Ngữ pháp 間 và 間に (aida, aida ni) trong tiếng Nhật: khác nhau thế nào

A 間、B (aida) nghĩa là "trong suốt lúc A thì B": việc B kéo dài từ đầu đến cuối khoảng A. A 間に、B (aida ni) nghĩa là "trong khoảng A thì B xảy ra": B là một việc diễn ra tại một thời điểm nào đó bên trong khoảng ấy. Chỉ khác nhau một chữ に nhưng nghĩa câu khác hẳn. So sánh: 子どもが寝ている間、本を読んでいました。 (kodomo ga nete iru aida, hon o yonde imashita, "suốt lúc con ngủ, tôi đọc sách"). Còn đây là 間に: 子どもが寝ている間に、洗濯をしました。 (kodomo ga nete iru aida ni, sentaku o shimashita, "trong lúc con ngủ, tôi đã giặt đồ xong").

Mẹo nhớ nhanh: thấy vế sau có ずっと, ている, 毎日 thì nghĩ tới 間. Thấy vế sau là một việc làm xong, một sự kiện xảy ra thì nghĩ tới 間に.

Bảng công thức

Loại từ	Cách nối	Ví dụ
Danh từ	N + の + 間(に)	休みの間 (yasumi no aida, "trong kỳ nghỉ")
Động từ thể từ điển	V-る + 間(に)	日本にいる間 (Nihon ni iru aida, "trong thời gian ở Nhật")
Động từ thể ている	V-ている + 間(に)	待っている間 (matte iru aida, "trong lúc đang đợi")
Tính từ な	A-な + 間(に)	静かな間に (shizuka na aida ni, "trong lúc còn yên tĩnh")
Tính từ い	A-い + 間(に)	若い間 (wakai aida, "khi còn trẻ"), ít dùng

Với động từ, dạng phổ biến nhất là V-ている間(に) vì nó diễn tả một trạng thái đang kéo dài. Nếu bạn chưa chắc cách chia ている, xem lại bài thể ている.

Chủ ngữ của vế 間 dùng が, không dùng は: 私が出かけている間に、友達が来ました。 (watashi ga dekakete iru aida ni, tomodachi ga kimashita, "trong lúc tôi đi vắng, bạn tôi đã đến").

Cách dùng 間: trong suốt khoảng thời gian

Vế sau là hành động hoặc trạng thái kéo dài, lấp kín khoảng A. Động từ ở vế sau thường ở dạng ている, ていた, hoặc là động từ chỉ trạng thái như いる, 住む, 待つ.

• 夏休みの間、ずっと実家にいました。 (natsuyasumi no aida, zutto jikka ni imashita, "suốt kỳ nghỉ hè tôi ở nhà bố mẹ")
• 電車に乗っている間、音楽を聞いていました。 (densha ni notte iru aida, ongaku o kiite imashita, "suốt lúc đi tàu tôi nghe nhạc")
• 母が買い物をしている間、私は車で待っていました。 (haha ga kaimono o shite iru aida, watashi wa kuruma de matte imashita, "trong lúc mẹ mua sắm, tôi ngồi đợi trong xe")
• 日本にいる間、ずっと寮に住んでいました。 (Nihon ni iru aida, zutto ryō ni sunde imashita, "suốt thời gian ở Nhật tôi sống trong ký túc xá")

Như ví dụ thứ ba, hai vế có thể khác chủ ngữ. Đây là điểm khác với ながら, mẫu chỉ dùng khi một người làm hai việc cùng lúc (xem bài vừa làm vừa ながら).

Cách dùng 間に: một lúc nào đó trong khoảng

Vế sau là một việc có điểm bắt đầu và kết thúc rõ, xảy ra trước khi khoảng A kết thúc. Động từ vế sau thường ở thể ました, hoặc là ý định, mong muốn.

• 夏休みの間に、運転免許を取りました。 (natsuyasumi no aida ni, unten menkyo o torimashita, "trong kỳ nghỉ hè tôi đã lấy bằng lái")
• 留守の間に、荷物が届きました。 (rusu no aida ni, nimotsu ga todokimashita, "trong lúc vắng nhà, bưu kiện đã tới")
• 日本にいる間に、富士山に登りたいです。 (Nihon ni iru aida ni, Fujisan ni noboritai desu, "trong thời gian ở Nhật, tôi muốn leo núi Phú Sĩ")
• 静かな間に、宿題を済ませます。 (shizuka na aida ni, shukudai o sumasemasu, "tranh thủ lúc còn yên tĩnh, tôi làm xong bài tập")

Đặt hai câu cạnh nhau

Câu với 間	Câu với 間に
授業の間、ずっと眠かったです。 (jugyō no aida, zutto nemukatta desu, "suốt giờ học tôi buồn ngủ")	授業の間に、電話が鳴りました。 (jugyō no aida ni, denwa ga narimashita, "trong giờ học, điện thoại reo")
彼が話している間、みんな黙っていました。 (kare ga hanashite iru aida, minna damatte imashita, "suốt lúc anh ấy nói, mọi người im lặng")	彼が話している間に、メモを取りました。 (kare ga hanashite iru aida ni, memo o torimashita, "trong lúc anh ấy nói, tôi ghi chú lại")

間 còn có nghĩa không gian và quan hệ

Ngoài thời gian, 間 còn chỉ khoảng giữa hai vật hoặc mối quan hệ giữa người với người. Gặp nghĩa này thì không có chuyện chọn 間 hay 間に như trên.

