Cách dùng あまり (amari) trong tiếng Nhật: "không… lắm", khác ぜんぜん và あまりに

あまり (amari) đi với động từ hoặc tính từ ở dạng phủ định để nói "không… lắm": このラーメンはあまり辛くないです。 (kono rāmen wa amari karakunai desu, "Mì này không cay lắm"), 私はあまりテレビを見ません。 (watashi wa amari terebi o mimasen, "Tôi không hay xem tivi lắm"). Câu khẳng định như あまりおいしいです là sai. Muốn nói "hoàn toàn không" thì dùng ぜんぜん (zenzen) + phủ định: ぜんぜんわかりません。 (zenzen wakarimasen, "Tôi chẳng hiểu gì cả").

Bảng công thức

Loại từ	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Động từ	あまり + V-ません / V-ない	あまり飲みません。	Tôi không uống mấy.
Động từ (quá khứ)	あまり + V-ませんでした	昨日はあまり寝ませんでした。	Hôm qua tôi ngủ không được mấy.
Tính từ い	あまり + A-くない (です)	あまり高くないです。	Không đắt lắm.
いい	あまり + よくない	天気があまりよくないです。	Thời tiết không đẹp lắm.
Tính từ な	あまり + A じゃない / ではありません	あまり好きじゃないです。	Tôi không thích lắm.
Danh từ + がない	あまり + N + がない	あまり時間がありません。	Tôi không có nhiều thời gian.
Văn nói	あんまり + phủ định	あんまりお金がない。	Không có mấy tiền.
"Quá" (khẳng định)	あまりに(も) + V/A	あまりにも高くて、買えませんでした。	Đắt quá nên tôi không mua được.

Nếu chưa thạo dạng phủ định ません, ない, くない, xem lại bài thể ない và bài tính từ い và な.

あまり + phủ định: "không… lắm"

あまり đứng trước từ nó bổ nghĩa, phần phủ định nằm ở cuối câu. Nghĩa của câu là "có, nhưng ít" hoặc "có, nhưng không nhiều". Đây là cách nói rất mềm, người Nhật hay dùng để chê nhẹ hoặc từ chối khéo.

Với động từ: mức độ và tần suất

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
私はあまりお酒を飲みません。	watashi wa amari osake o nomimasen	Tôi không uống rượu mấy.
最近あまり運動していません。	saikin amari undō shite imasen	Dạo này tôi ít tập thể dục.
その映画はあまり覚えていません。	sono eiga wa amari oboete imasen	Bộ phim đó tôi không nhớ rõ lắm.
昨日はあまり食べませんでした。	kinō wa amari tabemasen deshita	Hôm qua tôi ăn không được bao nhiêu.

Với tính từ: chê nhẹ, nhận xét khéo

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
今日はあまり寒くないですね。	kyō wa amari samukunai desu ne	Hôm nay không lạnh lắm nhỉ.
この店はあまりおいしくないです。	kono mise wa amari oishikunai desu	Quán này không ngon lắm.
納豆はあまり好きじゃないです。	nattō wa amari suki ja nai desu	Tôi không thích natto lắm.
私は歌があまり上手じゃありません。	watashi wa uta ga amari jōzu ja arimasen	Tôi hát không giỏi lắm.

Câu cuối hay dùng để khiêm tốn. Người Nhật ít khi nói thẳng 下手です。 (heta desu, "dở") về bản thân trong lần đầu gặp, mà dùng あまり上手じゃない cho nhẹ nhàng.

Trả lời ngắn chỉ bằng あまり

Trong hội thoại, khi được hỏi có thích không, có hay làm không, có thể đáp cụt bằng あまり, bỏ lửng phần phủ định:

Người nói	Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
A	辛い料理は好きですか。	karai ryōri wa suki desu ka	Bạn có thích đồ cay không?
B	いいえ、あまり…。	iie, amari…	Không, không thích lắm…

あまり và ぜんぜん khác nhau thế nào

Cả hai đều đi với phủ định, nhưng mức độ rất khác. あまり là "không… lắm" (vẫn có một ít), ぜんぜん là "hoàn toàn không" (bằng không).

