Các trợ từ tiếng Nhật N5, N4: bảng tổng hợp và mẹo làm bài

Các trợ từ tiếng Nhật N5, N4 cơ bản gồm 14 trợ từ: は, が, を, に, で, へ, と, も, の, から, まで, や, より, か. Trợ từ là chữ nhỏ đứng sau danh từ, cho biết danh từ đó đóng vai gì trong câu: chủ đề, tân ngữ, nơi chốn hay thời điểm. Ví dụ 図書館で本を読みます (toshokan de hon o yomimasu, "tôi đọc sách ở thư viện"): で gắn với nơi làm việc đó, を gắn với thứ được đọc. Bảng tổng hợp dưới đây cho mỗi trợ từ một nghĩa chính và một ví dụ, sau đó là mẹo để làm bài điền trợ từ.

Bảng trợ từ tiếng Nhật N5, N4

Trợ từ	Đọc	Nghĩa chính	Ví dụ	Nghĩa câu
は	wa	đánh dấu chủ đề	私は学生です。 watashi wa gakusei desu	Tôi là sinh viên.
が	ga	đánh dấu chủ ngữ, đối tượng của 好き, 分かる, ある	猫が好きです。 neko ga suki desu	Tôi thích mèo.
を	o	đánh dấu tân ngữ	パンを食べます。 pan o tabemasu	Tôi ăn bánh mì.
に	ni	thời điểm, đích đến, nơi tồn tại, người nhận	七時に起きます。 shichiji ni okimasu	Tôi dậy lúc 7 giờ.
で	de	nơi diễn ra hành động, phương tiện	バスで行きます。 basu de ikimasu	Tôi đi bằng xe buýt.
へ	e	hướng di chuyển	日本へ行きます。 Nihon e ikimasu	Tôi đi Nhật.
と	to	và (liệt kê đủ), cùng với	友達と映画を見ます。 tomodachi to eiga o mimasu	Tôi xem phim với bạn.
も	mo	cũng	私も行きます。 watashi mo ikimasu	Tôi cũng đi.
の	no	của, nối hai danh từ	日本語の本 nihongo no hon	sách tiếng Nhật
から	kara	từ (điểm bắt đầu); vì	九時から働きます。 kuji kara hatarakimasu	Tôi làm việc từ 9 giờ.
まで	made	đến (điểm kết thúc)	駅まで歩きます。 eki made arukimasu	Tôi đi bộ đến ga.
や	ya	và (liệt kê vài thứ tiêu biểu)	りんごやみかんを買いました。 ringo ya mikan o kaimashita	Tôi đã mua táo, quýt (và vài thứ khác).
より	yori	hơn (so sánh)	東京は大阪より大きいです。 Toukyou wa Oosaka yori ookii desu	Tokyo lớn hơn Osaka.
か	ka	câu hỏi; hoặc	コーヒーか紅茶を飲みます。 koohii ka koucha o nomimasu	Tôi uống cà phê hoặc trà.

Ba trợ từ đọc khác chữ viết: は đọc là wa, へ đọc là e, を đọc là o. Khi gõ trên máy tính, bạn vẫn gõ ha, he, wo.

Các nhóm trợ từ theo chức năng

Học 14 trợ từ rời rạc rất dễ quên. Gom theo chức năng sẽ dễ thấy chỗ khác nhau giữa những trợ từ gần nghĩa.

Chủ đề và chủ ngữ: は, が, も

は nêu chủ đề câu chuyện, phần quan trọng nằm ở sau. が nhấn vào chính danh từ đứng trước nó, hay dùng khi giới thiệu thông tin mới và trong câu hỏi với từ để hỏi: 誰が来ましたか。 (dare ga kimashita ka, "ai đã đến?"). も thay hẳn cho は, が hoặc を, không đứng chồng lên chúng: nói 私も, không nói 私はも. Phân biệt chi tiết は và が có trong bài phân biệt は và が.

