Ngữ pháp うちに (uchi ni) tiếng Nhật: hai nghĩa và phân biệt với 間に, 前に

うちに (uchi ni) có hai nghĩa chính. Nghĩa thứ nhất là "trong lúc còn A thì làm B", tức tranh thủ trước khi tình trạng A thay đổi. Nghĩa thứ hai là "trong lúc đang A thì B xảy ra lúc nào không hay". Công thức chung: V thể từ điển / Vている / Vない / tính từ / Nの + うちに. Ví dụ: 熱いうちに食べてください。 (atsui uchi ni tabete kudasai, "Ăn khi còn nóng nhé"), 話しているうちに、仲良くなりました。 (hanashite iru uchi ni, nakayoku narimashita, "Nói chuyện một hồi thì thân nhau lúc nào không hay").

Bảng công thức

Loại từ	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Động từ	V thể từ điển + うちに	日本にいるうちに	trong lúc còn ở Nhật
Động từ tiếp diễn	Vている + うちに	歩いているうちに	đang đi bộ thì…
Động từ phủ định	Vない + うちに	雨が降らないうちに	nhân lúc trời chưa mưa
Tính từ đuôi い	Aい + うちに	若いうちに	trong lúc còn trẻ
Tính từ đuôi な	Aな + うちに	元気なうちに	trong lúc còn khoẻ
Danh từ	N + の + うちに	学生のうちに	trong lúc còn là sinh viên

Trước うちに không dùng thể quá khứ. Cách chia thể ない nếu bạn chưa chắc có ở bài thể ない. Cách ghép tính từ đuôi い và な theo đúng quy tắc chung ở bài tính từ đuôi i và na.

Nghĩa 1: trong lúc còn … thì làm

Người nói biết tình trạng hiện tại sẽ không kéo dài, nên muốn làm việc B trước khi nó mất đi. Vế sau thường là hành động có chủ ý: lời khuyên, mong muốn, quyết định.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
若いうちに、いろいろな国へ行きたいです。	wakai uchi ni, iroiro na kuni e ikitai desu	Tôi muốn đi nhiều nước khi còn trẻ.
明るいうちに帰りましょう。	akarui uchi ni kaerimashō	Về khi trời còn sáng đi.
日本にいるうちに、富士山に登りたいです。	Nihon ni iru uchi ni, Fujisan ni noboritai desu	Trong lúc còn ở Nhật, tôi muốn leo núi Phú Sĩ.
子どもが寝ているうちに、掃除をします。	kodomo ga nete iru uchi ni, sōji o shimasu	Tranh thủ lúc con đang ngủ, tôi dọn nhà.
独身のうちに、貯金しておきます。	dokushin no uchi ni, chokin shite okimasu	Trong lúc còn độc thân, tôi để dành tiền trước.
両親が元気なうちに、一緒に旅行したいです。	ryōshin ga genki na uchi ni, issho ni ryokō shitai desu	Tôi muốn đi du lịch cùng bố mẹ khi họ còn khoẻ.

ないうちに: nhân lúc chưa…

Gắn vào thể ない, うちに mang nghĩa "trước khi điều (thường là không mong muốn) xảy ra". Tiếng Việt hay dịch là "kẻo", "nhân lúc chưa".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
雨が降らないうちに、洗濯物を入れて。	ame ga furanai uchi ni, sentakumono o irete	Cất quần áo vào đi kẻo trời mưa.
忘れないうちに、メモしておきます。	wasurenai uchi ni, memo shite okimasu	Tôi ghi lại kẻo quên.
暗くならないうちに、家に着きたいです。	kuraku naranai uchi ni, ie ni tsukitai desu	Tôi muốn về tới nhà trước khi trời tối.
冷めないうちに、どうぞ。	samenai uchi ni, dōzo	Mời dùng kẻo nguội.

Để ý cặp 熱いうちに và 冷めないうちに: một bên "khi còn nóng", một bên "khi chưa nguội". Hai câu cùng nghĩa, chỉ khác góc nhìn.

Nghĩa 2: đang … thì lúc nào không hay

Vế trước là một quá trình kéo dài, thường ở dạng Vている hoặc động từ lặp lại. Vế sau là một thay đổi tự nhiên mà người nói không chủ đích, hay đi với ～ようになる, ～てきた, ～てしまった.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
本を読んでいるうちに、寝てしまいました。	hon o yonde iru uchi ni, nete shimaimashita	Đọc sách một lúc thì ngủ quên mất.
何度も聞いているうちに、歌詞を覚えました。	nando mo kiite iru uchi ni, kashi o oboemashita	Nghe đi nghe lại thì thuộc lời bài hát lúc nào không hay.
日本に住んでいるうちに、納豆が好きになりました。	Nihon ni sunde iru uchi ni, nattō ga suki ni narimashita	Sống ở Nhật một thời gian, tôi thích natto lúc nào không biết.
練習するうちに、上手になってきました。	renshū suru uchi ni, jōzu ni natte kimashita	Luyện mãi thì dần giỏi lên.