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本語があまりわかりません。	nihongo ga amari wakarimasen	Tôi không hiểu tiếng Nhật lắm (hiểu chút ít).
日本語がぜんぜんわかりません。	nihongo ga zenzen wakarimasen	Tôi hoàn toàn không hiểu tiếng Nhật.
あまり疲れていません。	amari tsukarete imasen	Tôi không mệt lắm.
ぜんぜん疲れていません。	zenzen tsukarete imasen	Tôi chẳng mệt chút nào.

Trong văn nói của giới trẻ, ぜんぜん còn đi với câu khẳng định để nhấn mạnh, kiểu ぜんぜん大丈夫です。 (zenzen daijōbu desu, "Hoàn toàn ổn mà"). Cách này dùng phổ biến nhưng nghe suồng sã. Khi làm bài thi hay viết, cứ dùng ぜんぜん + phủ định cho an toàn. あまり thì không có cách dùng khẳng định kiểu này.

Thang mức độ: とても, かなり, 少し, あまり, ぜんぜん

Đặt các phó từ chỉ mức độ cạnh nhau với cùng một tính từ 辛い (karai, "cay") để thấy rõ vị trí của あまり:

Phó từ	Câu	Cách đọc	Nghĩa
とても / すごく	とても辛いです。	totemo karai desu	Rất cay.
かなり	かなり辛いです。	kanari karai desu	Khá là cay (hơn mức bình thường).
少し / ちょっと	少し辛いです。	sukoshi karai desu	Hơi cay.
あまり～ない	あまり辛くないです。	amari karakunai desu	Không cay lắm.
ほとんど～ない	ほとんど辛くないです。	hotondo karakunai desu	Hầu như không cay.
ぜんぜん～ない	ぜんぜん辛くないです。	zenzen karakunai desu	Chẳng cay chút nào.

Ba dòng đầu (とても, かなり, 少し) đi với câu khẳng định, ba dòng sau đi với câu phủ định. すごく nghe khẩu ngữ hơn とても. まったく (mattaku) đồng nghĩa với ぜんぜん nhưng trang trọng hơn.

Thang tần suất: よく, ときどき, あまり, ぜんぜん

Với động từ chỉ thói quen, あまり mang nghĩa "không hay, ít khi":

Phó từ	Câu	Cách đọc	Nghĩa
いつも	いつも電車で行きます。	itsumo densha de ikimasu	Lúc nào tôi cũng đi tàu.
よく	よく映画を見ます。	yoku eiga o mimasu	Tôi hay xem phim.
ときどき	ときどき映画を見ます。	tokidoki eiga o mimasu	Thỉnh thoảng tôi xem phim.
たまに	たまに映画を見ます。	tamani eiga o mimasu	Lâu lâu tôi mới xem phim.
あまり～ない	あまり映画を見ません。	amari eiga o mimasen	Tôi ít khi xem phim.
ほとんど～ない	ほとんど映画を見ません。	hotondo eiga o mimasen	Tôi hầu như không xem phim.
ぜんぜん～ない	ぜんぜん映画を見ません。	zenzen eiga o mimasen	Tôi không bao giờ xem phim.

あまりに(も): "quá mức"

Thêm に (hoặc にも) phía sau, あまり đổi hẳn nghĩa thành "quá, quá đỗi", và lúc này đi với câu khẳng định. Vế sau thường nói hậu quả:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
あまりにも高くて、買えませんでした。	amari ni mo takakute, kaemasen deshita	Đắt quá nên tôi không mua được.
あまりに疲れて、すぐ寝てしまいました。	amari ni tsukarete, sugu nete shimaimashita	Mệt quá nên tôi ngủ thiếp đi ngay.
あまりの暑さに、何もしたくないです。	amari no atsusa ni, nani mo shitakunai desu	Nóng quá, tôi chẳng muốn làm gì.