Tân ngữ, nơi chốn, thời điểm: を, に, で, へ

Đây là nhóm hay bị điền nhầm nhất. を gắn với thứ chịu tác động của động từ, và cả nơi đi qua, nơi rời khỏi: 公園を散歩します (kouen o sanpo shimasu, "đi dạo trong công viên"). に chỉ điểm đến, điểm thời gian có số, nơi có người hay vật tồn tại. で chỉ nơi một hành động diễn ra hoặc phương tiện. へ gần giống に khi đi với động từ di chuyển, nhưng nhấn vào hướng hơn là điểm đến. Bảng so sánh を, に, で đầy đủ nằm ở bài trợ từ を, に, で.

Câu	Romaji	Nghĩa
部屋に猫がいます。	heya ni neko ga imasu	Trong phòng có con mèo. (nơi tồn tại: に)
部屋で勉強します。	heya de benkyou shimasu	Tôi học trong phòng. (nơi hành động: で)
学校に行きます。	gakkou ni ikimasu	Tôi đến trường. (điểm đến: に)
電車で学校へ行きます。	densha de gakkou e ikimasu	Tôi đi tàu tới trường. (phương tiện: で, hướng: へ)

Nối danh từ: と, や, の

と liệt kê đủ, không còn gì khác: パンと牛乳 (pan to gyuunyuu, "bánh mì và sữa") (chỉ hai thứ). や liệt kê vài ví dụ, ngầm hiểu còn thứ khác: パンや牛乳 (pan ya gyuunyuu, "bánh mì, sữa và các thứ"). と còn nghĩa "cùng với" khi đứng trước động từ. の nối hai danh từ, danh từ đứng trước bổ nghĩa cho danh từ sau, ngược thứ tự tiếng Việt: 母の車 (haha no kuruma, "xe của mẹ"). Các cách dùng khác của の có ở bài trợ từ の.

Phạm vi và so sánh: から, まで, より

から là điểm bắt đầu, まで là điểm kết thúc, hai trợ từ hay đi thành cặp: 月曜日から金曜日まで (getsuyoubi kara kinyoubi made, "từ thứ hai đến thứ sáu"). から đứng sau một mệnh đề còn có nghĩa "vì". より đặt sau vật bị đem ra so: バスより電車が速いです (basu yori densha ga hayai desu, "tàu điện nhanh hơn xe buýt"). Cách dùng まで và までに có ở bài から và まで.

Câu hỏi và lựa chọn: か

か đặt cuối câu biến câu trần thuật thành câu hỏi: 学生ですか。 (gakusei desu ka, "bạn là sinh viên à?"). Đặt giữa hai danh từ, か nghĩa là "hoặc". Khi đi với từ để hỏi, nó tạo nghĩa "nào đó": 何か食べますか。 (nanika tabemasu ka, "bạn ăn gì đó không?").

Động từ đi với trợ từ cố định

Một số động từ đi với trợ từ khác với cảm giác của người Việt. Cách nhanh nhất là học thuộc động từ kèm trợ từ, coi như một cụm.

Cụm	Romaji	Nghĩa	Ghi chú
友達に会う	tomodachi ni au	gặp bạn	không dùng を
バスに乗る	basu ni noru	lên xe buýt	không dùng を
バスを降りる	basu o oriru	xuống xe buýt	rời khỏi: を
部屋に入る	heya ni hairu	vào phòng	điểm đến: に
家を出る	ie o deru	ra khỏi nhà	rời khỏi: を
橋を渡る	hashi o wataru	qua cầu	nơi đi qua: を
音楽が好き	ongaku ga suki	thích âm nhạc	tính từ cảm xúc: が
日本語が分かる	nihongo ga wakaru	hiểu tiếng Nhật	không dùng を
母に電話する	haha ni denwa suru	gọi điện cho mẹ	người nhận: に

Mẹo làm bài điền trợ từ tiếng Nhật

Bài điền trợ từ trong JLPT N5, N4 thường cho một câu có một chỗ trống. Làm theo thứ tự dưới đây sẽ loại được phần lớn đáp án sai.

