúng: 行って.
• Đọc sai 来ない: đọc thành kinai. Đúng là konai.
• Dùng thể mệnh lệnh để nhờ: nói 書け với đồng nghiệp nghe rất thô. Muốn nhờ thì dùng 書いてください.
• Nhầm khả năng với bị động ở nhóm 2: 食べられる có thể là "ăn được" hoặc "bị ăn". Có trợ từ に chỉ người làm thì thường là bị động.

Bài tập nhỏ

Chia các động từ sau sang thể được yêu cầu.

1. 待つ → thể て
2. 起きる → thể ない
3. 話す → thể khả năng
4. 来る → thể ý chí
5. 読む → thể điều kiện ば
6. する → thể bị động
7. 歌う → thể sai khiến

Đáp án: 1. 待って matte, 2. 起きない okinai, 3. 話せる hanaseru, 4. 来よう koyou, 5. 読めば yomeba, 6. される sareru, 7. 歌わせる utawaseru.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Nhật có mấy thể động từ?

Không có con số cố định. Ở sơ cấp, người ta thường học 13 dạng như bảng trên: 5 thể ở N5 và 8 thể ở N4, trong đó bị động sai khiến có nơi xếp vào N3.

Các thể tiếng Nhật N5 gồm những thể nào?

Thể ます, thể từ điển, thể ない, thể て và thể た. Thể thường của câu (だ, ない, た, なかった) cũng học ở N5 và dựa trên các thể này.

Các thể tiếng Nhật N4 gồm những thể nào?

Thể khả năng, ý chí, điều kiện ば, mệnh lệnh, cấm chỉ, bị động, sai khiến và bị động sai khiến.

Nên học thuộc bảng chia thể hay học qua câu?

Cần cả hai. Thuộc quy tắc từ bảng để chia đúng, rồi đặt câu với mỗi thể để nhớ khi nào dùng. Chỉ thuộc bảng thì đến lúc nói vẫn lúng túng không biết chọn thể nào.