Câu thứ ba dùng あまりの + danh từ + に, cùng nghĩa "vì quá…". Ở trình độ N2 còn gặp mẫu V/N の + あまり, ví dụ 心配のあまり (shinpai no amari, "vì quá lo lắng").

Các nghĩa khác của あまり

Viết bằng chữ Hán 余り, đây là danh từ "phần thừa, số dư": 10を3で割ると、余りは1です。 (jū o san de waru to, amari wa ichi desu, "10 chia 3 dư 1"). Đứng sau con số, あまり là "hơn, ngoài": 10年あまり (jūnen amari, "hơn mười năm").

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ このケーキはあまりおいしいです。	このケーキはあまりおいしくないです。	あまり (nghĩa "lắm") phải đi với phủ định.
✗ あまりいくないです。	あまりよくないです。	Phủ định của いい là よくない.
✗ あまり静かくないです。	あまり静かじゃないです。	Tính từ な phủ định bằng じゃない.
✗ ぜんぜんわかります。(ý: hiểu hết)	よくわかります。	Muốn nói "hiểu rõ" thì dùng よく.
✗ 私はあまり肉を食べません。(ý: hoàn toàn không ăn thịt)	私はぜんぜん肉を食べません。	あまり vẫn có ăn chút ít. Không ăn hẳn thì dùng ぜんぜん hoặc まったく.
✗ とても辛くないです。(ý: không cay lắm)	あまり辛くないです。	とても + phủ định ít gặp và mang nghĩa khác, xem mục câu hỏi dưới đây.

Lỗi đầu tiên đến từ thói quen dịch "lắm, mấy" của tiếng Việt. "Ngon lắm" là とてもおいしい, còn "không ngon lắm" mới là あまりおいしくない. Nghĩ theo cặp "rất" và "không… lắm" sẽ ít nhầm hơn.

Bài tập nhỏ

Câu	Đề bài
1	Chuyển sang câu có あまり: この本はおもしろいです。
2	Chuyển sang câu có あまり: 彼は料理が上手です。
3	Chọn あまり hay ぜんぜん: Tôi hoàn toàn không biết bơi. 私は ___ 泳げません。
4	Chọn あまり hay あまりに: ___ 暑くて、外に出られません。
5	Sửa câu: 今日はあまりいいです。

Đáp án:

1. この本はあまりおもしろくないです。
2. 彼はあまり料理が上手じゃないです。
3. 私はぜんぜん泳げません。
4. あまりに暑くて、外に出られません。
5. 今日はあまりよくないです。

Câu hỏi thường gặp

あまり và あんまり khác gì nhau?

Nghĩa như nhau. あんまり là dạng nói, nghe thân mật và nhấn mạnh hơn một chút, gặp nhiều trong hội thoại với bạn bè và trong phim. Khi viết hoặc nói lịch sự, dùng あまり.

Có câu nào dùng あまり ở dạng khẳng định không?

Có, nhưng lúc đó nghĩa đã khác: あまりに(も) là "quá", あまりの + danh từ là "vì quá…", 余り là "phần dư", số + あまり là "hơn". Riêng nghĩa "không… lắm" thì bắt buộc phủ định.

とても + phủ định có dùng được không?

Có, với nghĩa "không thể nào": こんなにたくさん、とても一人では食べられません。 (konna ni takusan, totemo hitori de wa taberaremasen, "Nhiều thế này, một mình tôi không thể nào ăn hết"). Nghĩa này khác hẳn "không… lắm", nên đừng dùng とても thay あまり.

Có mẫu phủ định nào giống あまり nữa không?

Một số từ luôn đòi phủ định giống あまり, như ぜんぜん, ほとんど, けっして, và しか…ない ("chỉ"). Cặp しか…ない được giảng ở bài だけ và しか…ない. Còn まだ…ない ("vẫn chưa") có ở bài もう và まだ.