1. Đọc động từ cuối câu trước. Động từ quyết định trợ từ. Thấy あります, います thì nghĩ ngay tới に cho nơi chốn, が cho vật. Thấy động từ hành động thì nơi chốn đi với で.
2. Hỏi chỗ trống trả lời câu gì. Cái gì (を), ở đâu (に hoặc で), khi nào (に hoặc không trợ từ), với ai (と), bằng gì (で), từ đâu đến đâu (から, まで).
3. Kiểm thời gian. Mốc có số như 三時, 五月 đi với に. Từ tương đối như 今日, 毎日, 来週 thường không có trợ từ.
4. Nhớ các cụm cố định trong bảng động từ ở trên: 会う, 乗る đi với に; 好き, 分かる đi với が.
5. Thử dịch ngược ra tiếng Việt với từng đáp án còn lại. Câu nào nghe lạ thì loại.

Lỗi người Việt hay mắc

• Thêm に sau thời gian tương đối: 今日に行きます. Đúng: 今日行きます.
• Dùng を với 好き: 音楽を好きです. Đúng: 音楽が好きです.
• Dịch "gặp" thành を: 友達を会います. Đúng: 友達に会います.
• Nhầm に và で cho nơi chốn: 図書館に勉強します. Học là hành động nên dùng で: 図書館で勉強します.
• Dùng と khi liệt kê không hết: muốn nói "táo, quýt các thứ" mà dùng と. Dùng や thì đúng ý hơn.
• Đặt trợ từ trước danh từ theo thói quen tiếng Việt "ở thư viện": viết で図書館. Trợ từ luôn đứng sau: 図書館で.

Bài tập điền trợ từ

Điền một trợ từ thích hợp vào chỗ trống.

1. 毎朝 六時 ___ 起きます。
2. レストラン ___ 昼ご飯を食べました。
3. 机の上 ___ 本があります。
4. 私は 犬 ___ 好きです。
5. 友達 ___ 京都へ行きました。
6. 駅 ___ タクシーに乗りました。
7. 兄は 私 ___ 背が高いです。
8. 田中さん ___ 会いました。

Đáp án: 1. に (mốc giờ có số), 2. で (nơi ăn), 3. に (nơi tồn tại), 4. が (đi với 好き), 5. と (cùng với), 6. で (nơi diễn ra việc lên xe; から nếu muốn nói "từ ga"), 7. より (so sánh), 8. に (会う đi với に).

Câu trả lời đầy đủ của câu 1: 毎朝六時に起きます。 (maiasa rokuji ni okimasu, "sáng nào tôi cũng dậy lúc 6 giờ"). Câu 8: 田中さんに会いました。 (Tanaka-san ni aimashita, "tôi đã gặp anh Tanaka").

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Nhật có bao nhiêu trợ từ?

Nếu tính cả trợ từ cuối câu như ね, よ và các trợ từ trình độ cao, con số lên tới vài chục. Ở N5, N4, bạn chỉ cần chắc 14 trợ từ trong bảng trên cùng ね, よ trong hội thoại.

Nên học trợ từ tiếng Nhật theo thứ tự nào?

Học は, が, を, に, で trước vì gần như câu nào cũng có. Sau đó học と, も, の, へ, rồi から, まで, や, より, か.

Có mẹo nhớ trợ từ tiếng Nhật nhanh không?

Học trợ từ cùng động từ thành cụm (友達に会う, バスに乗る, 家を出る) và đặt câu về chính bạn. Tự tạo câu nhớ lâu hơn nhiều so với chép bảng.

Trợ từ に và へ khác nhau thế nào?

Với động từ di chuyển, hai trợ từ thay được cho nhau: 東京に行く và 東京へ行く đều là "đi Tokyo". に còn nhiều nghĩa khác như thời điểm, nơi tồn tại, người nhận, còn へ chỉ nói về hướng.