Dạng phủ định cũng có ở nghĩa này. Hay gặp nhất là hai cụm cố định 知らないうちに (shiranai uchi ni, "lúc nào không biết") và 気づかないうちに (kizukanai uchi ni, "chẳng nhận ra"). Ví dụ: 知らないうちに、夜になっていました。 (shiranai uchi ni, yoru ni natte imashita, "Trời tối lúc nào không hay").

Cách nhận ra nghĩa nào

	Nghĩa 1: tranh thủ	Nghĩa 2: lúc nào không hay
Vế trước	trạng thái sắp mất (còn trẻ, còn nóng, chưa mưa)	quá trình kéo dài (đang đọc, nghe đi nghe lại)
Vế sau	hành động có chủ ý: たい, ましょう, てください, ておく	thay đổi tự nhiên: ようになる, てしまう, なる
Thì của câu	thường hiện tại, tương lai	thường quá khứ

Phân biệt うちに, 間に và 前に

Ba mẫu đều liên quan tới thời điểm, nên dễ dùng lẫn.

	うちに	間に	前に
Nghĩa lõi	trong lúc còn (trạng thái sẽ đổi)	trong khoảng thời gian (có đầu, có cuối rõ)	trước một mốc
Sắc thái	tranh thủ, gấp; hoặc thay đổi không hay biết	trung tính, chỉ khoảng thời gian	trung tính, chỉ thứ tự
Ví dụ	若いうちに	夏休みの間に	寝る前に
Nghĩa ví dụ	khi còn trẻ	trong kỳ nghỉ hè	trước khi ngủ

うちに và 間に

間に gắn với khoảng thời gian xác định, khi việc B xảy ra ở một điểm nào đó bên trong. 留守の間に、泥棒が入りました。 (rusu no aida ni, dorobō ga hairimashita, "Trong lúc vắng nhà, trộm đã vào"). Câu này chỉ kể sự việc. Khi muốn nhấn "phải tranh thủ trước khi muộn", うちに tự nhiên hơn: nói 若いうちに勉強しなさい thay vì 若い間に. Hai dạng 間 và 間に được tách riêng ở bài ngữ pháp 間 và 間に.

ないうちに và 前に

雨が降る前に帰ります và 雨が降らないうちに帰ります đều là "về trước khi mưa". Câu dùng 前に chỉ xếp thứ tự. Câu dùng ないうちに nghe gấp gáp hơn, ngầm ý "không nhanh thì mưa mất". Ngược lại, với mốc chắc chắn xảy ra như lên máy bay hay sang Nhật, chỉ dùng 前に: 日本に来る前に, không nói 日本に来ないうちに. Xem thêm bài trước và sau: 前に, 後で.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 学生うちに → ✓ 学生のうちに Danh từ cần の.
• ✗ 元気うちに → ✓ 元気なうちに Tính từ đuôi な giữ な.
• ✗ 熱かったうちに食べました。 → ✓ 熱いうちに食べました。 Trước うちに không chia quá khứ, thì của câu nằm ở cuối.
• ✗ 本を読んでいるうちに、寝ましょう。 → ✓ 本を読んでいるうちに、寝てしまいました。 Với nghĩa 2, vế sau là thay đổi tự nhiên, không phải lời rủ.
• ✗ 卒業しないうちに、日本へ行きました (ý: trước khi tốt nghiệp) → ✓ 卒業する前に、日本へ行きました。 Mốc chắc chắn, không có ý "kẻo", nên dùng 前に.

Bài tập nhỏ

Chọn うちに, 間に hoặc 前に:

1. 花が咲いている ____ 、写真を撮りに行こう。
2. 出かける ____ 、窓を閉めてください。
3. 夏休みの ____ 、運転免許を取りました。
4. 音楽を聞いている ____ 、眠くなってきた。
5. 忘れない ____ 、電話番号を書いておきます。

Đáp án:

1. 花が咲いているうちに、写真を撮りに行こう。
2. 出かける前に、窓を閉めてください。
3. 夏休みの間に、運転免許を取りました。
4. 音楽を聞いているうちに、眠くなってきた。
5. 忘れないうちに、電話番号を書いておきます。

Câu hỏi thường gặp

Ngữ pháp うちに nghĩa là gì?

Có hai nghĩa: "trong lúc còn … thì làm" (若いうちに, 熱いうちに) và "đang … thì lúc nào không hay" (読んでいるうちに寝てしまった).

Phân biệt うちに và 間に ngắn gọn thế nào?

うちに nhấn tình trạng sắp thay đổi nên phải tranh thủ. 間に chỉ một khoảng thời gian có đầu cuối rõ ràng, không mang ý gấp.

ないうちに có phải là "trong lúc không…" không?

Thường không. ないうちに gần với "trước khi" hoặc "kẻo": 暗くならないうちに là "trước khi trời tối", không phải "trong lúc trời không tối".

うちに viết bằng chữ Hán được không?

Có thể viết 内に, nhưng trong sách học và văn bản thường ngày, うちに viết bằng hiragana phổ biến hơn.