• 東京と大阪の間 (Tōkyō to Ōsaka no aida, "giữa Tokyo và Osaka")
• 三年の間 (san-nen no aida, "trong ba năm")
• 若者の間で人気があります。 (wakamono no aida de ninki ga arimasu, "được ưa chuộng trong giới trẻ")

So sánh 間に với うちに

Cả hai đều dịch được là "trong lúc", nhưng điểm nhấn khác nhau:

Tiêu chí	間に	うちに
Khoảng thời gian	Có ranh giới rõ, khách quan	Một trạng thái sẽ thay đổi
Ý chính	Việc B xảy ra trong khoảng A	Tranh thủ làm B trước khi A hết
Hay đi với	N の, V-ている, khoảng thời gian cụ thể	Tính từ, V-ない, V-ている
Ví dụ	留守の間に (rusu no aida ni)	熱いうちに (atsui uchi ni)

• 熱いうちに食べてください。 (atsui uchi ni tabete kudasai, "ăn khi còn nóng nhé"): món ăn sẽ nguội, nên tranh thủ. Câu này không dùng 間に.
• 暗くならないうちに帰りましょう。 (kuraku naranai uchi ni kaerimashō, "về trước khi trời tối nhé"): うちに đi với thể ない rất tự nhiên, 間に thì không.
• 話しているうちに眠くなりました。 (hanashite iru uchi ni nemuku narimashita, "nói chuyện một hồi thì buồn ngủ lúc nào không hay"): うちに còn có nghĩa thay đổi diễn ra dần dần mà người nói không để ý.

Vì vậy, 若い間 tuy đúng ngữ pháp nhưng người Nhật thường nói 若いうちに (wakai uchi ni, "tranh thủ lúc còn trẻ"). Phần うちに có bài riêng: ngữ pháp uchi ni. Còn mẫu chỉ thời điểm chung chung "khi" thì xem bài とき.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng 間に với hành động kéo dài: 夏休みの間に、ずっと寝ていました là sai vì ずっと chỉ hành động lấp kín. Sửa: 夏休みの間、ずっと寝ていました。 (natsuyasumi no aida, zutto nete imashita, "suốt kỳ nghỉ hè tôi chỉ ngủ").
• Dùng 間 với sự kiện xảy ra một lần: 留守の間、泥棒が入りました nghe như tên trộm ở trong nhà suốt thời gian bạn đi vắng. Sửa: 留守の間に、泥棒が入りました。 (rusu no aida ni, dorobō ga hairimashita, "lúc vắng nhà, trộm đã vào").
• Dùng は cho chủ ngữ vế 間: 私は寝ている間に là lỗi. Trong mệnh đề phụ, chủ ngữ đi với が.
• Dịch thẳng "trong khi" từ tiếng Việt: tiếng Việt dùng "trong khi" cho cả hai nghĩa, nên bạn phải nhìn vế sau để chọn có に hay không.

Bài tập nhỏ

Điền 間 hoặc 間に vào chỗ trống.

1. 母が料理を作っている (　) 、私はずっとテレビを見ていました。
2. 留守の (　) 、友達が来たらしいです。
3. 日本にいる (　) 、一度京都に行きたいです。
4. 飛行機に乗っている (　) 、ずっと寝ていました。
5. Sửa lỗi: 夏休みの間に、毎日アルバイトをしていました。

Đáp án:

1. 間: có ずっと và ていました, việc xem tivi kéo dài suốt lúc mẹ nấu.
2. 間に: bạn đến là một sự việc xảy ra một lần.
3. 間に: đi Kyoto một lần trong khoảng thời gian ở Nhật.
4. 間: ngủ suốt chuyến bay.
5. 夏休みの間、毎日アルバイトをしていました。 (natsuyasumi no aida, mainichi arubaito o shite imashita, "suốt kỳ nghỉ hè ngày nào tôi cũng đi làm thêm"): 毎日 trải khắp khoảng thời gian, nên bỏ に.

Câu hỏi thường gặp

間 đọc là あいだ hay かん?

Trong mẫu ngữ pháp này, 間 đọc là あいだ (aida). Cách đọc かん xuất hiện khi 間 làm hậu tố sau số đếm: 三日間 (mikkakan, "trong ba ngày"), 一時間 (ichijikan, "một tiếng").

Có thể dùng 間は không?

Có. 間は nhấn mạnh sự đối lập: trong khoảng này thì thế này, ngoài khoảng đó thì khác. Ví dụ: 子どもが小さい間は、仕事を休みます。 (kodomo ga chiisai aida wa, shigoto o yasumimasu, "khi con còn nhỏ thì tôi nghỉ làm").

間に và までに khác nhau ra sao?

までに chỉ hạn chót: làm xong trước một mốc. 間に chỉ một khoảng có điểm đầu và điểm cuối, việc xảy ra ở đâu đó bên trong.

Mẫu này thuộc trình độ JLPT nào?

間 và 間に thường được dạy ở trình độ sơ cấp, khoảng N4, cùng giai đoạn với とき và うちに. Bạn nên học ba mẫu này cùng nhau để thấy rõ chỗ khác.